III powstanie śląskie. Co przed 100 laty zyskała Polska?

Ostatnia aktualizacja: 03.05.2021 19:30
W sierpniu 1919 roku wybucha pierwsze powstanie śląskie, stłumione przez Niemców po paru dniach. Niemal rok później - po licznych aktach terroru ze strony niemieckiej - wybucha drugie powstanie śląskie, które obejmuje już większy obszar - także okręg przemysłowy i część powiatu rybnickiego. Przywódcą obu tych zrywów był Alfons Zgrzebniok - jeden z założycieli Związku Powstańców Śląskich.
III powstanie śląskie - pododdział powstańczy w Rybniku. Widoczni ochotnicy z karabinami, 1921 r.
III powstanie śląskie - pododdział powstańczy w Rybniku. Widoczni ochotnicy z karabinami, 1921 r.Foto: NAC

Wojciech Korfanty wiki 1200.jpg
1918. Korfanty żąda od Niemców "własnej Polski"

W marcu 1921 roku przeprowadzony zostaje na Górnym Śląsku plebiscyt, na podstawie którego wyników Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa miała zaproponować podział Śląska. Jego wyniki nie zadowalają Ślązaków - decydują się na trzecie powstanie. Wybuchło ono sto lat temu, w nocy z 2 na 3 maja. Powstanie to miało ogromne znaczenie dla dalszych losów nie tylko Śląska i Ślązaków, ale i dla odbudowującej się po latach niewoli Rzeczpospolitej.

I powstanie śląskie_1200.jpg
Powstania śląskie - serwis specjalny

Profesor Marian Marek Drozdowski, historyk, przypomina, że decyzją Rady Ligi Narodów Polsce przyznano z obszaru plebiscytowego tylko 29 proc. terytorium. Po stronie niemieckiej pozostało 530 tys. Ślązaków mówiących gwarą lub językiem polskim, natomiast po stronie polskiej 260 tys. ludności pochodzenia niemieckiego. Gość Programu 1 Polskiego Radia zwraca uwagę, że choć terytorialnie zyskała Rzesza, to gospodarczo Polska. Wylicza, że po polskiej stronie znalazły się 53 kopalnie węgla kamiennego, a po niemieckiej 14. Po naszej stronie były wszystkie kopalnie rud żelaza, 10 kopalń rud cynku i ołowiu, pięć hut żelaza, wszystkie huty ołowiu, cynku i srebra. - 40 procent potencjału przemysłowego II Rzeczypospolitej to był potencjał Górnego Śląska, który został przekazany Polsce - mówi.


Posłuchaj
24:37 2021_05_03 19_30_03_PR1_eureka.mp3 Sukces III powstania śląskiego (Eureka/Jedynka)

 


Wojciech Korfanty 1200 free NAC
Wojciech Korfanty, jakiego nie znamy - reportaż [POSŁUCHAJ]

Zaznacza, że bez tego potencjału Polska stałaby się nic nieznaczącym krajem. - Dlatego takie znaczenie ma III powstanie, które zmusiło Radę Ambasadorów i Radę Ligi do zweryfikowania decyzji, na mocy której przyznano Polsce zaledwie dwa powiaty rolnicze - podkreśla.

Śląsk to było 40 proc. potencjału przemysłowego II Rzeczypospolitej

Profesor Zygmunt Woźniczka, historyk, uzupełnia, że nawet 70 proc. przemysłu na terenie Królestwa Kongresowego zniszczone bądź wywiezione przez Rosjan i Niemców. Dotyczyło to takich okręgów jak Zagłębie Dąbrowskie, Łódź czy Warszawa. Natomiast przemysł na Śląsku był niezniszczony, a nawet dofinansowany przez Niemców na czas produkcji wojennej i stanowił najnowocześniejszy okręg przemysłowy ówczesnej Europy. Historyk wyjaśnia, że przeciwni przekazaniu Śląska Polsce byli Brytyjczycy, ponieważ to właśnie stamtąd mieli otrzymywać reparacje wojenne.

Profesor przypomina bezpośrednie przyczyny wybuchu III powstania. Ludność śląska była traktowana przez Niemców jak obywatele drugiej kategorii. Obawiano się też, że dalej panowały będą trudne warunki ekonomiczne, bo trzeba będzie spłacać reparacje wojenne. Ślązacy liczyli też, że Polska zrealizuje ich aspiracje kulturowe i narodowe, tym bardziej, że już w 1920 roku sejm zapowiedział, że Śląsk otrzyma autonomię.

Znaczenie powstania, także na arenie międzynarodowej

Profesor Marian Marek Drozdowski przypomina znaczenie II powstania, które umocniło polskość na tych terenach. Zaznacza, że bez tego powstania nie byłoby triumfu III powstania. Prof. Zygmunt Woźniczka przypomina jego przebieg. Pod koniec maja walki wygasają, wchodzi w życie zawieszenie broni i zaczynają się negocjacje.

Marek Drozdowski podkreśla także znaczenie III powstania na arenie międzynarodowej. Ten zryw, tak jak wcześniej zwycięskie bitwy z bolszewikami, budował autorytet międzynarodowy i wzmacniał sojusz z Francją oraz Rumunią. - Polska staje się wielkim państwem europejskim, z którym trzeba się było liczyć - mówi. Zygmunt Woźniczka wskazuje zaś na wielką rolę i zasługi Wojciecha Korfantego, który umiał powstanie rozpocząć, zakończyć i wykorzystać je podczas międzynarodowych negocjacji. - Nie doceniamy Korfantego - ocenia.

Czytaj Także:

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadził: Krzysztof Michalski

Goście: prof. Zygmunt Woźniczka (historyk z Uniwersytetu Śląskiego, dyrektor Instytutu Myśli Polskiej imienia Wojciecha Korfantego), prof. Marian Marek Drozdowski (Instytut Historii PAN, syn powstańca śląskiego, wybitny znawca historii gospodarczej Polski i najnowszych dziejów naszego kraju, autor m.in. "Kroniki Narodzin II Rzeczpospolitej")

Data emisji: 3.05.2021

Godzina emisji: 19.30

ag


Czytaj także

"Był symbolem odrodzenia narodowego na Śląsku". Prof. Woźniczka o Wojciechu Korfantym

Ostatnia aktualizacja: 20.09.2020 08:42
- To postać bardzo ciekawa i rzadka w polskiej historii. Był symbolem odrodzenia narodowego na Śląsku. Potrafił ostro, twardo przeciwstawiać się niemieckim posłom - mówił o Wojciechu Korfantym w Polskim Radiu 24 prof. Zygmunt Woźniczka (Uniwersytet Śląski).
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Zaskakująca propozycja". Mniejszość niemiecka sprzeciwia się budowie pomnika Bohaterów Powstań Śląskich

Ostatnia aktualizacja: 31.03.2021 11:10
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim jest przeciwne proponowanej przez władze miasta Opola budowie pomnika Bohaterów Powstań Śląskich. Zdaniem TSKN po stu latach od wybuchu III powstania nadszedł czas na refleksję o tamtych wydarzeniach.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Setna rocznica III powstania śląskiego. Jaka była cena odzyskania Górnego Śląska?

Ostatnia aktualizacja: 28.04.2021 20:20
Z okazji setnej rocznicy III powstania śląskiego Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach wydał dwa teledyski do pieśni powstańczych z płyty Grzegorza Płonki "Nadstawcie ucha, kochani ludkowie", wydanej przez Fundację "Dla Dziedzictwa" z Opola. W audycji "Przystanek historia" o śląskim zrywie opowiedział dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach. 
rozwiń zwiń