Poznań w okresie międzywojennym, okno na Zachód

Ostatnia aktualizacja: 25.05.2021 19:30
100 lat temu trwały ostatnie przygotowania do otwarcia I Targów Poznańskich 28 maja 1921 roku, niespełna dwa lata po zwycięskim dla Polaków powstaniu wielkopolskim. Cztery lata późnej były to już Targi Międzynarodowe. W II Rzeczypospolitej Poznań wyróżniał się na tle innych miast.
Międzynarodowe Targi Poznańskie (1937 r.)
Międzynarodowe Targi Poznańskie (1937 r.) Foto: Zbiory NAC

Powstańcy wielkopolscy w okopach, styczeń 1919 roku
Powstanie wielkopolskie na prowincji

Także w Poznaniu miała miejsce Powszechna Wystawa Krajowa, która trwała 138 dni, od maja do końca września 1929 roku. Odbyła się w 10. rocznicę odzyskania niepodległości. Zorganizowana, aby pokazać dorobek Polski suwerennej. "Pierwszy raz właściwie poczułem Zachód, kiedy byłem w Poznaniu na wystawie ogólnokrajowej, jeszcze będąc w szkole. Warszawa nie była Zachodem, ale Poznań już był" - to słowa dorosłego Czesława Miłosza rocznik 1911 o Poznaniu z początków lat dwudziestych ubiegłego wieku. 


Posłuchaj
24:16 Eureka 25-05-2021.mp3 Rozwój Poznania w II Rzeczypospolitej (Eureka/Jedynka)

 

Czym w początkach Rzeczypospolitej miasto zachwyciło późniejszego noblistę? Jakie było na tle innych miast niepodległej Polski, znane nie tylko z Targów Poznańskich? W Poznaniu już w roku 1921 96,1% domów było murowanych, a w Wilnie jeszcze dziesięć lat później – tylko 27%, w Warszawie – 69,1%, w Krakowie – 85,5%. Poza tym w tymże 1921 roku 78% budynków wyposażonych było w wodociąg, 68,2% w kanalizację, 63,5% w elektryczność i 56,3% w gaz. Warszawa górowała nad stolicą Wielkopolski jedynie w stopniu elektryfikacji, który wynosił tam 67,8%, natomiast we wszystkich innych obszarach wypadała gorzej. 

Rozwój Poznania w XX wieku

Dr hab. Przemysław Matusik, historyk, przypomina, że po wyraźnym impulsie rozwojowym na przełomie XVIII i XIX wieku Prusacy urządzili w Poznaniu twierdzę, która na wiele dziesięcioleci zahamowała rozwój miasta. - Skok dokonał się dopiero na początku XX wieku - mówi. W centrum wyróżniały się inwestycje państwowe - Forum Cesarskie z zamkiem, które tworzyło nowy wygląd miasta.

W nowo przyłączonych dzielnicach z pieniędzy polskich, niemieckich i żydowskich inwestorów powstawały nowoczesne i piękne kwartały secesyjnych kamienic i dzielnice willowe, które do dziś służą poznaniakom. Szczęśliwie Poznań nie ucierpiał w powstaniu wielkopolskim, bo walki tam nie były intensywne.

Poznań, miasto targowe

To, że Poznań stał się centrum targowym, zawdzięczamy miejscowemu polskiemu środowisku kupieckiemu. - Istotną rolę w mentalności poznańskiej odgrywała konkurencja z Niemcami - podkreśla. Wyjaśnia, że przez całe dziesięciolecia Niemcy podkreślali niższość kulturową Polaków, twierdzili, że Polacy do niczego się nie nadają i po odzyskaniu niepodległości daje zauważyć się chęć pokazania, że Polacy też coś potrafią. I tak zaczęła się historia targów. Skorzystano z terenów, gdzie w 1911 roku odbyła się Wystawa Wschodnioniemiecka. A w 1929 roku odbyła się Powszechna Wystawa Krajowa, o której pisała obszernie zagraniczna prasa.

Dr Przemysław Matusik wskazuje, że Poznań stał się dość wcześnie ośrodkiem naukowym, bo w 1919 roku powstał uniwersytet. Stał się ośrodkiem badań nad Niemcami i stosunkami polsko-niemieckimi. Ale nie tylko. To z tego uniwersytetu wyszli młodzi matematycy, którzy potem złamali kod Enigmy. Z Poznania nadano pierwszą radiową transmisję sportową, a także pierwszą transmisję operową.

Zobacz także: 

Ponadto w audycji:

Marian Feliks Karczewski (ur. w 1921 roku we wsi Borki, gmina Jadów, powiat radzymiński) był konspiratorem w specjalnej grupie wywiadu Armii Krajowej (grupa „H”, kierowana przez Ludwika Kalksteina, który współpracował z Gestapo i wydał w ręce Niemców wielu akowców). Został aresztowany przez Gestapo, osadzony na Pawiaku, a następnie był więźniem obozów niemieckich: Gross-Rosen, Dora, Bergen-Belsen. Wyzwolony przez wojsko amerykańskie powrócił do kraju.

Swoje wojenne losy opisał we wspomnieniach "Czy można zapomnieć?", które dopiero teraz ukazały się w pełnej wersji nakładem Instytutu Pamięci Narodowej. O autorze wspomnień i jego losach opowiadał bratanek Stanisław Karczewski, były marszałek Senatu.

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Goście: dr hab. Przemysław Matusik (historyk, prof. Uniwersytetu Adama Mickiewicza, autor czterotomowego dzieła "Historia Poznania"), Stanisław Karczewski (były marszałek Senatu)

Data emisji: 25.05.2021

Godzina emisji: 19.30

ag


Czytaj także

Hipolit Cegielski – nauczyciel, który został fabrykantem

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2020 05:45
30 listopada 1868 roku w Poznaniu zmarł Hipolit Cegielski – filolog, społecznik oddany idei pracy organicznej i patriota, który przyczynił się do rozwoju wielkopolskiego przemysłu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Gniezno czy Poznań? Spór o tytuł najstarszej stolicy Polski

Ostatnia aktualizacja: 16.03.2021 15:39
Kilka dni temu przy drodze wjazdowej do Gniezna od strony Poznania pojawiły się tablice z napisem "Gniezno. Pierwsza stolica Polski". Na reakcję Poznania, miasta, które od lat zabiega o prawa do tego tytułu, nie trzeba było długo czekać. Kto ma rację w tym sporze?
rozwiń zwiń