Pierwszy klasztor Cystersów w Polsce. "Ziemie przekazał im rycerz Zbylut"

Ostatnia aktualizacja: 17.08.2021 20:10
W 1153 roku w Łeknie, niedaleko Wągrowca, odbył się uroczysty zjazd, na którym rycerz Zbylut przekazał Cystersom dokument potwierdzający podarowanie im swoich dóbr. - Na niewielkim półwyspie zostały stworzone podwaliny rozwoju Zakonu Cystersów na ziemiach polskich - mówi w Programie 1 Polskiego Radia prof. Andrzej Wyrwa, mediewista i archeolog z Instytutu Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjne Foto: Shutterstock/Thomas Mucha

Jaskinia Niedźwiedzia 1200
Podziemny świat Jaskini Niedźwiedziej bez tajemnic?
Posłuchaj
24:24 2021_08_18 19_29_48_PR1_Eureka.mp3 Dokument z Łekna zachował się w dwóch oryginałach (Jedynka/Eureka)

W uroczystości w Łeknie uczestniczyli najdostojniejsi przedstawiciele tamtych czasów, m.in. arcybiskup gnieźnieński Jan i biskup poznański Stefan oraz książę Mieszko III.

Jak okazuje się, ten wczesnośredniowieczny dokument fundacyjny jest najstarszym dokumentem sporządzonym w Polsce, który zachował się w oryginale do naszych czasów. Pięć lat temu trafił też na Krajową Listę programu UNESCO "Pamięć świata".

- Dokument Zbyluta jest jednym z najcenniejszych zabytków kultury piśmienniczej w Polsce (…). Jest on pierwszym wiarygodnym, oryginalnym dokumentem powstałym w kancelarii polskiej arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana. Stad odgrywa kolosalną rolę - przyznaje prof. Andrzej Wyrwa.

Akt, który potwierdza istnienie klasztoru

Prof. Andrzej Wyrwa zwraca uwagę, że dokument z Łekna był dokumentem fundującym pierwszy klasztor cysterski na ziemiach polskich. - W Łeknie niedaleko dzisiejszego Wągrowca na niewielkim półwyspie zostały stworzone podwaliny rozwoju Zakonu Cystersów na ziemiach polskich. Jest to akt formalno-prawny związany z erygowaniem opactwa. Mówi się, że to jest dokument fundacyjny, czyli jakby zapowiadający dopiero stworzenie nowego klasztoru, a w rzeczywistości jest to akt potwierdzający istnienie tego klasztoru, który został zbudowany, zagospodarowany i mogli tam zamieszkać zakonnicy cysterscy - wyjaśnia.

Ekspert Jedynki zauważa, że dokument zachował się w dwóch oryginałach, które były przygotowane dla wystawcy oraz dla odbiorcy. - Jeden to tzw. poznański, który znajduje się w Archiwum Państwowym w Poznaniu, natomiast drugi to tzw. gnieźnieński pierwszy i znajduje się w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie - dodaje.

Dzięki temu dokumentowi, językoznawcy mogą porównywać rozwój języka od połowy XII wieku, później pod koniec XII wieku z dopiskiem gnieźnieńskim drugim, a następnie w wiekach XV, XVI i XVII. - Nazwy, które zostały umieszczone w pierwotnym dokumencie z 1153 roku, potem uzyskają nazwy własne, które są stosowane w czasach późniejszych - słyszymy.

Źródło: Archidiecezja Gnieźnieńska/Cysterskie Łekno

Co wiemy o Zbylucie?

Zbylut był komesem, czyli zarządcą najbliższych ziem w rejonie Łekna. - Prawdopodobnie pochodził z położonego na północ Panigrodza. Był ważnym urzędnikiem tego czasu, będącym blisko księcia Mieszka III i jak wynika z tego dokumentu, również arcybiskupa Jana. Bliżej nie znamy tej postaci - informuje prof. Andrzej Wyrwa.

- Z nekrologów wiemy, że zmarł prawdopodobnie krótko po fundacji tego klasztoru w 1153 roku. Jego żona miała na imię Zofia - dopowiada.

Czytaj także:

W audycji również:

Jak postrzegano zwierzęta w średniowieczu? Czy uważano je za istoty posiadające dusze? Czy prawdą jest, że mogły być pozwanymi w procesach sądowych? Wbrew pozorom w wiekach średnich granica między człowiekiem a zwierzęciem była bardzo cienka. Zwierzęta nie były tylko zwierzętami, ale też - jak wierzyli ludzie - symbolicznymi znakami od Boga i od szatana. W manuskryptach i księgach tych czasów obok rzeczywistych zwierząt pojawiają się także ilustracje gatunków fantastycznych - gryfów, smoków, jednorożców, hybryd. Czy ludzie rzeczywiście wierzyli w ich istnienie? Skąd brały się takie wyobrażenia? Na te tematy porozmawialiśmy z Mają Iwaszkiewicz, historykiem sztuki, mediewistką i autorką książki "Świnia na sądzie ostatecznym".

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadziła: Katarzyna Kobylecka

Goście: prof. Andrzej Wyrwa (mediewista i archeolog z Instytutu Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu), Maja Iwaszkiewicz (historyk sztuki, mediewistka i autorka książki "Świnia na sądzie ostatecznym")

Data emisji: 18.08.2021

Godzina emisji: 19.29

DS

Czytaj także

Dzikie zwierzęta w miastach. Jaki to ma wpływ na ich ewolucję?

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2021 20:50
Do niedawna badania w zakresie biologii ewolucyjnej były prowadzone w środowisku naturalnym. Nasza planeta staje się jednak w coraz większym stopniu zurbanizowana i sporo dziko żyjących gatunków na stałe związało się z miastami. Jaki jest wpływ osiedli ludzkich na żyjące tam kręgowce? Czy ewolucja w miejskim środowisku przebiega inaczej niż w naturalnych warunkach?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tak zwany denar Mieszka I nie jest najstarszą polską monetą

Ostatnia aktualizacja: 29.06.2021 00:14
Bohaterem audycji "Po drugiej stronie lustra" jest prof. Stanisław Suchodolski. Nestor polskich numizmatyków, niestrudzony badacz średniowiecznych monet od IV po XIV w. Autor rewolucyjnej tezy, wedle której denar sygnowany imieniem Mieszka nie jest najstarszą polską monetą. 
rozwiń zwiń