"Czwarty rozbiór Polski". Prof. Rafał Habielski: agresji Niemiec na Polskę nie można było uniknąć

Ostatnia aktualizacja: 24.08.2021 19:30
Dnia 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie został podpisany niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji. Nazwany od nazwisk ministrów spraw zagranicznych obu państw paktem Ribbentrop-Mołotow, zawierał także tajny protokół, którego konsekwencje określa się jako czwarty rozbiór Polski.
Joachim von Ribbentrop podpisuje niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji. Za jego plecami stoją Józef Stalin (z prawej) i Wiaczesław Mołotow (z lewej)
Joachim von Ribbentrop podpisuje niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji. Za jego plecami stoją Józef Stalin (z prawej) i Wiaczesław Mołotow (z lewej)Foto: Forum
 

kwiatkowski_PAP__663.jpg
Eugeniusz Kwiatkowski. Przez całe życie chciał zmieniać Polskę

Jak wynika m.in. z pamiętników amerykańskiego dyplomaty Charlesa Bohlena, treść tajnego protokołu była znana rządowi Stanów Zjednoczonych już 24 sierpnia. Prawdopodobnie w tym samym czasie poznały ją Francja i Wielka Brytania. Ale żadne z tych państw o treści tego protokołu nie poinformowało Warszawy.

Prof. Rafał Habielski, historyk, wylicza, że tajny protokół zawierał zaledwie cztery punkty, w których jego sygnatariusze określili swe roszczenia terytorialne. - Stalin był początkowo zainteresowany obszarem Polski ograniczonym biegiem rzek Sanu, Narwi i Wisły - mówi. Według tych planów prawobrzeżna Warszawa miała znaleźć się pod sowiecką okupacją. Był też zainteresowany państwami bałtyckimi oraz Finlandią. Prof. Habielski zauważa, że Związkowi Sowieckiemu i Niemcom zależało na odzyskaniu obszarów, które utraciły po I wojnie światowej. - To państwa o różnych systemach i ideologii, ale bardzo podobnie myślące o geopolityce - podkreśla.


Mołotow i Ribbentrop w 1940 roku NAC-1200.jpg
"Wyrok na mieszkańców Europy Środkowej". Historycy Instytutu Pileckiego o pakcie Ribbentrop-Mołotow

Gość Programu 1 Polskiego Radia zgadza się z twierdzeniem, że pakt był czwartym rozbiorem Polski. Wyjaśnia, że Związek Sowiecki motywował aneksję terytorium Polski chęcią włączenia Ukraińców żyjących w naszym kraju do Ukraińskiej Republiki Radzieckiej wchodzącej w skład ZSRR, ale była to nieprawda. - Przecież na prawym brzegu Wisły w okolicach Warszawy nie było ludności ukraińskiej - wskazuje.


Posłuchaj
24:01 2021_08_24 19_29_44_PR1_Eureka.mp3 Pakt Ribbentrop-Mołotow był IV rozbiorem Polski (Eureka/Jedynka)

 

Aspiracje te zostały zmienione w tzw. drugim pakcie, zawartym 28 sierpnia 1939, w którym Związek Sowiecki nie zdecydował się zajmować tak dużego obszaru Polski i przebieg niemiecko-sowieckiej granicy uzgodniono w takim kształcie, w jakim powstała po agresji ZSRR 17 września.

Prof. Rafał Habielski wyjaśnia, dlaczego państwa zachodnie nie poinformowały Polski o treści tajnego protokołu. Stany Zjednoczone nie były wtedy zaangażowane w Europie, więc nie miały w tym interesu. Natomiast Francja, a zwłaszcza Wielka Brytania obawiały się, że władze w Warszawie po zapoznaniu się z protokołem postanowią nie podejmować walki z Niemcami i poddadzą się, co znacznie wzmocniłoby Niemcy. Zwłaszcza że oba państwa do wojny nie były przygotowane.

Historyk wyraźnie nazywa to nielojalnością. - Choć trzeba powiedzieć także o tym, że bez względu na to, czy Polska dowiedziałaby się czy nie, jej los był przypieczętowany i jedynym wyjściem byłaby pełna kapitulacja na rzecz Niemiec i Związku Radzieckiego - mówi.

Zobacz też:

Poza tym w audycji:

Przed nami kolejna rocznica wybuchu II wojny światowej. Ponad 80 lat od tego wydarzenia Agata Puścikowska w książce "Waleczne z gór" odkrywa przed nami historie bohaterskich góralek walczących z Niemcami w latach 1939-45. To opowieść o mieszkankach Podhala, Pienin, Orawy, Spiszu, Gorców. Jedną z najbardziej znanych walczących góralek była na pewno Helena Marusarzówna, kurierka tatrzańska Armii Krajowej, więziona w zakopiańskiej katowni Palace, stracona przez gestapo.

Wiele z tych bohaterskich kobiet wciąż pozostaje nieznanych. Wśród nich Helena Błażusiakówna, 18-latka, która w celi niemieckiego więzienia wyryła słowa modlitwy, do której Henryk Górecki napisał w 1976 roku "Symfonię pieśni żałosnych", czy Józefa Mikowa, oficer łącznikowy Tajnej Organizacji Wojskowej na terenie Polski i Słowacji, zgładzona w 1942 roku. W jakich strukturach walczyły bohaterskie góralki? Jakie misje wykonywały? Jakie były ich losy? Na te pytania odpowiada autorka książki Agata Puścikowska.

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadziła: Dorota Truszczak

Goście:  prof. Rafał Habielski (historyk z Uniwersytetu Warszawskiego), Agata Puścikowska (autorka)

Data emisji: 24.08.2021 

Godzina emisji: 19.30

ag

Czytaj także

Deklaracja o nieagresji z Hitlerem – pakt z diabłem próbą obrony niepodległości

Ostatnia aktualizacja: 26.01.2021 05:50
– Polska dyplomacja nie miała innej alternatywy niż polityka równowagi i osiągnięcie taktycznego porozumienia z Niemcami – oceniał na antenie Polskiego Radia prof. Marek Kornat.
rozwiń zwiń

Czytaj także

82. rocznica Paktu Ribbentrop-Mołotow. Premier: na mocy tego postanowienia wybuchła II wojna światowa

Ostatnia aktualizacja: 23.08.2021 23:08
"Ponad tysiąc lat dziejów Polski pokazuje, jak trudno jest zachować niepodległość i niezależność w sytuacji, gdy sąsiedzi mają imperialistyczne plany" - napisał premier Mateusz Morawiecki w 82. rocznicę zawarcia Paktu Ribbentrop-Mołotow.
rozwiń zwiń