Prof. Andrzej Kajetan Wróblewski laureatem Nagrody Naukowej im. Jana Walerego Jędrzejewicza

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2021 08:33
Już po raz dziewiąty została przyznana Nagroda Naukowa im. Jana Walerego Jędrzejewicza dla autora najlepszej polskiej książki z dziedziny historii nauki i techniki. To wspólna inicjatywa Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN, Kasy im. Józefa Mianowskiego - Fundacji Popierania Nauki oraz Rady Miasta Płońsk, z którym to miejscem był związany patron nagrody.
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: Shaiith/shutterstock.com

Posłuchaj
22:32 Jedynka/Eureka - 1.09.2021 nagroda Prof. Andrzej Kajetan Wróblewski laureatem Nagrody Naukowej im. Jana Walerego Jędrzejewicza (Eureka/Jedynka)

 

- Pomysł na ufundowanie Nagrody Naukowej im. Jana Walerego Jędrzejewicza wziął się między innymi stąd, że chcieliśmy przypomnieć jego postać i jego działalność. Mamy wrażenie - mówię w imieniu członków Kapituły i przedstawicieli miasta Płońska - że ten cel został osiągnięty. Mamy coraz więcej zgłoszeń książek. Niedawno powstał doktorat poświęcony astronomicznej działalności Jędrzejewicza - powiedział prof. Jarosław Włodarczyk, przewodniczący Kapituły (Instytut Historii Nauki PAN).

Tegoroczna edycja konkursu była rekordowa, jeśli chodzi o liczbę zgłoszonych książek wydanych w 2020 roku (wniosek o przyznanie nagrody mogą zgłaszać przedstawiciele polskiego środowiska naukowego i kulturalnego oraz wydawnictwa) a zwycięzcą - wyłonionym przez siedmioosobową Kapitułę - został prof. Andrzej Kajetan Wróblewski za pracę "Historia fizyki w Polsce". Laureat otrzymał pamiątkową statuetkę oraz czek na 10 tys. zł.

- Ta książka jest rewelacyjna. Z jednej strony fachowa, z drugiej - dla każdego. Jest wynikiem wieloletnich badań, prowadzonych przez prof. Wróblewskiego w archiwach, w źródłach drukowanych. Autor przeczesał wszystko, co się dało. Powstała wspaniała opowieść o ludziach związanych z Polską i zajmujących się fizyką. Profesor w swojej książce opisuje również tło społeczne tego rodzaju badań, od najdawniejszych czasów aż do przełomu XX i XXI wieku, przy okazji wydobywa na światło dziennie wiele zupełnie zapomnianych postaci, które cieszą się sławą na świecie jako pionierzy pewnych badań fizycznych a w polskich encyklopediach nie mają czasami nawet swoich biogramów - wskazał prof. Włodarczyk.

Kapituła przyznała również dwa wyróżnienia - otrzymały je publikacje: "Tramwaje lwowskie 1880-1944" autorstwa Jana Szajnera i Marcina Rechłowicza oraz "Światowa medycyna w polskiej nauce i dydaktyce lekarskiej 1795-1939" Jana Wnęka.

Jan Walery Jędrzejewicz (1835-1887) był lekarzem, astronomem, pionierem polskiej spektroskopii, klimatologiem, wybitnym uczonym docenianym na scenie międzynarodowej. Studiował na Wydziale Architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie i na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego. W 1862 roku otworzył praktykę lekarską w Płońsku.

Jednocześnie gromadził instrumentarium astronomiczne i meteorologiczne. W latach 1872-1875 uruchomił w Płońsku prywatne obserwatorium astronomiczne. Najważniejszym wkładem w astronomię są jego obserwacje gwiazd podwójnych. Był jednym z najwybitniejszych popularyzatorów nauki swoich czasów - dał wiele odczytów publicznych, umieszczał artykuły w prasie. Jest autorem "Kosmografii", uznawanej za najlepszy polski podręcznik astronomii przełomu XIX/XX wieku. 

Zmarł na tyfus, wypełniając obowiązki lekarza. Jego obserwatorium, należące do najlepiej wyposażonych na ziemiach polskich, staraniem uczonych warszawskich zostało w 1898 roku przeniesione do Warszawy i ulokowane na terenie Szkoły Technicznej Wawelberga i Rotwanda. 


Czytaj także:


Poza tym w audycji:

KARLSRUHE_ 1200 ekspedycja .jpg
Jakie tajemnice skrywa wrak Karlsruhe? Druga wyprawa badawcza polskich nurków

Na początku 1945 roku - wobec nadciągającej Armii Czerwonej - dowództwo wojskowe III Rzeszy zdecydowało o rozpoczęciu akcji "Hannibal". Był to kryptonim operacji wywozu drogą morską mieszkańców Prus Wschodnich do Niemiec. Do ewakuacji, która trwała cztery miesiące, wykorzystano ponad tysiąc mniejszych i większych jednostek pływających różnego typu.

Parowiec Karlsruhe był jednym z ostatnich statków wywożących uciekinierów z Królewca. Na jego pokładzie było ponad tysiąc osób i 360 ton ładunku zamkniętego w skrzyniach. 13 kwietnia 1945 roku, dzień po opuszczeniu portu, jednostka została zbombardowana przez radzieckie samoloty i poszła na dno kilkadziesiąt kilometrów na północ od Ustki.

Po 75 latach polscy nurkowie postanowili poszukać wraku tego statku. Ostatecznie udało się go zlokalizować wiosną 2020 roku, a niedługo potem dokonać pierwszych oględzin. Po niemal roku od tych wydarzeń zorganizowano drugą wyprawę badawczą na Karlsruhe.

Gość: Tomasz Stachura (szef ekipy nurków "Baltictech")

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Katarzyna Kobylecka

Gość: prof. Jarosław Włodarczyk (przewodniczący Kapituły, Instytut Historii Nauki PAN)

Data emisji: 1.10.2021 r. 

Godzina emisji: 19.30

kk

Zobacz więcej na temat: Katarzyna Kobylecka astronomia