Kobiety dla Niepodległej. W jaki sposób rozpoczynały działalność polityczną?

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2021 20:53
Rola kobiet w walce o niepodległość i zaangażowanie w działalność polityczną odbywały się na wielu płaszczyznach. - Ich kariera społeczno-polityczna, z początkowym naciskiem na społeczną, zaczynała się przy boku mężów. Polityka była wówczas jednak zdecydowanie domeną mężczyzn - mówi w Programie 1 Polskiego Radia Jan Engelgard, kierownik Muzeum X Pawilonu z Muzeum Niepodległości. W jaki sposób do tego świata wkroczyły Gabriela Balicka-Iwanowska i Zofia Moraczewska?
Grupa posłanek BBWR w kuluarach, widoczne m.in. Janina Kirtiklisowa, Eugenia Waśniewska, Zofia Moraczewska, Maria Jaworska, Halina Jaroszewiczowa
Grupa posłanek BBWR w kuluarach, widoczne m.in. Janina Kirtiklisowa, Eugenia Waśniewska, Zofia Moraczewska, Maria Jaworska, Halina JaroszewiczowaFoto: NAC

Polski Cmentarz Wojenny w Loreto PAP 1200.jpg
Nie tylko Monte Cassino. Polskie miejsca pamięci we Włoszech
Posłuchaj
23:32 2021_11_11 19_30_29_PR1_Eureka.mp3 Jan Engelgard przyznaje, że "samej kobiecie, gdyby chciała rozpocząć działalność polityczną, było trudno" (Jedynka/Eureka)

Podczas zaborów walkę o niepodległość Rzeczypospolitej toczyły m.in. Gabriela Balicka-Iwanowska, pochodząca z ziemiańskiej rodziny, doktor botaniki, która jako polityk była posłanką na Sejm Ustawodawczy trzech kadencji w II RP z ramienia Stronnictwa Narodowego, i Zofia Moraczewska, działaczka społeczna, posłanka na Sejm w latach 1930-1935 i żona Jędrzeja Moraczewskiego, tworząca Ligę Kobiet Polskich podczas I wojny światowej.

- W tym przypadku mamy kobiety, które trafiły do polityki w wyniku związków z mężczyznami zajmującymi się polityką. Jeżeli mówimy o Gabrieli Balickiej-Iwanowskiej, to była żoną Zygmunta Balickiego, jednego z założycieli Ligi Narodowej i wcześniej działacza Ligi Polskiej. To samo dzieje się w przypadku Zofii Moraczewskiej, ponieważ wszyscy wiemy, kim był Jędrzej Moraczewski, czyli pierwszy premier naznaczony już w listopadzie 1918 roku przez Józefa Piłsudskiego. Ich kariera społeczno-polityczna, z początkowym naciskiem na społeczną, zaczynała się przy boku mężów. Polityka była wówczas jednak zdecydowanie domeną mężczyzn - komentuje Jan Engelgard.

Niepodległość wpływała na działalność kobiet

Przyznaje, że zaangażowanie kobiet w działalność polityczną było wówczas czymś wyjątkowym. - Sytuacja zaczęła się zmieniać na przełomie XIX i XX wieku. Zbliżanie się niepodległości powodowało, że również kobiety zaczęły zajmować się działalnością polityczną. Balicka była członkiem Ligi Narodowej od 1893 roku, a więc od samego początku (…). W przypadku Moraczewskiej najpierw była to raczej działalność społeczna, aczkolwiek była ona członkiem Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej już właściwie od końca XIX wieku. Widzimy tu pewną zbieżność życiorysów, mimo że obie były z innych obozów politycznych - zauważa.

Ekspert Jedynki zaznacza jednocześnie, że "samej kobiecie, gdyby chciała rozpocząć działalność polityczną, było trudno". - Na przykład dwie żony Józefa Piłsudskiego trafiły do polityki właśnie dlatego, że były żonami Józefa Piłsudskiego - słyszymy.

Jakimi były parlamentarzystkami?

Jan Engelgard zwraca uwagę, że Gabriela Balicka-Iwanowska była posłanką od 1919 do 1935 roku z ramienia Narodowej Demokracji. - Forsował ją Roman Dmowski. Zawsze startowała na listach krajowych, czyli głównie mieszkała w Warszawie i była między trzecim a siódmym miejscem na liście krajowej, która zawsze wchodziła - twierdzi.

- Moraczewska z kolei miała przerwy. Była w Sejmie Ustawodawczym, czyli w latach 1919-1922, a potem dopiero po 1930 roku (…). Była liderką działalności ruchu kobiecego, ale po lewej stronie. Działała np. w Lidze Kobiet Galicji i Śląska czy w czasie I wojny światowej w Lidze Kobiet Polskich. To była zarówno działalność na rzecz awansu społecznego kobiet i ich wykształcenia, ale również wspieranie akcji politycznej, głównie obozu Piłsudskiego, podczas I wojny światowej. Kontynuowała to po odzyskaniu niepodległości w Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, a później w Samopomocy Społecznej Kobiet - dodaje.

W audycji również:

Zachęta - miejsce dialogu i formacji Niepodległej. Odrodzone państwo polskie budowało nowe struktury polityczne, gospodarcze, naukowe i kulturalne. Instytucje publiczne zmieniały swój charakter, należało dostosować ich funkcjonowanie do organizowanego od podstaw porządku w kraju. Na przykładzie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, jego przeznaczenia i historii po odzyskaniu niepodległości, pokazujemy, jak wyglądał dialog społeczny w przypadku inicjatyw narodowych. Gość: Roman Olkowski z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, autor książki "Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie 1860–1940, 1948. Zarys historyczny i katalog zbiorów".

Czytaj także:

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Katarzyna Jankowska

Goście: Jan Engelgard (kierownik Muzeum X Pawilonu z Muzeum Niepodległości), Roman Olkowski (Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, autor książki "Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie 1860–1940, 1948. Zarys historyczny i katalog zbiorów")

Data emisji: 11.11.2021 

Godzina emisji: 19.30

DS

Czytaj także

Leonardo da Vinci - wszechstronny uczony. Czego nie wiemy o słynnym artyście?

Ostatnia aktualizacja: 05.11.2021 21:45
Badacze nie ustają w odkrywaniu nowych treści w dziełach artysty, filozofa i muzyka, który nie ukończył studiów uniwersyteckich, ale poprzez rozwijanie ciekawości świata stał się geniuszem nauki. Leonardo był wizjonerem, człowiekiem renesansu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

O poszukiwaniu domu dr. Henryka Jordana - założyciela ogrodów jordanowskich

Ostatnia aktualizacja: 10.11.2021 07:44
- Jest ścieżka, którą trzeba będzie przejść, żeby biografia dr. Henryka Jordana stała się pełniejsza. To, co mamy, jest pięknym spisem, ale bardzo ograniczonym, jeśli chodzi o historię życia doktora - powiedział w audycji "Eureka" pedagog Jerzy Wojciechowski, który od wielu lat wędruje szlakiem miejsc, z którymi związany był dr Jordan i poszukuje odpowiedzi na różne pytania.
rozwiń zwiń