Profesor Grzegorz Pietrzyński mierzy wszechświat

Ostatnia aktualizacja: 06.12.2021 19:30
Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć polskich naukowców ostatnich lat jest precyzyjne określenie odległości do Wielkiego Obłoku Magellana - najbliższej nam galaktyki. Dokonał tego zespół, którym kieruje profesor Grzegorz Pietrzyński. Z jego ustaleń wynika, że galaktyka ta znajduje się w odległości około 160 000 lat świetlnych. 
Wielki Obłok Magellana
Wielki Obłok MagellanaFoto: Shutterstock/abriendomundo

Za to osiągnięcie profesor Grzegorz Pietrzyński z Centrum Astronomicznego imienia Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk w Warszawie otrzymał najważniejszą nagrodę naukową w naszym kraju - nazywaną też polskim Noblem - Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej 2021 w obszarze nauk matematyczno-fizycznych.


Posłuchaj
21:04 2021_12_06 19_29_49_PR1_eureka.mp3 Wymierzyć wszechświat (Eureka/Jedynka)

 

Odległość, podstawowe narzędzie badania Kosmosu

Profesor Grzegorz Pietrzyński podkreśla, że odległość to jedna z najważniejszych informacji dla astronomów. - Jeśli nie znamy odległości, niewiele wiemy o obiektach, które obserwujemy - wyjaśnia. Bo to ona pozwala stwierdzić, jaka jest natura fizyczna obiektów, czyli zrozumieć cały wszechświat.

Polski astronom tłumaczy, że - jak to ujął - aby mierzyć odległości we wszechświecie, potrzebna jest dobra miarka. Kierujący międzynarodowym zespołem dokonał pomiaru odległości do Wielkiego Obłoku Magellana z największą, jak dotąd, dokładnością 1 proc. - Służy też do kalibracji innych metod - zaznacza. Odległość do Wielkiego Obłoku Magellana stanowi również podstawę do wyznaczenia tzw. stałej Hubble'a z dokładnością do ok. 2 proc. Ona z kolei jest potrzebna, by poznać szczegóły dotyczące ewolucji naszego wszechświata, gdyż mówi, z jaką prędkością rozszerza się wszechświat i pozwala zbadać istotę ciemnej materii.

Profesor Grzegorz Pietrzyński dodaje, że znając dokładną odległość do Wielkiego Obłoku Magellana, można obliczyć wielkość emitowanej energii. Dzięki temu można ocenić odległość do innych galaktyk. Przyznaje, że dokładność 1 proc. jest niewystarczająca.

Metody sprzed ponad 100 lat nadal skuteczne

Naukowiec opowiada, jak dokonano pomiaru. Użyto klasycznej, znanej od ponad 100 lat, metody obserwacji podwójnych gwiazd zaćmieniowych. Obserwuje się gwiazdy, które powstały w podobnym czasie i obiegają ten sam środek masy. Od czasu do czasu jedna zakrywa drugą i następuje spadek jasności jednej z nich. Patrząc na nie pod różnymi kątami, można zmierzyć wiele parametrów fizycznych, a także odległość. Badanie odległości z precyzją 1 proc. do Wielkiego Obłoku Magellana trwało 20 lat.

Pomiar odległości do Wielkiego Obłoku Magellana był częścią projektu ARAUCARIA. To międzynarodowy projekt naukowy, którego celem jest kalibracja kosmicznej skali odległości. Badania prowadzone w ramach projektu dotyczą metod wyznaczania odległości do bliskich galaktyk różnymi metodami, a następnie porównywanie wyników.

Czytaj także:

Audycja sponsorowana przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej.

***

Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej otrzymują uczeni, których udziałem są szczególne odkrycia i osiągnięcia naukowe, którzy swoimi działaniami otwierają nowe perspektywy poznawcze, a także którzy wnoszą szczególny wkład w cywilizacyjny i kulturowy postęp naszego kraju, zapewniając Polsce "znaczące miejsce w podejmowaniu najbardziej ambitnych wyzwań współczesnego świata".

Przyznawana jest corocznie, od roku 1992. W roku 2011 wyszczególniono następujące dziedziny: nauki humanistyczne i społeczne, nauki matematyczno-fizyczne i inżynierskie, nauki chemiczne i o materiałach.

***

Tytuł audycji: "Ludzie nauki" w paśmie Eureka

Prowadził: Krzysztof Michalski

Gość: profesor Grzegorz Pietrzyński (Centrum Astronomiczne imienia Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk w Warszawie)

Data emisji: 6.12.2021 r. 

Godzina emisji: 19.30

ag


Czytaj także

"Polskie Noble". Prof. Krzysztof Górski i jego "Niemowlęcy obraz Wszechświata"

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2020 21:31
Prof. Krzysztof Górski jest jednym z najbardziej uznanych na świecie astrofizyków zajmujących się kosmologią. W tym roku otrzymał Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej za opracowanie i wdrożenie metodologii analizy map promieniowania reliktowego, kluczowych dla poznania wczesnych etapów ewolucji Wszechświata.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kometa Halleya. Zobaczymy ją w 2061 roku

Ostatnia aktualizacja: 09.02.2021 05:40
35 lat temu, 9 lutego 1986 roku, dziesiąty raz z rzędu według przybliżonych szacunków, pojawiła się na niebie słynna Kometa Halleya.
rozwiń zwiń