Syberyjska Dolina Królów odsłoniła kolejne tajemnice

Ostatnia aktualizacja: 29.01.2022 08:40
Pierwotne siedziby walecznych Scytów, którzy zamieszkiwali później tereny nadczarnomorskie i których zwyczaje opisał historyk Herodot, znajdowały się na dalekiej Syberii. To tam, w północnej Tuwie - autonomicznej republice Federacji Rosyjskiej - tworzyły się zręby tej kultury, a jej namacalnym śladem są widoczne w stepie do tej pory rzędy kurhanów pogrzebowych. Jest ich około tysiąca, stąd ich nazwa: "syberyjska Dolina Królów".
Tuwa to autonomiczna republika w azjatyckiej części Rosji
Tuwa to autonomiczna republika w azjatyckiej części RosjiFoto: Shutterstock/Kirill Skorobogatko

Syberyjska Dolina Królów to miejsce, w którym polsko-rosyjska ekspedycja bada jeden z takich pogrzebowych grobowców sprzed 2,5 tys. lat. W 2020 roku odkryła bogaty pochówek młodego wojownika, natomiast w zakończonym niedawno sezonie badacze natrafili na komorę grobową - tym razem kobiety, która pochowana została m.in. ze złotym pektorałem i lusterkiem z brązu.

Przechytrzyć złodziei

Syberyjska Dolina Królów przyciągała nie tylko archeologów, ale również licznych rzezimieszków. Zawartość wielu kurhanów została zrabowana już w starożytności. Polscy badacze wybrali więc do swoich prac grobowiec niepozorny i zniwelowany, licząc, że złodzieje go pominęli. Przypuszczenie okazało się w pewnym sensie słuszne. - Centralny pochówek w grobowcu był co prawda wyrabowany, ale odkryliśmy też dwa inne groby - mówi dr Łukasz Oleszczak z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, szef polskiej części ekspedycji.

To grób wojownika z dość bogatym wyposażeniem. Znalazły się tam nie tylko ozdoby ze złota czy brązu, ale również narzędzia czy przedmioty z materiałów organicznych. Zwłaszcza te ostatnie znaleziska mocno ucieszyły archeologów. - Te elementy rzadziej się zachowują. To drzewce strzał, czekanów, fragmenty pasa skórzanego, fragmenty kołczanu... - wylicza gość "Eureki". Na obwodzie kurhanu odnaleziono również pochówek dziecka. Dotąd nie udało się jednak przebadać grobowca w całości, wpływ ma na to m.in. jego rozmiar. Średnica liczy 25 metrów.

Niespodzianek nie brakuje

Prace rozpoczęły się w roku 2019, ale kolejny sezon został z przyczyn pandemicznych "zamrożony". Badacze wrócili więc do Rosji dopiero w roku ubiegłym. Opłacało się jednak uzbroić w cierpliwość, gdyż komora, którą członkowie polskiej grupy wytypowali, okazała się strzałem w dziesiątkę. - Znaleźliśmy pochówek dość bogaty, przykryty jeszcze trzema warstwami belek drewnianych. Dopiero po ich ściągnięciu dokopaliśmy się do komory - mówi dr Łukasz Oleszczak. W komorze tej natknięto się na pochówek kobiety wraz z dzieckiem. Przy pani, należącej prawdopodobnie do plemiennej starszyzny, znaleziono złote ozdoby i przedmioty takie jak lusterko czy grzebień.


Posłuchaj
24:50 2022_01_28 19_30_23_Eureka.mp3 Nowe odkrycia w syberyjskiej "Dolinie Królów" (Eureka/Jedynka)

 

Największą sensację wzbudził odnaleziony złoty pektorał: rodzaj naszyjnika w kształcie półksiężyca. Zwykle towarzyszył on jednak pochówkom męskim. - Znalezisko wskazuje na wyjątkową rolę zmarłej osoby w społeczności tych nomadów - wyjaśnia gość audycji. Dodaje, że badany kurhan powiązany jest ze znajdującym się 200 metrów dalej Kurhanem Książęcym, badanym przez ekspedycję Konstantina Czugonowa. W obu odnaleziono podobne elementy wyposażenia. - Kurhan Książęcy jest już badany od kilkunastu sezonów, przy czym badany jest niezwykle pieczołowicie - mówi szef polskiej części ekspedycji.

W Kurhanie Książęcym

Choć badania w Kurhanie Książęcym trwają od 2008 roku, główna komora nadal nie została znaleziona. Dotąd natrafiono jednak na kilka innych pochówków, o podobnym stopniu bogactwa do pochówków zlokalizowanych przez grupę doktora Oleszczaka. Zdaniem polskiego archeologa namierzenie komory głównej powinno nastąpić w ciągu kilku sezonów. Co istotne, osoby zarówno pogrzebane w Kurhanie Książęcym, jak i te z grobowca satelickiego należały do lokalnej elity. Syberyjska Dolina Królów liczy takich miejsc około tysiąca.

- To bardzo ciekawe rejony, szczególnie dla scytologów - zaznacza gość "Eureki". Właśnie Tuwa i okoliczne ośrodki zdają się miejscem genezy formowania się kultur typu scytyjskiego, które następnie rozprzestrzeniały się w kierunku zachodnim. A czy polscy badacze mogą liczyć na przedłużenie współpracy z rosyjskimi archeologami? - Badania były finansowane ze środków Narodowego Centrum Nauki, i mam nadzieję, że w przyszłości również uda się te środki pozyskać - podsumowuje doktor Oleszczak.

W audycji również:

Skąd nasz ród, czyli stracona szansa Małopolski. 

Za kolebkę państwa polskiego uważa się powszechnie Wielkopolskę, ale to na ziemi krakowskiej, w Małopolsce, już w IX wieku obserwowane są zjawiska o charakterze protopaństwowym. Czy ich inicjatorami byli Wiślanie ("Uislane"), wspomniani przez Geografa Bawarskiego w jego spisie z 845 roku?
Istnienie Wiślan wciąż jest przedmiotem naukowych sporów, niemniej to w kraju "Wiślech" - kilkadziesiąt lat przed wielkopolską "premierą" państwa Mieszka - powstawały wielkie grody otoczone wałami obronnymi, a w obrębie Krakowa zostały usypane monumentalne kopce Krakusa i Wandy. Gościem Katarzyny Kobyleckiej był prof. Andrzej Buko z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.

Zobacz też:

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Katarzyna Kobylecka

Goście: prof. Andrzej Buko (pracownik Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, autor książki "Świt państwa polskiego"), dr Łukasz Oleszczak (pracownik Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego)

Data emisji: 28.01.2022

Godzina emisji: 19.30

mg

Czytaj także

Agatha Christie archeologiem? Wiele jej książek jest inspirowanych archeologią

Ostatnia aktualizacja: 21.01.2022 19:30
Wszyscy uwielbiają jej kryminały, ale już niewiele osób wie, że pisarka Agatha Christie uczestniczyła w wykopaliskach archeologicznych. Jej drugi mąż sir Max Mallowan był uznanym badaczem kultur Mezopotamii. Żona przez wiele lat towarzyszyła mu w pracach terenowych i jako członek zespołu była odpowiedzialna za dokumentację oraz konserwację znalezisk. 
rozwiń zwiń