1945 – rok wojny, ale i rok pokoju

Ostatnia aktualizacja: 11.11.2019 21:00
Rok zakończenie II wojny światowej to czas podnoszenia się Polski ze zniszczeń wojennych, odradzania się przedwojennych instytucji kultury, uczelni i pism.
Audio
Plac Napoleona (obecnie plac Powstańców Warszawy) w 1945 roku. W tle zniszczony budynek Prudentialu
Plac Napoleona (obecnie plac Powstańców Warszawy) w 1945 roku. W tle zniszczony budynek PrudentialuFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe/nac.gov.pl

1 stycznia 1945 roku w rząd londyński zaprotestował przeciwko powołaniu przez Moskwę Rządu Tymczasowego w Polsce. Niebawem Rząd Lubelski uznała Czechosłowacja.

Armia Czerwona wkroczyła do zburzonej Warszawy 17 stycznia. Zimowa ofensywa sowiecka, postępująca równolegle z represjami wobec AK, zmusiła Komendanta Głównego podziemnej armii do jej rozwiązania, co Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego Rządu Tymczasowego, już urzędującego w Warszawie, uznało za fikcję nasilając wywózki i aresztowania akowców. 

W Jałcie, na Krymie, od 4 do 11 lutego Wielka Trójka: Churchill, Stalin i Roosevelt ustalała powojenny ład na świecie. Stalin zakwestionował prawo narodów Europy Środkowo-Wschodniej do zabierania głosu w tej sprawie. Decyzje jakie podjęto w Jałcie, bez udziału władz polskich, przesądziły o naszych granicach i politycznej przyszłości. Jednostronne ustalenia jałtańskie oprotestował rząd londyński Arciszewskiego i wyraził nadzieję, że zachodni sojusznicy powstrzymają ingerencję ZSRR w wewnętrzne sprawy Polski oraz  represje wobec AK.

Obowiązki Naczelnego Wodza powierzono generałowi Andersowi wobec faktu, że gen. Komorowski "Bór" pozostawał w niewoli niemieckiej. Z kolei płk Jan Rzepecki  został Wojskowym Komendantem Kraju. Stronnictwo Ludowe, jedna z głównych sił rządu emigracyjnego, pozostająca w opozycji, skłaniał się do kompromisu i formowania wspólnego gabinetu, czyli rządu jedności narodowej.   
Front Białoruski, w którego składzie była polska armia, przełamał Wał Pomorski, zdobyto Kołobrzeg. Armia Czerwona opanowała Gdańsk. Na froncie zachodnim alianci sforsowali Ren.

Tymczasem w Warszawie 27 i 28 marca NKWD aresztowała i przewiozła do Moskwy przywódców Polski Podziemnej zaproszonych na rozmowy o unormowaniu relacji z Moskwą. W kwietniu, na mocy wyroku sądu wojskowego w Lublinie, stracono 11 akowców pod zarzutem przygotowania zamachu na Bolesława Bieruta.

16 kwietnia wojska sowieckie rozpoczęły ofensywę na Berlin, także z udziałem polskich żołnierzy. 30 kwietnia Hitler popełnił samobójstwo. Niebawem skapitulowała niemiecka obrona Wrocławia, a dywizja pancerna gen. Maczka zajęła Wilhelmshaven, bazę marynarki wojennej Niemiec. Zacięte walki o Berlin doprowadziły do podpisania 7 maja aktu bezwarunkowej kapitulacji Niemiec i  przerwania działań wojennych dzień później kończąc wojnę w Europie. Na Dalekim Wschodzie nadal bez zmian.

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk)

Data emisji: 11.11.2019

Godzina emisji: 21.08

ag

Czytaj także

1945 - rok wojny, rok pokoju

Ostatnia aktualizacja: 27.10.2011 09:00
Zapraszamy do wysłuchania kolejnej odsłony "Historii w dźwiękach". Tym razem wyjątkowe kalendarium 1945 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Powroty". Jesteśmy w domu, mieście okaleczonym

Ostatnia aktualizacja: 17.01.2016 10:40
Radiowa Jedynka, Dom Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA zapraszają na słuchowisko - opowieść o losach mieszkańców miasta ruin.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Głód, nędza, upokorzenie. Warszawa w przededniu Powstania

Ostatnia aktualizacja: 31.07.2017 23:35
- Niemcy dążyli do wynarodowienia Polaków. Był głód, nędza i nieprawdopodobne upokorzenie - wspomina sytuację w stolicy w lipcu 1944 Tadeusz Różycki, świadek wydarzeń.
rozwiń zwiń