Burzliwe lata 1967-1968

Ostatnia aktualizacja: 03.03.2020 07:55
W kwietniu 1967 roku powiało Zachodem. W warszawskiej Sali Kongresowej brawurowo zagrał popularny brytyjski zespół "The Rolling Stones". Ale ten rok zaczął się jak najbardziej po polsku.
Audio
Milicja podczas protestów studenckich w Warszawie, marzec 1968 r.
Milicja podczas protestów studenckich w Warszawie, marzec 1968 r.Foto: IPN

W styczniu został aresztowany Janusz Szpotański autor utworu "Cisi i gęgacze, czyli bal u prezydenta", kpiącego z czołowych postaci kierownictwa PZPR. Gomułka nazwał utwór "reakcyjnym paszkwilem". W maju arcybiskup Karol Wojtyła został mianowany kardynałem. W czerwcu Polska zerwała stosunki dyplomatyczne z Izraelem pod wpływem wojny sześciodniowej na Bliskim Wschodzie.

W Warszawie Gomułka nazwał Żydów mieszkających w Polsce "piątą kolumną". W listopadzie premiera "Dziadów" w inscenizacji Kazimierza Dejmka i jej antyrosyjski wydźwięk to powód zdjęcia sztuki z afisza w styczniu 1968 roku.  Przeciwko temu została złożona petycja do Sejmu zainicjowana przez młodzież studencką. Związek Literatów Polskich domagał się wznowienia "Dziadów", Stefan Kisielewski nazwał polityczne realia "dyktaturą ciemniaków".

W marcu z Uniwersytetu Warszawskiego relegowano studentów: Adama Michnika i Henryka Szlajfera. W obronie wyrzuconych  stanęli znani pisarze i poeci . Tak samo jak społeczność akademicka, uczniowie szkół średnich, robotnicy w kilkunastu miastach. Ich starcia z milicją i ORMO zakończyły się pobiciami i aresztowaniami. Posłowie koła ZNAK zwrócili się do premiera Cyrankiewicza z interpelacją de facto popierającą studentów, obciążającą władze za przebieg wydarzeń, krytykowanych także przez Episkopat. Niebawem Jerzy Zawieyski poseł ZNAKU wygłosił dramatyczną mowę w Sejmie broniąc ostro krytykowany klub. Władze sugerowały, że zamieszki inspirowali studenci pochodzenia żydowskiego, w większości dzieci wysokich rangą działaczy partyjnych i państwowych (tzw. komandosi; ich procesy w końcu roku). 

Rozpoczęła się antysemicka nagonka, w której dużą rolę odegrał Gomułka. Wydarzenia Marca ’68 roku doprowadziły do usunięcia  z uczelni i różnych instytucji państwowych "syjonistów", wyjazdu z kraju przeszło 13-stu tysięcy obywateli polskich pochodzenia żydowskiego. W tle były rozgrywki wewnątrz obozu rządzącego z dominującą rolą Mieczysława Moczara, któremu nie udało się  odsunąć Gomułki od władzy. Protestującego przeciwko kampanii antysemickiej Edwarda Ochaba zastąpił na stanowisku przewodniczącego Rady Państwa marszałek Marian Spychalski. Stanowisko ministra obrony narodowej objął Wojciech Jaruzelski.
Ostatni wiec marca 1968 roku  na Uniwersytecie Warszawskim przyniósł "Deklarację Ruchu Studenckiego", w której domagano się reform politycznych i gospodarczych, wolności słowa, niezawisłości sądów, zniesienia cenzury.  

Rok 1968 był burzliwy nie tylko  w Polsce. W Czechosłowacji  w styczniu I sekretarzem KPCz został, za zgodą Breżniewa, Aleksander Dubczek. Zapowiedział reformy w partii i państwie, zwane praską wiosną, czyli socjalizm z ludzką twarzą. Ale kolejne miesiące działań  Dubczeka zaniepokoiły Moskwę. W nocy z 20-21 sierpnia  ponad 600 tysięcy żołnierzy Układu Warszawskiego (m.in. armii:  ZSRR, Ludowego Wojska Polskiego, węgierskiej, bułgarskiej oraz NRD) wkroczyło do Czechosłowacji. To był koniec procesu demokratyzacji. Niebawem Breżniew ogłosił zasadę "braterskiej pomocy" w sytuacji zagrożenia dotychczasowych zdobyczy socjalizmu, zwaną "doktryną Breżniewa", de facto o ograniczonej suwerenności państw obozu socjalistycznego.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji. 

***

Tytuł audycji: "Historia żywa"

Prowadzi: Dorota Truszczak

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk)

Data emisji: 2.03.2020

ag/kh

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

"Dziady" - pretekst do antysemickiego Marca 1968

Ostatnia aktualizacja: 30.01.2020 06:08
- Przedstawienia "Dziadów" Dejmka stały się polityczną odskocznią o wymowie antyradzieckiej - mówił I sekretarz PZPR Władysław Gomułka do warszawskiego aktywu partyjnego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław Gomułka: Nie chcemy, by w naszym kraju powstała piąta kolumna

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2019 05:40
- Nie czyniliśmy przeszkód obywatelom polskim narodowości żydowskiej w przeniesieniu się do Izraela, jeżeli tego pragnęli - mówił Władysław Gomułka. - Stoimy na stanowisku, że każdy obywatel Polski powinien mieć tylko jedną ojczyznę, Polskę Ludową.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Na marcu skończył się mój świat". Obchody rocznicy na Dworcu Gdańskim w Warszawie

Ostatnia aktualizacja: 08.03.2019 14:46
W południe przy Dworcu Gdańskim w Warszawie odbyły się obchody 51. rocznicy wydarzeń Marca ’68. Przy wmurowanej w ścianę dworca tablicy upamiętniającej przymusowych emigrantów przedstawiciele Fundacji Shalom, reprezentanci władz Polski i Warszawy oraz świadkowie wydarzeń z 1968 roku złożyli wieńce.
rozwiń zwiń