Od zimy stulecia do porozumień sierpniowych, czyli od 1979 do września 1980 roku

Ostatnia aktualizacja: 14.04.2020 10:05
Styczeń 1979 roku przyniósł rekordowo niskie temperatury i opady śniegu, jakby rozpoczynając kolejne miesiące katastrof. "Zima stulecia" sparaliżowała kraj, a kwietniowe powodzie wyrządziły duże szkody w rolnictwie. Z kolei w lutym zginęło 49 osób w wyniku wybuchu gazu w warszawskiej rotundzie PKO.
Audio
  • Od zimy stulecia do porozumień sierpniowych, czyli od 1979 do września 1980 roku (Historia żywa/Jedynka)
Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej
Brama nr 2 Stoczni GdańskiejFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Światełkiem nadziei była czerwcowa pielgrzymka Jana Pawła II do Ojczyzny. Obaliła mit o przywiązaniu Polaków do socjalizmu. Przed nią  w Nowej Hucie próba wysadzenia pomnika Lenina. We wrześniu na  Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku pokazano m.in. "Amatora" Krzysztofa Kieślowskiego i "Aktorów prowincjonalnych" Agnieszki Holland - obrazy "kina moralnego niepokoju" oraz  ekranizację "Panien z Wilka" Jarosława Iwaszkiewicza w reżyserii Andrzeja Wajdy niebawem z nominacją do kolejnego Oskara.  W Muzeum Narodowym otwarto głośną wystawę "Polaków portret własny". Październikowe katastrofy w kopalniach węgla kamiennego: "Dymitrow" (Bytom) i "Silesia" (Czechowice-Dziedzice). Zginęło 55 górników.

W  lutym 1980 roku władze, w komunikacie GUS, po raz pierwszy poinformowały Polaków o spadku dochodu narodowego. Kilka dni wcześniej zaczęły obowiązywać limity zużycia paliw i energii w gospodarce. Zła sytuacja gospodarcza była tematem Zjazdu PZPR. Edward Babiuch zastąpił na stanowisku premiera Piotra Jaroszewicza.

W marcu tragiczne wydarzenia: 87 osób zginęło w katastrofie samolotu w okolicach Warszawy, a Walenty Badylak, były żołnierz AK, dokonał samospalenia na krakowskim Rynku Głównym. Opozycja akcją ulotkową wzywała do bojkotu wyborów do sejmu  i wojewódzkich rad narodowych. W maju Edward Gierek wystąpił w roli mediatora między Związkiem Radzieckim a Zachodem podczas spotkania Leonida Breżniewa i prezydenta Francji Valery’ego Giscarda d’Estaing w Pałacu Wilanowskim w Warszawie.

1 lipca, bez konsultacji, władze wprowadziły podwyżki cen mięsa i wędlin, co wywołało falę strajków w kilkudziesięciu zakładach przemysłowych, m.in. w WSK Mielec i w Ursusie. W Lublinie przekształciły się w strajk powszechny zakończony uznaniem przez komisję  rządową postulatów płacowych. Mimo to strajki rozszerzyły się na cały kraj. Pojawiły się też postulaty socjalne

4 sierpnia zwolnienie ze Stoczni Gdańskiej im. Lenina działaczki Wolnych Związków Zawodowych Anny Walentynowicz zapoczątkowało tzw. "polski sierpień" - największy po II wojnie przełom polityczny w kraju. Tego samego dnia do strajku, przeskoczywszy mur stoczni, dołączył Lech Wałęsa. Stanął na czele powołanego tam Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Strajkujący ogłosili 21 postulatów - ogólnopolskich, nie tylko płacowych i socjalnych. Podobne MKS w Szczecinie. Edward Gierek odrzucił żądania robotników. 20 sierpnia wybuchły strajki solidarnościowe z protestującymi na Wybrzeżu, co zmusiło władze do podjęcia rozmów w Szczecinie i Gdańsku. Wsparcia  robotnikom udzielili intelektualiści i duchowieństwo.

Przesilenie i zmiany na najwyższych stanowiskach partyjnych i państwowych. Józef Pińkowski przejął fotel premiera po Edwardzie Babiuchu. Na Jasnej Górze Prymas zaapelował do strajkujących o rozwagę i skrytykował władze. 29 sierpnia powstał MKS w Jastrzębiu z własnymi postulatami. Fala strajków osiągnęła apogeum. Między 30 sierpnia a 3 września strona rządowa podpisała  porozumienia ze strajkującymi w Szczecinie, Gdańsku, Jastrzębiu. Stanisław Kania przejął po Gierku PZPR.

Gościem audycji był prof. Andrzej Nowak.

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak

Gość: prof. Andrzej Nowak

Data emisji: 13.04.2020 r. 

Godzina emisji: 21.10

ag/ans 

Czytaj także

Prywatny pociąg Edwarda Gierka. Jak wygląda w środku?

Ostatnia aktualizacja: 23.10.2019 19:45
Korzystał z niego Edward Gierek, jak i inni wysocy towarzysze partyjni. W najdalszą podróż wyruszył do stolicy Mongolii. Dziś można go obejrzeć na opuszczonej stacji kolejowej w Nowym Łupkowie. Mowa o dawnym pociągu rządowym.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rok 1971. Gierek do stoczniowców: "Pomożecie?"

Ostatnia aktualizacja: 16.03.2020 21:05
20 stycznia 1971 roku nowa władza - ekipa Edwarda Gierka - zdecydowała o odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie. Po wydarzeniach grudnia 1970 roku i odsunięciu Władysława Gomułki od władzy, doszło do ponownego wzrostu napięcia na Wybrzeżu. W końcu miesiąca Gierek odwiedził stoczniowców gdańskich i zwrócił się z sukcesem ze słynnym apelem "Pomożecie?". 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Lata 1975-76: początek końca dekady Gierka?

Ostatnia aktualizacja: 30.03.2020 21:05
Polska roku 1975. Powstało 49 województw w miejsce dotychczasowych 17, wprowadzono dwustopniowy podział, zostały gminy, a zniesiono powiaty. Krystian Zimmermann wygrał Konkurs Chopinowski. Oddano do użytku Dworzec Centralny w Warszawie. Miały miejsce premiery: nominowanego do Oskara filmu "Ziemia obiecana" w reżyserii Andrzeja Wajdy, spektaklu "Umarła klasa" Tadeusza Kantora, a także prapremiera sztuki Sławomira Mrożka "Emigranci". Zorganizowano pierwszy po wojnie Tydzień Kultury Chrześcijańskiej i II Festiwal Polskich Filmów Fabularnych.Ale był to też rok przełomowy w dekadzie Edwarda Gierka.
rozwiń zwiń