Czasy panowania Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka

Ostatnia aktualizacja: 09.02.2021 06:30
Bohaterami audycji "Historia żywa" byli: Jan Olbracht i Aleksander Jagiellończyk, dwaj z sześciu synów króla Polski i wielkiego księcia litewskiego Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, o nietypowych dla królów Polski imionach, a także prymas, kanclerz wielki koronny Jan Łaski.
Jan Olbracht i Aleksander Jagiellończyk
Jan Olbracht i Aleksander JagiellończykFoto: Jan Matejko/domena publiczna

Posłuchaj
41:05 2021_02_08 21_07_53_PR1_Historia_Zywa.mp3 Czasy panowania Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka (Historia żywa/Jedynka)

 

800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

33-letni Jan Olbracht, trzeci syn Kazimierza Jagiellończyka, został królem Polski w 1492 roku, po śmierci ojca. Spośród braci był najbardziej energiczny, ambitny, wojowniczy. Wprawdzie przegrał walkę z Władysławem o tron węgierski, ale wygrał batalię o tron Polski. Osiągnął to dzięki pomocy matki i szlachty, której nadał potem liczne przywileje.

Znawcy biografii monarchy uważają, że Jan Olbracht był najzdolniejszym synem swego ojca. Za jego czasów kształtował się dwuizbowy walny sejm (1493 rok), postępowało jednoczenie ziem polskich, a o zainteresowaniu sprawami Śląska świadczyć może używanie przez władcę tytułu supremus dux Silesiae.

Cieniem na jego panowaniu kładzie się nieudana wyprawa mołdawska skierowana oficjalnie przeciwko Turkom w celu odzyskania dwóch czarnomorskich portów. Dlaczego klęska w tej wyprawie zrodziła powiedzenie: "Za króla Olbrachta wyginęła szlachta?" Czy z jej powodu doszło do najazdu tureckiego na ziemie polskie i odmowy złożenia przez wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego przysięgi na wierność królowi?


Czytaj także:


Najmniej znany monarcha

Niektórzy historycy są zdania, że Aleksander, czwarty syn Kazimierza Jagiellończyka, młodszy brat Jana Olbrachta, mógłby nosić przydomek "Zapomniany". Jest najmniej znanym monarchą na naszym tronie, do czego przyczynili się jego przeciwnicy polityczni.

Po śmierci ojca, mając 31 lat, został okrzyknięty przez bojarów wielkim księciem Litwy (1492 rok), co zachwiało w posadach unią polsko-litewską. Tytuł ten był przecież zarezerwowany dla władców Polski. Prowadził trudne wojny z Moskwą. Utracił jedną trzecią swojego terytorium. Ale niebawem, w 1501 roku, dzięki tytułowi księcia Litwy, po śmierci swego brata Jana Olbrachta, został królem Polski, gdyż Polacy chcieli unii z Litwą.

Poprzednicy Aleksandra opierali się na szlachcie. Aleksander jako pierwszy zerwał z tą tradycją i związał się z magnatami, co spowodowało opór szlachty: niepłacenie podatków i brak pospolitego ruszenia, kiedy Polska nękana była najazdami tatarskimi. W 1505 roku, podczas sejmu w Radomiu, szlachta przeforsowała uchwalenie konstytucji Nihil Novi, która władzę ustawodawczą przekazała w jej ręce.

Ocena rządów Aleksandra dzieli historyków. Jedni widzą w nim słabego władcę, drudzy uważają, że starczyło mu rozumu, aby oprzeć się na ludziach wykształconych, takich jak wybitny dyplomata Erazm Ciołek czy prymas, kanclerz wielki koronny Jan Łaski.

Jan Łaski - który także będzie bohaterem audycji - był doradcą władcy i uczestnikiem prac nad konstytucją. Jednocześnie przyczynił się do powstania pierwszego polskiego kodeksu praw - "Statutu Łaskiego". Statut zawierał podstawowe zasady funkcjonowania ustroju i państwa, do którego można było się odwołać.

W audycji "Historia żywa" mówiliśmy o czasach panowania Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka, których życie zbiegło się z działalnością Jana Łaskiego. Jak ich obecność w historii Polski zmieniła nasze dzieje? Zapraszamy do słuchania!

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 8.02.2021

Godzina emisji: 21.05

kk

Zobacz więcej na temat: Dorota Truszczak Andrzej Nowak

Czytaj także

Książęta piastowscy. Henryk Probus Prawy i Przemysł II

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2020 21:05
Jak rządy książąt piastowskich Henryka Probusa i Przemysła II wpłynęły na dzieje Polski w czasie rozbicia dzielnicowego? Henryk Probus ponoć lepiej posługiwał się językiem zachodnich sąsiadów niż polskim oraz popierał kolonizację niemiecką. W przeciwieństwie do Przemysła II koronacji nie doczekał.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Arcybiskup Jakub Świnka i dynastia Przemyślidów

Ostatnia aktualizacja: 22.12.2020 08:27
Bohaterami audycji "Historia żywa" byli: nazwany architektem odrodzenia Królestwa Polskiego arcybiskup gnieźnieński w latach 1283-1314 Jakub Świnka oraz król Polski w latach 1295-1296 Przemysł II, król Polski w latach 1300-1305 Wacław II i niekoronowany król Polski w latach 1305-1306 Wacław III.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław Łokietek - mały wielki człowiek

Ostatnia aktualizacja: 29.12.2020 07:45
Bohaterem audycji "Historia żywa" był Władysław Łokietek - przedostatni monarcha z dynastii Piastów. Pierwszy władca koronowany w katedrze wawelskiej, król Polski w latach 1320-1333.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dziedzictwo Kazimierza III Wielkiego

Ostatnia aktualizacja: 05.01.2021 11:08
Sławę u potomnych przyniosła mu kodyfikacja prawa i usprawnienie sądownictwa, oparte o statuty wiślicko-piotrkowskie, jedne z pierwszych na ziemiach polskich pisanych regulacji prawotwórczych odnoszące się do wielu dziedzin życia w państwie, a także ufundowanie Akademii Krakowskiej, pierwszej polskiej uczelni oraz budowlany boom, opisany powiedzeniem "zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną".
rozwiń zwiń