Wielka i Ostatni. Katarzyna II i Stanisław August Poniatowski

Ostatnia aktualizacja: 04.05.2021 06:30
Ona zyskała miano "wielka", on - "ostatni". Caryca Katarzyna II - księżniczka pruska urodzona w Szczecinie, zaliczana do najwybitniejszych władców i reformatorów Rosji, nazywana matką narodu, a przez francuskiego myśliciela epoki, Woltera, "Semiramidą Północy" oraz Stanisław August Poniatowski -  ostatni król Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jej niedoszły reformator, współtwórca Konstytucji 3 maja - to bohaterowie audycji "Historia żywa".
Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego w stroju koronacyjnym, obraz Marcello Bacciarellego z 1768 i  portret Katarzyny II Wielkiego Jana Chrzciciela Lampiego
Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego w stroju koronacyjnym, obraz Marcello Bacciarellego z 1768 i portret Katarzyny II Wielkiego Jana Chrzciciela LampiegoFoto: Domena publiczna

Posłuchaj
47:13 2021_05_03 23_07_47_PR1_Historia_Zywa.mp3 Wielka i Ostatni. Katarzyna II i Stanisław August Poniatowski (Historia żywa/Jedynka)

 

Kiedy w 1764 roku 32-letni Stanisław August Poniatowski, przy poparciu carycy Katarzyny, która w wyniku wcześniejszego zamachu stanu objęła władzę na Kremlu, wstąpił na tron Rzeczpospolita Obojga Narodów liczyła ok. 700 tys. km kw. Choć była słaba po okresie rządów saskich, była jednym z największych krajów w Europie.

Kiedy umierał, w 1798 roku, jego państwo już nie istniało i miało nie istnieć po wsze czasy za sprawą trzech rozbiorów Polski, które dokonały się za jego panowania w 1772, 1793 i 1795 roku. Rozbiorów, do których przyczyniła się caryca Katarzyna przy wsparciu Prus, a przy trzecim rozbiorze także Austrii.

800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

Król Stanisław miał ambitny program na swoje panowanie:"nowego świata polskiego stworzenia". Nie udało mu się go zrealizować, choć był jednym z najbardziej wykształconych władców epoki.

Chciał zamiany demokracji szlacheckiej na monarchię konstytucyjną ze sprawnym sejmem i reform w wielu dziedzinach życia. Założył Szkołę Rycerską, utworzył zalążek rządu, powołał Komisję Edukacji Narodowej, organizował pełniące funkcje instytucji kultury tzw. obiady czwartkowe.

Ocena jego panowania i on sam budzą nieustanne spory. Czy dlatego, że był uważany za rusofila i władcę bez kręgosłupa na usługach Katarzyny, której był jednym z licznych kochanków? 


Czytaj także:


Stanisław August Poniatowski rządził w czasach burzliwych. Czasach konfederacji barskiej, czyli zbrojnego związku szlachty polskiej w obronie wiary katolickiej i niepodległości, przeciwko uzależnieniu Rzeczypospolitej od Rosji i ogłoszenia jego detronizacji, także Sejmu Czteroletniego i zrodzonej na nim Konstytucji 3 maja  1791 roku, w której król miał swój chlubny udział, uznawanej za pierwszą w Europie i drugą na świecie nowoczesną ustawę zasadniczą. 

Wreszcie w czasach konfederacji targowickiej 1792 roku, do której przystąpił, uznanej za symbol zdrady narodowej, którą magnateria zawiązała w porozumieniu z carycą Katarzyną, pod hasłami obrony zagrożonej wolności przeciwko reformom sejmu i konstytucji, również Insurekcji Kościuszkowskiej 1794 roku, powstania narodowego przeciwko Rosji i Prusom. 

Czy Rzeczpospolita była skazana na zniknięcie z mapy Europy, a król na porażkę w reformowaniu kraju i przymusową abdykację, skoro Rosja z peryferyjnej potęgi stała się liczącym się uczestnikiem polityki na kontynencie, rozgrywającym sprawy państwa polskiego?

Caryca Katarzyna zmodernizowała Rosję, zwiększyła jej potencjał gospodarczy m.in. przez kolonizację. Rozszerzyła granice na południe do Morza Czarnego - kosztem Turcji, na zachodzie - kosztem Rzeczypospolitej.

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 3.05.2021

Godzina emisji: 23.05

kk

Czytaj także

Zygmunt III Waza i królewski kaznodzieja Piotr Skarga

Ostatnia aktualizacja: 16.03.2021 06:20
Bohaterami audycji "Historia żywa" byli: król Polski i wielki książę litewski (1587-1632) Zygmunt III Waza nazwany "niemą zmorą ze Szwecji" oraz autor słynnych "Kazań sejmowych" Piotr Skarga.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław IV Waza – król Rzeczypospolitej, który pokonał Lwa Północy

Ostatnia aktualizacja: 22.03.2021 21:07
Władysław IV Waza w wyścigu o polską koronę pokonał szwedzkiego władcę Gustawa II Adolfa zwanego Lwem Północy. Królem Rzeczpospolitej został w wyniku decyzji sejmu elekcyjnego 1632 roku w wieku 37 lat, po śmierci ojca, Zygmunta III Wazy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Królewska para: Jan II Kazimierz Waza i Ludwika Maria Gonzaga

Ostatnia aktualizacja: 30.03.2021 06:15
Zrzekł się kapelusza kardynalskiego i zasiadł na tronie Polski. Po 20 latach sprawowania władzy - jako pierwszy władca w historii Polski - abdykował. Czy powodem tej decyzji była śmierć żony, Ludwiki Marii Gonzagi? Bohaterami audycji "Historia żywa" była królewska para: Jan II Kazimierz Waza i Ludwika Maria Gonzaga - jedyna władczyni w historii naszego kraju, która została żoną dwóch panujących po sobie monarchów.
rozwiń zwiń