Dwie różne biografie, jeden cel - Joachim Lelewel i książę Adam Jerzy Czartoryski

Ostatnia aktualizacja: 25.05.2021 08:00
Połączyła ich walka o odzyskanie państwowości polskiej. Spotkali się w powstaniu listopadowym 1830 roku, choć drogi, jakimi do niego zmierzali, były skrajnie różne. Po upadku zrywu nadal dzielili wspólny los. Zostali emigrantami i wierzyli w odrodzenie Królestwa, choć inaczej je sobie wyobrażali, po powrocie na mapę Europy. W najbliższej audycji "Historia żywa" w roli głównej książę Adam Jerzy Czartoryski urodzony w 1770 roku i Joachim Lelewel - rocznik 1786.

Adam Jerzy Czartoryski był uczestnikiem wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku w obronie Konstytucji 3 maja. Po ostatnim rozbiorze Polski znalazł się na dworze Katarzyny II w Petersburgu, gdzie zaprzyjaźnił się z jej wnukiem księciem Aleksandrem.

W 1801 roku, kiedy Aleksander został carem Rosji, zaczął wspinać się po szczeblach kariery politycznej w Imperium Rosyjskim. Był wrogiem Napoleona i jego wizji Europy. Po Kongresie Wiedeńskim 1815 roku, kiedy powstało Królestwo Polskie z królem Aleksandrem, Czartoryski pełnił kolejne funkcje publiczne.

Co takiego się wydarzyło, że zmienił front i po wybuchu powstania listopadowego został prezesem powstańczego Rządu Narodowego, w którym zasiadał także Joachim Lelewel, a po upadku zrywu emigrował do Paryża, bo car, wtedy już Mikołaj I, wydał na niego wyrok śmierci?

800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

Do czasu wybuchu powstania listopadowego Joachim Lelewel zajmował się historią i uczył jej. Następnie był urzędnikiem w Księstwie Warszawskim, a rosyjską klęskę Napoleona w 1812 roku opisał słowami: "ozięble patrząc na rejteradę wojsk napoleońskich znad Berezyny, całą zimę wypoczywałem…". Po 1815 roku został cenionym przez studentów wykładowcą historii na uniwersytetach: w Wilnie i w Warszawie. Miał swój udział w działalności wileńskich Filomatów i Filaretów.


Posłuchaj
47:16 2021_05_24 23_06_54_PR1_Historia_żywa.mp3 Dwie różne biografie, jeden cel - Joachim Lelewel i książę Adam Jerzy Czartoryski (Historia żywa/Jedynka)

 

W stolicy Królestwa Polskiego o jego pozycji może świadczyć fakt, że przed wybuchem powstania listopadowego przywódcy spisku konsultowali z nim zaplanowane działania. W czasie zrywu domagał się pozbawienia cara tytułu króla Polski oraz wzywał naród polski i rosyjski do wspólnej walki przeciwko carowi.

Krytycy Lelewela uważają, że jego największą "zbrodnią" historyczną było jego powstańcze hasło: "Za wolność naszą i waszą".

Po upadku powstania, tak jak Czartoryski, został emigrantem w Paryżu, ale niebawem otrzymał nakaz opuszczenia Francji pod wpływem nacisków Rosji. Osiadł w Brukseli. Był zwolennikiem demokracji i ustroju republikańskiego. Do upadku Wiosny Ludów angażował się w różne inicjatywy polityczne, których uczestnikiem był np. Karol Marks.

Ostatnie lata życia poświęcił nauce. Nazywany jest pierwszym nowoczesnym historykiem. Zmarł w 1861 roku, tak jak starszy od niego o 16 lat książę Adam Jerzy Czartoryski.

Czartoryski w Paryżu kierował konserwatywno-liberalnym obozem politycznym znanym pod nazwą Hotel Lambert. Odwoływał się do Konstytucji 3 maja i idei odrodzonej Polski jako monarchii konstytucyjnej. Należał do najbardziej znanych Polaków swojej epoki. 

Czytaj także:


Dwie różne biografie, jeden cel: książę Adam Jerzy Czartoryski i Joachim Lelewel - jak wpłynęli na przyszłość Polski?

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 24.05.2021

Godzina emisji: 23.06

kk/ans

Czytaj także

Jan III Sobieski i Maria Kazimiera "Marysieńka"

Ostatnia aktualizacja: 13.04.2021 06:00
Sportretował go jego imiennik - Jan Matejko. Ma swoje pomniki sławiące jego czyny. Był jednym z najwybitniejszych polskich wodzów i władców. Pogromcą Turków pod Wiedniem i obrońcą świata chrześcijańskiego - Lwem Lechistanu. Jan III Sobieski zasłynął także... listami do Marysieńki, swojej żony - francuskiej arystokratki Marii Kazimiery. To właśnie tym postaciom poświęcona była audycja "Historia żywa".
rozwiń zwiń

Czytaj także

August II Mocny i Stanisław Leszczyński – "dzieje agonii"

Ostatnia aktualizacja: 20.04.2021 06:00
Bohaterami audycji z cyklu "Historia żywa" byli August II Mocny i Stanisław Leszczyński – dwaj królowie Polski, których panowanie nastąpiło po - jak to napisał Władysław Konopczyński – "najbardziej niemoralnym bezkrólewiu w dziejach Rzeczypospolitej".
rozwiń zwiń

Czytaj także

August III i Stanisław Konarski - jaki jest bilans ich działalności w historii Polski?

Ostatnia aktualizacja: 26.04.2021 23:55
August III - przedostatni król Polski, za panowania którego w latach 1736-1763 powstało słynne powiedzenie "Za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa!", nazwany przez wybitnego historyka XX wieku Władysława Konopczyńskiego gnuśnym, apatycznym, ociężałym i otyłym Sasem - to jeden z dwóch bohaterów kolejnej audycji z cyklu "Historia żywa". Drugim jest młodszy od monarchy o cztery lata Stanisław Konarski - pijar, reformator szkolnictwa, pisarz polityczny, któremu kolejny i ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski nadał medal Sapere auso, czyli "Temu, który odważył się być mądrym".
rozwiń zwiń