Insurekcja kościuszkowska: narodziny nowoczesnego narodu i koniec Rzeczpospolitej

Ostatnia aktualizacja: 12.10.2021 07:50
III rozbiór Polski poprzedziła, 16 listopada 1794 roku, po blisko ośmiu miesiącach walk, klęska powstania, które wybuchło za sprawą zwolenników obalonej Konstytucji 3 maja - jak zapisano w akcie insurekcji ogłoszonym przez Tadeusza Kościuszkę w Krakowie - "dla ugruntowania wolności i niepodległości Rzeczpospolitej".
Jan Matejko, Kościuszko pod Racławicami, 1888, Muzeum Narodowe w Krakowie
Jan Matejko, "Kościuszko pod Racławicami", 1888, Muzeum Narodowe w KrakowieFoto: Domena publiczna/CC0

Posłuchaj
38:04 Jedynka/Historia żywa - 11.101.2021 Insurekcja kościuszkowska: narodziny nowoczesnego narodu i koniec Rzeczpospolitej (Historia żywa/Jedynka)

 

Symbolem tego powstańczego zrywu mieszkańców Rzeczpospolitej, przez którego szeregi przewinęło się blisko 150 tys. ludzi, jest nie tylko jego naczelnik - Tadeusz Kościuszko - ale także: chłop Bartos Głowacki, Żyd Berek Joselewicz i szewc warszawski Jan Kiliński. W jakim stopniu uosabiają oni rzeczywisty  naród, wspólnotę, która wystąpiła w obronie Polski, ojczyzny? Kto to są ci ówcześni Polacy? Czy to słowo niesie tę samą treść, co np. 25 lat wcześniej? Czy nabiera nowego znaczenia? W końcu - jakie jest dziedzictwo, testament insurekcji kościuszkowskiej? Jakie miała ona znaczenie?


Czytaj także:


- Kiedy znika podstawowa struktura organizująca życie wspólnoty istniejącej od ponad ośmiu wieków, to musi budzić pytania: dlaczego? Jak to się stało? Takie pytania były zadawane natychmiast, wtedy, kiedy współcześni owym wydarzeniom przeżywali traumę. Te dyskusje trwały dalej - przez wiek XIX, w wieku XX ciągnięte są w bardzo różnych kierunkach - zauważył w audycji "Historia żywa" prof. Andrzej Nowak.

- Nie tylko są to spory, w których historycy spokojnie rozważają, czy rzeczywiście to wina elit społecznych polskich, które zbyt późno zdecydowały się na reformy. Inni znów podkreślają determinację imperialnych sąsiadów, którzy chcieli zniszczyć tę republikańską, wolnościową w swoim ustroju, Polskę. Są też głębiej szperające interpretacje powodów upadku.

Warto wspomnieć tę, jaka pojawia się w związku z powstaniem kościuszkowskim - Polska upadła dlatego, że odżył duch insurekcyjny pobudzany przez wrogów Polski. A więc to spisek. (...) Spiskowa wizja upadku Polski obsadza powstańców w roli głównych oskarżonych, którzy dali się wykorzystać jako narzędzie owego spisku mającego na celu zniszczenie RP, dali pretekst do wymazania Polski z mapy - wskazał. 

800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

Prof. Andrzej Nowak podkreślił, że w przypadku insurekcji kościuszkowskiej, choć była ta inspiracja związana z przynależnością niemal kompletu członków tego spisku, który zawiązał się w Lipsku w 1793 roku, z lożami masońskimi, to żaden rozkaz Wielkiej Loży w Niemczech czy we Francji nie spowodował tego zrywu. Przyczyna była inna.

- Haniebny sejm grodzieński, który - pod przymusem armii rosyjskiej - zatwierdził II rozbiór, zakończył swoje obrady w listopadzie 1793 roku. Ustanowione na tym sejmie formy instytucjonalne państwa polskiego nie pozostawiały żadnych złudzeń co do jego suwerenności. Na początku 1794 roku doszło do kolejnych prowokacji pod adresem ludności polskiej, tego kadłubowego państwa - powiedział.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 11.10.2021

Godzina emisji: 21.10

kk

Czytaj także

Piórem o Niepodległą - Stefan Żeromski i Stanisław Wyspiański

Ostatnia aktualizacja: 07.09.2021 08:40
Stefan Żeromski, rocznik 1864, "dobosz utrudzonego szeregu walczących o Niepodległą" - jak pisał o nim prof. Ryszard Handke - wybitny pisarz, publicysta, autor "Przedwiośnia" i "Siłaczki", czterokrotnie nominowany do literackiej nagrody Nobla, oraz Stanisław Wyspiański, urodzony w 1869 roku, dramaturg, poeta, malarz, uczeń Jana Matejki, nazwany czwartym wieszczem narodowym po premierze "Wesela" w 1901 roku - to bohaterowie audycji "Historia żywa".
rozwiń zwiń

Czytaj także

W imię Niepodległej - endek Roman Dmowski i socjalista Józef Piłsudski

Ostatnia aktualizacja: 14.09.2021 08:36
Józef Piłsudski, rocznik 1867, i starszy od niego o trzy lata Roman Dmowski - ojcowie Niepodległości, politycy II Rzeczpospolitej. Ile z nich jest we współczesnej Polsce?
rozwiń zwiń