O konspiratorach, legionistach i działaniach na rzecz utrzymania polskości po III rozbiorze RP

Ostatnia aktualizacja: 26.10.2021 07:20
Rzeczpospolita, po ośmiu wiekach budowania swojej potęgi, stała się na przełomie XVIII i XIX wieku, po trzech rozbiorach między 1772 a 1795 rokiem, tylko wspomnieniem. Pierwsze organizacje konspiracyjne zawiązały się już w styczniu 1796 roku. 
Gen. Jan Henryk Dąbrowski na czele Legionów
"Gen. Jan Henryk Dąbrowski na czele Legionów"Foto: Juliusz Kossak, 1882

Posłuchaj
39:58 Jedynka/Historia żywa - 25.10.2021 O konspiratorach, legionistach i działaniach na rzecz utrzymania polskości po III rozbiorze RP (Historia żywa/Jedynka)

 

"Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy. Co nam obca moc wydarła, szablą odbierzemy…" - te słowa naszego hymnu, "Mazurka Dąbrowskiego", napisane przez Józefa Wybickiego w północnych Włoszech, zostały odśpiewane pierwszy raz w lipcu 1797 roku. Część historyków uważa, że melodię ówczesnej pieśni patriotycznej skomponował książę Michał Kleofas Ogiński, który dowodził 500-osobowym oddziałem w powstaniu kościuszkowskim na Litwie. Po klęsce zrywu został emigrantem. Przez szeregi insurekcji przewinęło się blisko 150 tys. ludzi. Kim byli ci, którzy mimo klęski i utraconej Rzeczpospolitej chcieli nadal bić się o Polskę, aby ją odzyskać? Jak liczna to była grupa?


Czytaj także:


800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

Rewolucyjna Francja, która wcześniej nie udzieliła pomocy powstańcom kościuszkowskim, wyraziła zgodę na powstanie polskiego wojska, które miało walczyć u boku młodego gen. Napoleona Bonaparte w północnych Włoszech. Ta formacja - Legiony Polskie - odegrała znaczącą rolę w historii i legendzie polskiej walki o niepodległość w następnych 120 latach. Była pierwszą masową organizacją zbrojną przy innym mocarstwie powołaną do tego celu. Dlaczego tłumiła powstanie niewolników na Haiti i nie spełniła marzenia jej twórców, w tym gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, by idąc "z ziemi włoskiej do polskiej", w sojuszu z Francją, odzyskać Rzeczpospolitą? Czy to marzenie mogło się spełnić, gdyby i Tadeusz Kościuszko dołączył do Napoleona, tak jak Dąbrowski?

Inną drogę walki o Polskę wybrał książę Adam Czartoryski, posiadacz orderu Virtuti Militari za udział w wojnie przeciwko Rosji w obronie Konstytucji 3 Maja, autor memoriału z 1803 roku "O systemie politycznym, który winna stosować Rosja". Dlaczego postawił na nowego cara Aleksandra I, wnuka carycy Katarzyny II, i wspierał jego plany zmiany systemu politycznego całej Europy? 

"Nie o Polskę tylko chodziło"

- Tragiczne okoliczności, w których Rzeczpospolita się znalazła, osaczona przez trzech zaborczych sąsiadów, sprawiły, że aby odzyskać poczucie zadomowienia, mieszkania u siebie, po swojemu, trzeba było walczyć. Bierne przyglądanie się sprawiłoby, że wyrok wydany przez zaborców na Rzeczpospolitą zostałby po prostu uwieczniony - powiedział w audycji "Historia żywa" prof. Andrzej Nowak.

- Tak się nie stało, bo znalazło się dość Polaków - to była mniejszość, zaledwie kilkuprocentowa - którzy mówili "nie" temu zniewoleniu, którzy gotowi byli przeciwstawić się tej beznadziei, pogodzeniu z rzeczywistością, w której Polski nie ma i nie będzie. To owa mniejszość zmieniła historię i Polski - przywróciła ją na mapy - i Europy. Przecież nie o Polskę tylko chodziło, ale o prawo narodów do wolnego istnienia, niezależnie od decyzji imperiów. Takie znaczenie miały polskie ruchy konspiracyjne, niepodległościowe przez cały wiek XIX - wskazał historyk. 

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 25.10.2021

Godzina emisji: 21.10

kk

Czytaj także

Polska XIX wieku. W nowej Europie Wschodniej: wyzwania geopolityki i oświecenia

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2021 08:14
Wielki wiek, najdłuższe stulecie, wiek pary i elektryczności, najcudowniejszy wiek - na te miana zasłużyło sobie XIX stulecie. W historii powszechnej przyjmuje się, że rozpoczęło się ono wraz z wybuchem rewolucji francuskiej w 1789 roku, a zakończyło w 1914 roku rozpoczęciem I wojny światowej. W dziejach Polski wyznaczają go jednak: rok 1795 - ostatni rozbiór Rzeczpospolitej - i 1918 - odzyskanie przez Polskę niepodległości. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Słowem i czynem: w odpowiedzi na szok I rozbioru Rzeczpospolitej

Ostatnia aktualizacja: 28.09.2021 07:50
W 1768 roku za broń chwycili polityczni przeciwnicy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Wezwali do powszechnego powstania szlachty w obronie wiary katolickiej, swobód republikańskich i niepodległości Rzeczpospolitej. Blisko stutysięczny zryw trwał cztery lata i zakończył się klęską konfederatów oraz I rozbiorem Polski, którego dokonały: Rosja, Austria i Prusy w 1772 roku. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Spory o Polskę w czasach Sejmu Czteroletniego

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2021 11:05
Polska, Rzeczpospolita, ojczyzna, patriotyzm, naród - o znaczenie tych słów spierali się uczestnicy życia kulturowo-politycznego I Rzeczpospolitej także w ostatnich dekadach jej istnienia, między pierwszym (1772 rok) a kolejnymi rozbiorami (1793 i 1795) dokonanymi przez Rosję, Austrię i Prusy. Czym był dla nich Sejm Czteroletni, zwany Wielkim (1788-1792), i uchwalona przez niego Konstytucja 3 maja (1791)? 
rozwiń zwiń