Duch rewolucji, czyli Królestwo Kongresowe przed wybuchem powstania listopadowego

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2021 07:27
Poprzednie nasze spotkanie było poświęcone pierwszym ośmiu latom istnienia Królestwa Polskiego, utworzonego przez cara Aleksandra I z ziem Księstwa Warszawskiego po kongresie wiedeńskim w 1815 roku. W tej audycji mówiliśmy o kolejnych siedmiu latach jego istnienia, zakończonych wybuchem powstania listopadowego w 1830 roku.
Mapa Królestwa Kongresowego (1820) autorstwa płk. Piadyszewa
Mapa Królestwa Kongresowego (1820) autorstwa płk. PiadyszewaFoto: Wikimedia Commons/dp

Posłuchaj
39:30 Jedynka/Historia żywa - 22.11.2021 historia żywa Duch rewolucji, czyli Królestwo Kongresowe przed wybuchem powstania listopadowego (Historia żywa/Jedynka)

 

Już w roku 1819, wbrew Konstytucji Królestwa, najbardziej liberalnej ze wszystkich w Europie, została wprowadzona cenzura prewencyjna czasopism. Namiestnik carski w Warszawie, książę Konstanty, więził obywateli bez wyroków sądowych. A Aleksander, we wrześniu 1820 roku, na otwarciu kolejnego sejmu w Warszawie, ostrzegał przed "złym duchem" (rewolucyjnym), który "nad Europą się unosi".

Sejmowa opozycja braci Wincentego i Bonawentury Niemojewskich w ponad 90 petycjach skrytykowała wprowadzenie cenzury i naruszanie konstytucji.  Rodziła się konspiracja, tajne stowarzyszenia w Wilnie i w Królestwie.

To czas dymisji z funkcji kuratora szkolnego okręgu wileńskiego księcia Adama Jerzego Czartoryskiego w 1823 roku, także przełomu w kulturze polskiej i programowej ballady "Romantyczność" napisanej przez młodego absolwenta Uniwersytetu Wileńskiego, Adama Mickiewicza, czy debiutu publicznego dojrzałego już Fryderyka Chopina, ważnych tekstów o narodowej wolności i suwerenności księcia Adama i Maurycego Mochnackiego.

800px-Prima_Pagina_Chronicae_Galli_Anonymi_Polona.jpg
Nowy cykl: "Poczet – odnowa: od Leszka do Leszka"

Przed wybuchem powstania listopadowego

W tej audycji z cyklu "Historia żywa" mówiliśmy o kolejnych siedmiu latach istnienia Królestwa Polskiego, które zakończyły się wybuchem powstania listopadowego w 1830 roku. 

Prof. Andrzej Nowak zauważył, że na te siedem lat patrzymy z perspektywy osób, które wiedzą, co było dalej. Dopatrujemy się w różnych wydarzeniach przygotowań do powstania listopadowego. - Natomiast dla tych, którzy żyli w Królestwie Polskim pod panowaniem króla-cara Aleksandra I, a potem Mikołaja I, nic takiego jak nieuchronność, konieczność widniejącego na horyzoncie zrywu nie istniało - wskazał.


Czytaj także:


- Na dynamikę wydarzeń tych lat wpływało to, że przedstawiciele młodszej kadry dowódczej podchorążych, którzy ostatecznie w 1828 roku zawiążą swój spisek pod kierunkiem Piotra Wysockiego, już niewątpliwie zdradzali objawy zniecierpliwienia despotyczną naturą musztry, którą wprowadzał wielki książę Konstanty, wódz 30-tys. armii w Królestwie Polskim. Na pewno łączyły się naturalne odruchy protestu przeciwko drylowi z myślą o odbudowaniu Polski, o jakiej marzyli ci, którzy walczyli z Napoleonem przeciwko Rosji i o jakiej marzyli ci, którzy uchwalali Konstytucję 3 maja - wyjaśnił.

Te nastroje, dość ograniczone, rozszerzały się na grono rodzącej się inteligencji. Rozwijała się prasa. Tworzyła się publiczność zainteresowana sprawami publicznymi. Obostrzenia dotyczące cenzury czy zniesienia jawności obrad sejmu budziły oburzenie. Do tego dochodziło to, że tzw. ziemie zabrane, za Bugiem - wbrew obietnicom - nie zostały przyłączone do Królestwa Polskiego. - Temperatura wewnętrznych niepokojów rosła - podkreślił historyk.

Jak fakt, że Mikołaj I stłumił powstanie dekabrystów w Rosji, wpłynął na sytuację w Kongresówce? Czy car chciał zrealizować obietnice swojego poprzednika, Aleksandra I, połączenia z Królestwem pozostających pod zaborem rosyjskim ziem dawnej Rzeczypospolitej? Czy jednak miał w planach likwidację Królestwa? 

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 22.11.2021

Godzina emisji: 21.10

kk

Czytaj także

Spory o Polskę w czasach Sejmu Czteroletniego

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2021 11:05
Polska, Rzeczpospolita, ojczyzna, patriotyzm, naród - o znaczenie tych słów spierali się uczestnicy życia kulturowo-politycznego I Rzeczpospolitej także w ostatnich dekadach jej istnienia, między pierwszym (1772 rok) a kolejnymi rozbiorami (1793 i 1795) dokonanymi przez Rosję, Austrię i Prusy. Czym był dla nich Sejm Czteroletni, zwany Wielkim (1788-1792), i uchwalona przez niego Konstytucja 3 maja (1791)? 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Insurekcja kościuszkowska: narodziny nowoczesnego narodu i koniec Rzeczpospolitej

Ostatnia aktualizacja: 12.10.2021 07:50
III rozbiór Polski poprzedziła, 16 listopada 1794 roku, po blisko ośmiu miesiącach walk, klęska powstania, które wybuchło za sprawą zwolenników obalonej Konstytucji 3 maja - jak zapisano w akcie insurekcji ogłoszonym przez Tadeusza Kościuszkę w Krakowie - "dla ugruntowania wolności i niepodległości Rzeczpospolitej".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jak "rozpuścić" I Rzeczpospolitą (1795-1806)?

Ostatnia aktualizacja: 19.10.2021 07:30
Rozbiór Polski między 1772 a 1795 rokiem był przełomem nie tylko w historii naszego kraju, ale i wyjątkowym wydarzeniem w historii Europy. 13-milionowe Królestwo było jeszcze do niedawna drugim co do wielkości i znaczenia państwem na kontynencie. Zostało przejęte przez Rosję, Prusy i imperium Habsburgów - trzy z pięciu największych europejskich mocarstw - które dzięki temu przybrały na wielkości i sile. Jak to zmieniło warunki geopolityczne świata? Czym była wówczas dla naszych rodaków polskość? O tym w audycji "Historia żywa".
rozwiń zwiń