Bohaterskie karty w życiorysach wielkich gwiazd przedwojennego kina i estrady

Ostatnia aktualizacja: 03.05.2021 13:00
Poniedziałkową, świąteczną audycję "Czas pogody" poświęciliśmy tym, którzy angaż estradowy lub filmowy zamienili na przydział wojskowy albo walkę podziemną – artystom, którzy tworzyli historię wolnej Polski. Wśród nich byli: Aleksander Żabczyński, który walczył pod Monte Cassino czy Helena Grossówna, która dowodziła jednym z oddziałów w trakcie Powstania Warszawskiego.
Aleksander Żabczyński jako Zygmunt Szczerbic w jednej ze scen filmu Dzieje grzechu
Aleksander Żabczyński jako Zygmunt Szczerbic w jednej ze scen filmu "Dzieje grzechu"Foto: NAC

Posłuchaj
20:16 [ PR1]PR1 (mp3) 2021_05_03 PR1_10_18_05_Czas_pogody.mp3 Bohaterskie karty w życiorysach wielkich gwiazd przedwojennego kina i estrady (Czas pogody/Jedynka)

 

Jest rok 1938. Na ekrany wchodzi film "Zapomniana melodia" z piosenkami skomponowanymi przez Henryka Warsa. W produkcji wzięli udział ulubienica publiczności, zjawiskowo piękna Helena Grossówna (1904-1994) i niezwykle popularny amant filmowy Aleksander Żabczyński (1900-1958). Wybuch II wojny światowej na zawsze zmienił losy tej filmowej pary. 

powstanie warszawskie 1200 PAP.jpg
Powstanie Warszawskie - serwis specjalny

- Grossówna w czasie wojny pokazała zupełnie inną twarz. Grała w warszawskich kawiarniach, m.in. w restauracji "U aktorek", gdzie był taki zwyczaj, że artystki, które nie mogły albo nie chciały znaleźć zatrudniania w teatrach, występowały w roli kelnerek. Jednocześnie działała w podziemiu. Była wielką patriotką i działaczką niepodległościową - powiedział w "Czasie pogody" filmograf z Filmoteki Narodowej Michał Pieńkowski. Grossówna była oficerem AK. W stopniu porucznika dowodziła podczas Powstania Warszawskiego oddziałem kobiecym w ramach batalionu "Sokół".

Żabczyński dołączył do armii gen. Andersa. - W odróżnieniu od wielu innych artystów, którzy się tam znaleźli, on stwierdził, że sytuacja narodu i państwa jest na tyle poważna, że to nie jest dobra pora, by się wygłupiać jako aktor i brał czynny udział w działaniach wojennych - wskazał gość radiowej Jedynki. Aktor wziął udział między innymi w kampanii włoskiej, został ranny w bitwie o Monte Cassino. 

- Funkcjonuje taka anegdota, że Żabczyński był dość mocno rozżalony, jeśli chodzi o postawę rządu brytyjskiego w odniesieniu do polskiego wojska i polskiej sprawy. Miał on niejednokrotnie mówić o tym, że właściwie jedyne, co ten rząd dobrze zrobił w czasie II wojny światowej, to jest jego sztuczna szczęka - dodał Pieńkowski.

Życie kulturalne armii Andersa

generał władysław anders NAC 1200.jpg
Na szlaku armii Andersa - serwis specjalny

- Wokół armii Andersa skupiły się tysiące polskich cywilów, to była kolosalna grupa ludności. Oni potrzebowali jakiegoś życia kulturalnego. Przy armii działało kilka orkiestr, chórów, kilka zespołów teatralnych. Stało to na bardzo wysokim poziomie. Było to coś naprawdę niesamowitego, jeśli chodzi o skalę i różnorodność repertuaru - podkreślił Michał Pieńkowski.

Wśród przedwojennych artystów, którzy funkcjonowali przy armii, filmograf wymienił aktorkę teatralną i filmową Jadwigę Andrzejewską, komików Ludwika Lawińskiego i Kazimierza Krukowskiego oraz mniej popularnych, którzy dopiero zaczynali swojej kariery: piosenkarkę Renatę Bogdańską, piosenkarza Gwidona Boruckiego i aktorkę dramatyczną Jadwigę Domańską. 

- Wielu z nich zdobyło dużą popularność. Problem w tym, że dziś o nich się nie pamięta, bo nie działali w Polsce, a po II wojnie światowej większość z nich już na zawsze pozostała na emigracji. Jednym z członków zespołu rewiowego przy armii Andersa był przedwojenny piosenkarz Adam Aston, który w latach 30. był jednym z najpopularniejszych polskich piosenkarzy, a który po wojnie pozostał na emigracji i został raczej zapomniany - wskazał. 

"To była ostoja tego wszystkiego, co zostało z przedwojennego polskiego show-biznesu" - dodał gość audycji. Zapraszamy do wysłuchania całego jej nagrania.

***

Tytuł audycji: Czas pogody

Prowadził: Zbigniew Krajewski

Rozmawiała: Małgorzata Raducha

Gość: Michał Pieńkowski (filmograf z Filmoteki Narodowej)

Data emisji: 3.05.2021 r. 

Godzina emisji: 10.00-12.00

kk

Czytaj także

95. urodziny Programu 1. Popularne audycje i ikony Polskiego Radia

Ostatnia aktualizacja: 18.04.2021 12:30
Z okazji 95. urodzin radiowej Jedynki w audycji "Czas pogody" przypomnieliśmy pierwsze transmisje satyrycznych i wyjazdowych audycji: "Zgaduj zgadula" i "Podwieczorek przy mikrofonie". Mówiliśmy także o gwieździe Polskiego Radia, Bogusławie Kaczyńskim, który prowadził audycje propagujące muzykę poważną. Wspomnieliśmy również postać niedawno zmarłego Olgierda Buczka.
rozwiń zwiń