Perła renesansu, Jan Zamoyski i wyjątkowy festiwal. Jedynka z wizytą w Zamościu

Ostatnia aktualizacja: 18.09.2021 13:12
Bułhakow, Beckett, Fredro, Herling-Grudziński, Szekspir i ich dzieła są wprost na wyciągnięcie ręki podczas XX Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry". To wszystko w mieście, w którym krzyżują się historyczne szlaki ormiańskie, żydowskie i geniusz hetmana Jana Zamoyskiego. "Jedyne takie miejsce" zaprasza w niezwykłą podróż do Zamościa.
Małgorzata Raducha w Zamościu
Małgorzata Raducha w ZamościuFoto: PR

Posłuchaj
13:44 Jedyne takie miejsce/Jedynka - 18.09.2021 czesc 1 Perła renesansu, Jan Zamoyski i wyjątkowy festiwal. Jedynka z wizytą w Zamościu. Cz. 1 (Jedyne takie miejsce/Jedynka)

Posłuchaj
19:39 Jedyne takie miejsce/Jedynka - 18.09.2021 czesc 2 Perła renesansu, Jan Zamoyski i wyjątkowy festiwal. Jedynka z wizytą w Zamościu. Cz. 2 (Jedyne takie miejsce/Jedynka)

Posłuchaj
17:56 Jedyne takie miejsce/Jedynka - 18.09.2021 czesc 3 Perła renesansu, Jan Zamoyski i wyjątkowy festiwal. Jedynka z wizytą w Zamościu. Cz. 3 (Jedyne takie miejsce/Jedynka)

Historia Zamościa rozpoczęła się w 1580 roku, kiedy hetman Jan Zamoyski założył na terenie Skokówki miasto.

plakat dwa teatry 1200.jpg
Festiwal "Dwa Teatry" 2021. Serwis specjalny

- W Rzeczypospolitej Jan Zamoyski doszedł do najwyższych urzędów w państwie. Był hetmanem wielkim koronnym i kanclerzem wielkim koronnym, a więc skupił w rękach potężną władzę. Trzeba też wspomnieć o zażyłych stosunkach z królem Stefanem Batorym, za panowania którego zrobił największą karierę […]. Sam Zamość jako miasto zrodził się z pomysłu Jana Zamoyskiego, który po studiach w Padwie został mianowany sekretarzem króla Zygmunta Augusta. W umyśle Zamojskiego pojawiła się idea budowy miasta idealnego wzorowanego na traktatach rzymskich oraz włoskich teoretyków budownictwa i architektury - opowiada Andrzej Urbański, dyrektor Muzeum Zamojskiego.

Jan Zamoyski zaangażował do tego włoskiego architekta Bernarda Moranto, z którym w 1578 roku we Lwowie podpisał kontrakt na zaprojektowanie i wybudowanie miasta od podstaw. - Powstało miasto nazywane Padwą Północy, miastem arkad czy też miastem idealnym. Łączyło w sobie wiele elementów, ponieważ było rezydencją dla rodu Zamoyskich, organizmem miejskim dla mieszczan, ośrodkiem kultu religijnego, a od 1594 roku zaczęła w Zamościu funkcjonować trzecia wyższa uczelnia w Polsce - dodaje gość Jedynki.

- Zamość zlokalizowano na skrzyżowaniu dwóch bardzo ważnych szlaków handlowych. W akcie lokacyjnym ustalono, że będą tu trzy jarmarki roczne, a później doszedł jeszcze czwarty. Pierwszy szlak przebiegał z północy, między Gdańskiem a Morzem Czarnym, zaś drugi ze wschodu, między Kijowem a czeską Pragą - słyszymy.

Festiwal "Dwa Teatry" 2021

Podczas Festiwalu "Dwa Teatry" 2021, który odbywa się w Zamościu, możemy zapoznać się z 63 słuchowiskami Teatru Polskiego Radia i rozgłośni regionalnych, jak również ze słuchowiskami dla dzieci i młodzieży. Teatr Telewizji Polskiej przygotował 26 spektakli.

Ogromne wrażenie robi sztuka pt. "Trójkąt Bermudzki" w reżyserii Bodo Koxa, gdzie autorem tekstu jest Marek Kochan. - Bodo Kox, kiedy zdecydował się realizować ten tekst, powiedział, że podobało mu się, iż nie jest on czarno-biały, nie zajmuje stanowiska i każdemu z bohaterów podtyka pod nos lustro. Każdy z nich musi zobaczyć coś innego, czego o sobie nie wiedział. Przyglądam się temu, jak oni się spotykają. Rozmawiają ze sobą i są w pewnej niemocy działania, ponieważ nie mogą dotrzeć do siebie i zobaczyć tego, co ich łączy, tylko cały czas widzą to, co ich różni - komentuje Marek Kochan.
Bohaterami sztuki są Radomir i Mirosław, których grają Cezary Pazura i Radosław Pazura.

Jednym z przedstawień, które możemy usłyszeć w Zamościu, jest słuchowisko w reżyserii Marii Brzezińskiej oparte na książce "Wakacje 1939" Anny Lisieckiej. Jak to było w tym 1939 roku? - Przedwojenna Polska, czyli II Rzeczpospolita, nie przypominała kształtem dzisiejszej, bo miała zaledwie 40-kilometrowy dostęp do morza wraz z Zatoką Gdańską i była o 200 km przesunięta na wschód. Przemyśl, Biała Podlaska czy Zamość nie były wtedy miastami kresowymi, gdyż dalej na wschodzie położone były miejscowości takie jak Łuck, Równe, Krzemieniec czy Wołyń - opowiada Anna Lisiecka.

Do Zamościa przyjechał również Redbad Klynstra-Komarnicki, który w Programie 3 Polskiego Radia przeprowadził rozmowę z wyjątkowym gościem - Januszem Kukułą, dyrektorem Teatru Polskiego Radia. W audycji poruszono kwestię, jak Teatr Polskiego Radia wygląda od kuchni i czym właściwie jest ta instytucja.

Poziom słuchowisk jest bardzo wysoki

W jury konkursu na słuchowisko radiowe Festiwalu "Dwa Teatry" 2021 zasiada popularna aktorka Grażyna Barszczewska. - Bardzo się cieszę, że wracamy do tego festiwalu, który jest festiwalem nie celebrytów, tylko prawdziwej, rzetelnej oceny tego, co udało się zrobić. To też jest wielka nauka dla nas aktorów, reżyserów i realizatorów, jak ten teatr dźwięku zmienia się i w jakim kierunku idzie […]. Festiwal jest również niebagatelnym spotkaniem środowiskowym, podczas którego można wymienić uwagi, popatrzeć, przysłuchać się. Po tych dwóch latach milczenia jest szalenie dużo materiału, więc trzeba było niemałej dyscypliny, która jest w nas jurorach, żeby wysłuchać wszystkiego rzetelnie - mówi Grażyna Barszczewska.

- Poziom jest bardzo wysoki. Te 48 długich słuchowisk wymagało tego, żeby wysłuchać ich nie tylko raz, ale trzeba było czasem wracać do wielu z nich po raz drugi, a nawet po raz trzeci […]. Zawsze jest ten problem, że nagród jest za mało. Chciałoby się, żeby nagród pierwszo- czy drugoplanowych było dwa lub trzy razy więcej - dopowiada jurorka.

Hejnał na trzy strony świata

Zamość słynie również z hejnału granego na trzy strony świata. - Zabrakło zachodniej strony. Według tradycji Jan Zamoyski zabronił grania hejnału z wieży ratusza w kierunku Krakowa, tj. stolicy. Są różne hipotezy mówiące o przyczynach, ale wydaje się, że to nie tylko pycha hetmana i konflikt po skazaniu Samuela Zborowskiego, ale też być może to, że nie udało się Zamoyskiemu zreformować Akademii Krakowskiej i w związku z tym powołał do życia Akademię Zamojską. Jednak tak naprawdę do Zamościa prowadziły trzy bramy i hejnał grano w kierunku tych trzech bram, oczywiście na ich otwarcie bądź zamknięcie - wyjaśnia Andrzej Urbański.

Jak się okazuje, pierwszą obcą nacją, która pojawiła się w Zamościu, byli Ormianie. - Przybyli prawdopodobnie Bramą Lwowską, od strony południowo-wschodniej. Podróżowali ze Lwowa, Stanisławowa, Kut czy z odległego Krymu. Mieli takie przywileje jak zwolnienie z podatków i w zamian za to otrzymali przyrynkowe działki, na których wznieśli przepiękne kamienice. Te obecnie są siedzibą naszego muzeum - zdradza Andrzej Urbański.

Drugą mniejszością byli Żydzi sefardyjscy, którzy pojawili się w Zamościu trzy lata po Ormianach, w 1588 roku. W północno-wschodniej części miasta zorganizowano gminę żydowską, wzniesiono tam renesansową synagogę. Podczas wizyty w Zamościu warto też odwiedzić żydowską mykwę.

- Pochodzi ona z połowy XVIII wieku. Jest to basen odkryty przeze mnie. Kiedy nabyłem ten obiekt, postanowiliśmy spróbować odkryć, co kryją te piwnice, i zaczęliśmy kopać. Po wojnie były one całkowicie zagruzowane, dlatego wywiozłem stąd 200 wywrotek, aż w końcu pojawił się niezwykły kształt olbrzymiego basenu rytualnego, więc już nie odpuściliśmy i grzebaliśmy do odkrycia poziomu wody gruntowej pod Zamościem, czyli tej żywej wody, której Żydzi używali kiedyś do rytualnych kąpieli - opowiada Czesław Kostrzewski.

Źródło: Miasto Zamość/Żywa flaga na Rynku Wielkim w Zamościu

Perła wśród polskich miast

Zamościem od lat zachwyca się Jarosław Gajewski, który w wakacje towarzyszył słuchaczom Programu 1 Polskiego Radia w interaktywnym słuchowisku "Klub wielbicieli Agaty Ch.".

- Radio jest takim numerem cyrkowym, który aktorzy bardzo lubią, bo z jednej strony trzeba natychmiast dać z siebie wszystko, a z drugiej jest cień szansy, że można to jeszcze powtórzyć. To jest też najwyższy test nastrojenia skrzypiec aktorskich. Drugą rzeczą jest towarzystwo, z którym człowiek się spotyka, i rodzaj wymagań, jakie stawiają koledzy przy mikrofonie. Aktorzy lubią przeszkody i dobre zawody - uważa Jarosław Gajewski.

Jarosław Gajewski jest zdania, że Zamość od zawsze był perłą wśród polskich miast, a teraz ma coraz piękniejszą oprawę. Dobrze o tym wie, ponieważ bywa tutaj już od lat 80. ubiegłego wieku.

Zobacz też:

Czytaj także:

KGHM Polska Miedź KGHM Polska Miedź

***

Tytuł audycji: Jedyne takie miejsce

Prowadził: Małgorzata Raducha

Goście: Andrzej Urbański (dyrektor Muzeum Zamojskiego), Marek Kochan (reżyser, pisarz), Anna Lisiecka (autorka książki "Wakacje 1939", dziennikarka), Redbad Klynstra-Komarnicki (aktor, reżyser, dziennikarz), Grażyna Barszczewska (aktorka, jurorka podczas Festiwalu "Dwa Teatry" 2021), Czesław Kostrzewski, Jarosław Gajewski (aktor)

Data emisji: 18.09.2021

Godzina emisji: 9.00-12.00

DS

Czytaj także

Lwów - miasto, w którym żyła i tworzyła Gabriela Zapolska

Ostatnia aktualizacja: 04.09.2021 09:00
"Jedyne takie miejsce" wybrało się do Lwowa, gdzie tworzyła bohaterka tegorocznego Narodowego Czytania - Gabriela Zapolska. Opowiadamy o jej czasach, ludziach związanych z miastem, a także o klimacie Galicji i miasta z przełomu XIX i XX wieku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Turystyczna perełka Pomorza. "Jedyne takie miejsce" prosto z Grudziądza

Ostatnia aktualizacja: 11.09.2021 13:50
Mówi się o nim "miasto spichrzy i ułanów" oraz że jest turystyczną perełką Pomorza. Radiowa Jedynka zawitała do malowniczego Grudziądza - miasta, z którym połączono niegdyś samego... Mikołaja Kopernika. Jakie są największe atrakcje regionu? 
rozwiń zwiń