"Jedyne takie miejsce": Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Ostatnia aktualizacja: 16.04.2022 12:50
Dlaczego każda szanująca się panna musiała być oblana wodą i czemu pani hrabina pilnowała, by na świątecznym talerzu małżonka był chrzan? W "Jedynym takim miejscu" zajrzeliśmy m.in. na wielkanocny stół do zwykłej chłopskiej chaty oraz do bogatego dworu znajdującego się na terenie Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. 
Roman Czejarek w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej
Roman Czejarek w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej Foto: Roman Czejarek

Zabytkowy kościół 

Muzeum kilkanaście lat temu nabyło drewniany kościół pod wezwaniem św. Marka Ewangelisty, który wcześniej znajdował się w Rzochowie. - To jest miejscowość niedaleko Mielca, dzisiaj stanowi jego dzielnicę. My ten kościół otrzymaliśmy w prezencie w 2010 roku - mówi na antenie Programu 1 Polskiego Radia dr Izabela Wodzińska z Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. - Kościół został przeniesiony do skansenu i od tamtego momentu funkcjonuje tutaj. Wszystko, co znajduje się w kościele, zachowało się w oryginale - opowiada. 

Kościół pochodzi z XIX wieku i był trzecim w Rzochowie. - Poprzednie uległy zniszczeniu, jeden został porwany przez nurt rzeki, a inny spalony, więc mieszkańcy zdecydowali się na wybudowanie kolejnego - podkreśla gość Jedynki. 

Świątynia, zaliczona w poczet zabytków, posiada bogato zdobione wnętrze. Na uwagę zasługują ściany zdobione polichromią z postaciami świętych, niezwykle piękne witraże okienne, obraz główny z II poł. XIX w., boczne z XVIII i XIX wieku oraz organy.


Posłuchaj
35:39 2022_04_16 09_12_11_PR1_Jedyne_takie_miejsce.mp3 Wizyta w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, cz. 1 (Jedyne takie miejsce/Jedynka)

 

Lany poniedziałek z wiadrem, dyngusówką 

Woda - jako symbol oczyszczenia i życia - miała zapewniać zdrowie, dobrobyt i mnożenie się bogactwa, zwierząt i ludzi. Dlatego też szczególnie często, chętnie i obficie oblewano, zgodnie z tradycją w lany poniedziałek, młode dziewczęta. Nie były to symboliczne ilości wody - kawalerka, czyli chłopcy w wieku, w którym można już było myśleć o szukaniu żony (czemu tradycje dyngusowe sprzyjały), zaciągała dziewczęta do studni, stawów i rzek, aby zlać je od stóp do głów. 

Dziewczęta dużą wagę przywiązywały do tradycji oblewania wodą. - Gdyby takiej panienki nie oblano, byłoby niedobrze. Po pierwsze, nie cieszyłaby się ona szacunkiem we wsi i - co wiąże się z wierzeniami - jeżeli dziewczyna nie została oblana, to oznaczało, że nie zostały pobudzone jej siły życia - mówi gość radiowej Jedynki. - W dodatku nie mogła założyć pełnej rodziny, czyli nie mogła mieć dzieci, a wtedy było to marzeniem każdej panny - opowiada. 

Do polewania wodą służyły wiadra i tzw. dyngusówki - drewniane, toczone pompki, działające na zasadzie tłoka pracującego w drewnianym cylindrze i wyrzucającego dzięki sile mięśni wodę, są praprzodkiem wszelkich wymyślnych pistoletów na wodę i jajek.


Posłuchaj
28:27 2022_04_16 10_17_03_PR1_Jedyne_takie_miejsce.mp3 Wizyta w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, cz. 2 (Jedyne takie miejsce/Jedynka)

 

Dwór z Brzezin - najstarszy obiekt w skansenie 

Jest to piękny, dostojny przykład polskiego dworu barokowego, który od 1753 roku przez pokolenia zamieszkiwany był przez szlachecki ród Morskich. Do dziś zachwyca prostotą, ale także swoją wyjątkowością – jest bowiem jedyną w Polsce południowo-wschodniej zachowaną drewnianą budowlą tego typu. - Dwór został do nas przeniesiony z Brzezin i został odnowiony - mówi w rozmowie z Romanem Czejarkiem Jacek Bardan, dyrektor Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. - Na przestrzeni lat zmieniały się kształty dachu i zapewne inaczej wyglądał ganek wejściowy. Zamienił się on w ozdobną werandę na wzór takich, jakie były modne na przełomie XIX i XX wieku - opowiada. 


Posłuchaj
37:13 2022_04_16 11_10_55_PR1_Jedyne_takie_miejsce.mp3 Wizyta w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, cz. 3 (Jedyne takie miejsce/Jedynka)

 

Wewnątrz zachował się oryginalny układ pomieszczeń, w którym widoczny jest podział na część użytkową, z kuchnią i spiżarnią, oraz reprezentacyjną, z salonem, jadalnią i pokojem pana. - Układ się nie zmienił, jest sześć pomieszczeń. (...) Chcemy pokazać ten dwór nie tylko tak, jak wyglądał wcześniej, ale jakie funkcje pełnił - podkreśla dyrektor. 

***

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej to instytucja kultury województwa podkarpackiego, wpisana do Państwowego Rejestru Muzeów. Dla zwiedzających otwarto je w roku 1959. Początkowo prowadzone społecznie przez kolbuszowskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przyrody i Kultury. W roku 1978 otwarto najważniejszą ekspozycję: Park Etnograficzny, który zlokalizowano głównie na obszarze pobliskiej miejscowości Brzezówka. 

W Parku Etnograficznym zgromadzono ponad 80 mniejszych i większych obiektów architektury drewnianej, liczne sprzęty, narzędzia oraz inne przedmioty obrazujące życie codzienne wsi Lasowiaków i rzeszowiaków z przełomu XIX i XX w. Wśród szczególnie cennych obiektów są: kościół pw. św. Marka Ewangelisty z Rzochowa, zespół wiatraków, młyn wodny, olejarnia, remiza strażacka z wystawą dawnego sprzętu pożarniczego, budynek szkoły i karczmy wiejskiej. Kulturę materialną i duchową obrazują także wystawy, np. wyrobów rękodzielniczych.

Muzeum corocznie organizuje w skansenie liczne imprezy plenerowe.

Czytaj również: 

***

Tytuł audycji: Jedyne takie miejsce 

Prowadzi: Roman Czejarek 

Goście: Jacek Bardan (dyrektor Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej), dr Jolanta Dragan (główny inwentaryzator, kierownik Działu Dokumentacji Zbiorów i p.o. kierownika Działu Etnograficznego Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej), dr Izabela Wodzińska (kierownik działu Historyczno-Artystycznego Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej), Wojciech Dragan (kierownik Działu Rzemiosł Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej), Maria Mazurkiewicz (młodszy dokumentalista w Dziale Dokumentacji Zbiorów), Agata Front (specjalista ds. promocji w Dziale Upowszechniania i Promocji Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej), Wojciech Dulski (specjalista ds. digitalizacji w Pracowni Fotograficznej Działu Dokumentacji Zbiorów Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej) 

Data emisji: 16.04.2022 r. 

Godziny emisji: 9.00-12.00

muzeum/ans 

Czytaj także

Na Podkarpaciu powstaje słowiański skansen

Ostatnia aktualizacja: 13.03.2021 07:00
Siedem hektarów powierzchni, 100 tys. gości rocznie: takie plany mają twórcy słowiańskiego skansenu w Strzegocicach, niewielkiej wsi na Podkarpaciu. Ma to być miejsce dla miłośników historii, kultury i natury.
rozwiń zwiń