Nowy Rok z Jedynką: podsumowanie kulturalne 2021 roku

Ostatnia aktualizacja: 01.01.2022 17:23
W noworocznej audycji specjalnej dziennikarze Programu 1 podsumowali miniony rok 2021 w kulturze: literaturze, teatrze, sztuce i filmie.
To był trudny rok dla kultury
To był trudny rok dla kulturyFoto: Oleksii Synelnykov/shutterstock.com

Literatura - Magda Mikołajczuk

Dziennikarka zauważyła, że w 2020 roku, gdy wybuchła pandemia koronawirusa, czytelnicy chętnie sięgali po wydane lata temu powieści postapokaliptyczne i te o zarazach, m.in. po "Dżumę" Alberta Camusa. - W roku 2021 zaczęły już powstawać nowe książki, z koronawirusem w tle, choć niekoniecznie dosłownie. Z polskich wyróżniłabym zwłaszcza dwie: "Liczby ostatnie" Jarosława Maślanka i "Wilczą rzekę" Wioletty Grzegorzewskiej - wskazała.

- Ta pierwsza to dystopia doskonała, dziejąca się w niezbyt odległej przyszłości, w kraju, gdzie niedawno minęła zaraza, a teraz przyszło kolejne nieznane zagrożenie, które zabiera ludzi. Do tego autorytarne rządy, wrogość wobec obcych i ograniczenia w dostępie do internetu. Druga jest mocno biograficzna - to historia tułaczki kobiety i jej nastoletniej córki po różnych przytułkach i stancjach w Wielkiej Brytanii w czasie pandemii koronawirusa w poszukiwaniu godnych warunków do życia - wyjaśniła.

Według dziennikarki "oddychać w rytm tego, co aktualne, zdawali się też w 2021 roku jurorzy nagrody Nobla". - Przyznali to najważniejsze literackie wyróżnienie pochodzącemu z Zanzibaru, a mieszkającemu od lat w Wielkiej Brytanii Abdulrazakowi Gurnahowi, który ma za sobą losy emigranta i pisze o uchodźcach. Na razie żadna z jego powieści nie została przetłumaczona na język polski, ale ma się to wkrótce zmienić. Mamy natomiast po polsku - i warto się w nie zagłębić, bo są mądre, piękne i tętniące muzyką - wiersze Amerykanina Yusefa Komunyakaa. Piszący o rasizmie i wolności poeta został laureatem Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta za rok 2021 - dodała.   

Mikołajczuk poleciła pozycje: "Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku" Zbigniewa Rokity (Nagroda Nike i Nagroda Fundacji Identitas), "Jadąc" Eustachego Rylskiego, "Dziewczyna, kobieta, inna" Bernardine Evaristo, "Anomalia" Hervé Le Telliera. - Z polskich debiutów prozatorskich dla mnie dwa najsmaczniejsze to: "Rzeszot" Bartosza Sadulskiego i "Tam, gdzie nie pada" Michaela Sowy - wymieniła. Przypomniała, że w 2021 roku Nagrodą Mediów Publicznych w kategorii Słowa wyróżniona została pisarka i reportażystka Joanna Siedlecka, a Anna Kańtoch, autorka powieści "Wiosna zaginionych", otrzymała Nagrodę Wielkiego Kalibru za najlepszą powieść kryminalną.

Teatr - Martyna Podolska

Dziennikarka zwróciła uwagę, że to nie był łatwy rok dla teatrów - z uwagi na ograniczenia wynikające z pandemii koronawirusa, ale także w związku z mocno nagłośnioną dyskusją o przypadkach mobbingu i molestowania w tych instytucjach.

- Z jednej strony twórcy byli stęsknieni za graniem na żywo, z drugiej - publiczność była otwarta na nowe doświadczenia, ale jednak wielkich zachwytów w tym roku w teatrze nie było. Może dlatego, że powstało tylko kilka naprawdę wielkich przedstawień? Cieszy mnie zwrot ku kameralności, bo często to w niej tkwi siła, siła słowa, siła gry aktorskiej, ale mam poczucie niezaspokojenia i poczucie niewykorzystanych szans - stwierdziła dziennikarka.

- Oczywiście powstały spektakle wyreżyserowane przez mistrzów: nowy spektakl Krzysztofa Warlikowskiego w Nowym Teatrze w Warszawie - "Odyseja. Historia dla Hollywoodu", "Sonata jesienna" Grzegorza Wiśniewskiego w Teatrze Narodowym w Warszawie czy "3Siostry" Luka Percevala. Udane przedstawienia stworzyli także: Ewelina Marciniak - "Resztki" w Teatrze Wybrzeże, Anna Smolar - "Halka" w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, Jan Klata - "Czerwone nosy" w Teatrze Nowym im. Tadeusza Łomnickiego w Poznaniu oraz Bartosz Szydłowski - "Śnieg" - wyliczyła.


Źródło: YouTube Narodowy Stary Teatr. Arianie, reż. Beniamin B. Bukowski

Wśród zaskoczeń wymieniła spektakle: "Arianie" Benjamina Bukowskiego (Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie), "Cudzoziemka" Katarzyny Minkowskiej (Teatr Polski w Poznaniu) i "Odlot" Anny Augustynowicz (Teatr Współczesny w Szczecinie). Wskazała, że niespodziewane kontrowersje wywołały "Dziady" Mai Kleczewskiej w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. 

Podolska podkreśliła, że - jak nigdy - zgadza się w tym roku z decyzjami dwóch największych festiwali teatralnych w kraju: Opolskich Konfrontacji Teatralnych, podczas których doceniono spektakl "Nad Niemnem. Obrazy z czasów pozytywizmu" w reżyserii Jędrzeja Piaskowskiego, i Międzynarodowego Festiwalu Boska Komedia w Krakowie, na którym wyróżniono spektakl "Wujaszek Wania" w reżyserii Małgorzaty Bogajewskiej.

Film - Joanna Sławińska

Dziennikarka przypomniała, że w tym roku aż trzy statuetki Oscara zdobyła amerykańska produkcja "Nomadland" Chloé Zhao. Fern (Frances McDormand) jest starszą kobietą, która traci pracę, a jej mąż umiera. Bezrobotna, zaczyna mieszkać w vanie, którym jeździ w poszukiwaniu pracy. - Ten film o tęsknocie do wolności i podróży trafia do nas szczególnie podczas pandemii koronawirusa - powiedziała Sławińska. Produkcja, która ją zachwyciła połączeniem powagi i humoru to "Na rauszu" w reżyserii Thomasa Vinterberga o nauczycielach, którzy testują pewną alkoholową metodę. - Kreacja Madsa Mikkelsena nie ma sobie równych - oceniła. 

Przyjemnie oglądało się jej także musical "West Side Story" w wersji Stevena Spielberga. - Ta opowieść nie zawodzi, a wręcz zachwyca - stwierdziła. - Wielkim, wspaniałym widowiskiem okazała się długo oczekiwana "Diuna"ekranizacja bestsellerowej powieści Franka Herberta, w reżyserii Denisa Villeneuve'a. Na uwagę w tym roku zasługiwał także film o masakrze w Srebrenicy z punktu widzenia kobiety - "Aida" Jasmili Žbanić. Do niezapomnianych zagranicznych produkcji minionego roku trzeba zaliczyć "Nie czas umierać", 25. część serii filmów o Jamesie Bondzie - wskazała.

West Side Story - zwiastun #1 [napisy] Profil: 20th Century Studios Polska

- Na koniec roku przyszły także pierwsze wieści z wyścigu oscarowego. Niestety, film "Żeby nie było śladów" Jana P. Matuszyńskiego, zrealizowany na podstawie reportażu Cezarego Łazarewicza "Żeby nie było śladów. Sprawa Grzegorza Przemyka", polski kandydat, nie zakwalifikował się na krótką listę filmów ubiegających się o nominację do Oscara, ale cieszy fakt, że w kategorii krótkometrażowych fabuł udało się to 30-minutowemu filmowi fabularnemu Tadeusza Łysiaka "Sukienka". To opowieść o tym, że wszyscy mamy mniej więcej te same potrzeby, niezależnie od tego, czy jesteśmy pełno- czy niepełnosprawni. Nominacje zostaną ogłoszone 8 lutego - podkreśliła.

Z polskich filmów ogromne wrażenie na Sławińskiej zrobiły: animacja "Zabij to i wyjedź z tego miasta" Mariusza Wilczyńskiego, wspomniany "Żeby nie było śladów", "Wszystkie nasze strachy" Łukasza Rondudy i Łukasza Gutta, o artyście, który będąc homoseksualistą, podkreśla, że należy do Kościoła katolickiego. - Mam sentyment do filmu "Powrót do tamtych dni" Konrada Aksinowicza, a dyskusję wywołał nowy film Wojciecha Smarzowskiego pt. "Wesele", który jest rozliczeniem z naszą teraźniejszością i przeszłością - powiedziała.

Sztuka - Michał Montowski

Według dziennikarza najwspanialszą wystawą minionego roku - ze względu na piękno obiektów, ich rangę i wyjątkowość - była ekspozycja "Wszystkie arrasy króla. Powroty 2021-1961-1921" na Zamku Królewskim na Wawelu. To była pierwsza tak wielka wystawa arrasów Zygmunta Augusta w historii jagiellońskiej rezydencji. - Wystawa była po prostu piękna, a przy tym dawała pojęcie o królewskiej potędze, horyzontach umysłowych oraz ambicjach cywilizacyjnych władcy - stwierdził Montowski.

Zwrócił też uwagę na wystawę pt. "Artystka. Anna Bilińska 1854-1893" w Muzeum Narodowym w Warszawie. Anna Bilińska-Bohdanowiczowa to pierwsza polska artystka, która osiągnęła międzynarodową sławę. Jej twórczość była prezentowana na najważniejszych europejskich wystawach i doceniania przez krytyków sztuki z wielu krajów. Dziennikarz wskazał również na ekspozycję "Galeria mody" w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, poświęconą związkom sztuki i mody. 


Dzieje arrasów z kolekcji Zamku Królewskiego na Wawelu. Prolog Profil: Zamek Królewski na Wawelu


- Odnotujmy także dwa wydarzenia minionego roku o charakterze trwałych inwestycji w prezentację i popularyzację sztuki polskiej: Kraków ma wreszcie nowy oddział, w którym prezentowana jest twórczość jednego z najwybitniejszych artystów polskich - Stanisława Wyspiańskiego, a we Wrocławiu została oddana, po remoncie budynku i renowacji, Panorama Racławicka - powiedział. 


Posłuchaj
40:22 [ PR1]PR1 (mp3) 2022_01_01 PR1_14_12_49.mp3 Nowy Rok z Jedynką: podsumowanie kulturalne 2021 roku

 

***

Kulturalne podsumowanie minionego roku poprowadziła Anna Stempniak.

Data emisji: 1.01.2022 r.

Godzina emisji: 14.00-15.00

kk

Zobacz więcej na temat: KULTURA

Czytaj także

Filmowe podsumowanie roku 2021 z krytykiem filmowym Arturem Zaborskim

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2021 09:41
Mieliśmy w tym roku kilka naprawdę znakomitych premier kinowych i telewizyjnych. Zapewne też kilka mocnych rozczarowań. 
rozwiń zwiń