"Jeśli nie chcesz mojej zguby..." czyli o "Zemście" Aleksandra Fredry

Z okazji premiery spektaklu "Zemsta" w Teatrze Telewizji przybliżyliśmy genezę i cechy tej komedii Aleksandra Fredry. Opowiedzieliśmy o różnych realizacjach - teatralnych, telewizyjnych i radiowych - tego dramatu.
Kadr ze spektaklu Zemsta w Teatrze Telewizji Polskiej
Kadr ze spektaklu "Zemsta" w Teatrze Telewizji Polskiej Foto: Materiały promocyjne TVP
O Audycji

"Zemsta" - komedia w czterech aktach - powstała na początku lat 30. XIX wieku. Aleksander Fredro inspirował się dokumentem znalezionym na zamku Kamieniec w Odrzykoniu, który otrzymał w posagu żony. Zapisano w nim historię poprzednich właścicieli. Nieruchomość była własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część zamku) i Skotnickich (górna część). Jedna z awantur - o rynny - między Piotrem Firlejem a Janem Skotnickim miała nawet swój finał w sądzie. Kres ich długoletnim zatargom położył dopiero ślub zawarty w 1630 roku przez wojewodzica Mikołaja Firleja z kasztelanką Zofią Skotnicką.

W pierwszej wersji rękopisu Fredro umieścił akcję "Zemsty" w XVII wieku, a głównymi bohaterami byli: sfrancuziały Baron (późniejszy Cześnik), Kiełbik (Rejent), Pani Rublowa (Podstolina), Papkiewicz (Papkin). Dopiero w kolejnej wersji rękopisu pojawiły się ostateczne nazwiska postaci, a akcję przesunięto o sto kilkadziesiąt lat (oba rękopisy dramatu przechowywane są w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu). Pierwsze wydanie książkowe "Zemsty" (w zbiorze dzieł Fredry) miało miejsce w 1838 roku we Lwowie.

Prapremiera komedii odbyła się 17 lutego 1834 we Lwowie w teatrze Jana Nepomucena Kamińskiego z Janem Nepomucenem Nowakowskim w roli Cześnika i Witalisem Smochowskim w roli Rejenta. W "Kulturze przy kawie" można posłuchać fragmentów późniejszych adaptacji. - Ten tytuł wywołuje najgorsze skojarzenia u przeciętnego widza. Stąd przekora, żeby spróbować poszukać w "Zemście" jeszcze jakiś innych wartości, które w niej tkwią i przekazać je widowni w sposób możliwie niezobowiązujący - powiedział Zygmunt Hübner, reżyser spektaklu w Teatrze Powszechnym. - Z tym Fredro jest trochę kłopotu. Zamknęliśmy go szufladzie pełnej starej anegdot - przyznał reżyser Mikołaj Grabowski.

Komedia Fredry została dwukrotnie zekranizowana: w 1956 roku (reż. Antoni Bohdziewicz i Bohdan Korzeniewski) i w 2002 roku (reż. Andrzej Wajda). "Zemstę" czterokrotnie wystawiono w Teatrze Telewizji: w 1960 roku (reż. Jerzy Kreczmar), w 1972 roku (reż. Jan Świderski), w 1994 roku (reż. Olga Lipińska) i w 2020 roku (reż. Redbad Klynstra-Komarnicki). Ten ostatni spektakl (dostępny za darmo na stronie teatrtv.tvp.pl i na vod.tvp.pl) nie mieni się kolorami w scenografii i w kostiumie. Bohaterowie nie są wyjęci z epoki, są uwspółcześnieni. - To, co dla nas okazało się bardzo rezonujące, współczesne nam, to są relacje między bohaterami. Postanowiliśmy zrobić analityczną wersję, bardzo skupić się na relacjach między bohaterami, na charakterach tych postaci - podkreślił Klynstra-Komarnicki.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.

***

Tytuł audycji: Kultura przy kawie

Prowadzi: Martyna Podolska

Data emisji: 28.03.2020

Godzina emisji: 5.05

 kk

Playlista
  • Piotr Cugowski, - Takich jak my nie znał świat
  • MISIA FF, - Mózg
  • ANTEK SMYKIEWICZ - Neony
  • Anita Lipnicka - Ballada dla Śpiącej Królewny
  • Wodecki Zbigniew, Femme Magda, Gadowski Artur, Markowski Grzegorz, Markowska Patrycja, Paschalska Kaja, Piaseczny Andrzej, Rodowicz Maryla, Rynkowski Ryszard, Steczkowska Justyna, Torzewski Marek, Blue Cafe, - Oj kot!
  • Myslovitz, - Scenariusz dla moich sąsiadów
  • Woszczerowicz Jacek, Kurnakowicz Jan, Korzeniewski Bohdan , - "Zemsta"
  • Solski Ludwik, Kopalko Zbigniew, - "Zemsta"
  • Wołłejko Czesław, Seweryn Andrzej, Kryński Zbigniew, Szymański Zdzisław, Rayzacher Maciej, Świderski Jan, - "Zemsta"
  • Opania Marian, Malec Lucyna, Małecki Grzegorz, Zborowski Wiktor, Seniuk Anna, Kowalewski Krzysztof, Kukuła Janusz, - "Zemsta"