Ptaszeczky, ptaszeczky, pozbyrajte kryszeczky. Przywołujemy wiosnę

Ostatnia aktualizacja: 28.02.2021 09:30
Tak mówiono do ptaków w niedzielę przed Wielkim Postem w tradycji wschodniej na ukraińskim Polesiu, przywołując je i karmiąc kaszą. Podczas obrzędu Kresnianka na powitanie wiosny we wsi Perebrody w obwodzie rówieńskim pieczono korowaj.
Audio
  • Przywoływanie wiosny w Perebrodach (Jedynka/Kiermasz po dkogutkim)
Obrzęd Kresnianki ze wsi Perebrody.
Obrzęd Kresnianki ze wsi Perebrody.Foto: Z archiwum Oleksija Nahorniuka

Korowaj to tradycyjne drożdżowe, dekorowane ciasto, popularne np. na Białostoczczyźnie. Towarzyszyło kiedyś ważnym wydarzeniom, takim jak wesele, dziś przywraca się jego tradycję. Korowaj towarzyszył także przywoływaniu długo wyczekiwanej wiosny na ukraińskim Polesiu. Tam we wsi Perebrody, położonej na wschód od rzeki Prypeć, powitanie wiosny przed rozpoczęciem Wielkiego Postu przygotowywali mieszkańcy. Ozdabiając korowaja, mieszkańcy Perebród nieśli go po całej wsi, śpiewając przy tym pieśni na zawołanie wiosny. Ten obrzęd nazywa się kresnianka i w audycji opowiadała o nim Anna Jakowska z zespołów Warszawa Wschodnia i Z Lasu, która uczestniczyła kilka lat temu w kresniance w Perebrodach.


Tradycyjny korowaj ze wsi Perbrody na Kresniankę. Tradycyjny korowaj ze wsi Perbrody na Kresniankę.

W obrządku wschodnim w niedzielę przed rozpoczęciem Wielkiego Postu obchodzona jest kresnianka, obrzęd powitania wiosny. Bardzo przypomina on kolędowanie, bo uczestniczą w nim młode dziewczęta i kobiety. Chodzą od domu do domu, śpiewając wiosenne pieśni i niosąc korowaj. Towarzyszy im przyśpiewka "Ptaszeczky, ptaszeczky, pozbyrajte kryszeczky". Współcześnie obrzęd ten jest raczej rekonstrukcją, wykonywaną przy okazji wizyt etnografów.

_ Obrzęd ma za zadanie przywitać wiosnę. Młode dziewczynki z pomocą mam i babć pieką korowaja z różnymi wzorami na górze. Wśród nich jest słońce, księżyc i krzyżyk. Ciastem zapieka się także gałęzie, czyli sochy, przyozdabia się je papierem, kolorowo. Korowaj piecze się w sobotę, a w niedzielę odbywa się kresnianka- mówiła w audycji Anna Jakowska. - Po obejściu domów uczestniczki zbierają się pod drzewem i śpiewają, chodząc dookoła drzewa i trzymając się za ręce. Potem rzucają ptakom ugotowaną kaszę.

To nie jest zwyczaj szeroko rozpowszechniony na Polesiu, w związku z tym Kresnianka obchodzona jest we wsiach na wschód od Prypeci. To specyficzny rejon wokół Stolina.


Obrzęd kresnianka w Perebrodach. Obrzęd kresnianka w Perebrodach.

W "Kiermaszu pod kogutkiem” słuchaliśmy także o dziesięciotomowej serii Małopolskiego Centrum Kultury Sokół w Nowym Sączu "Krakowiacy, Lachy, Górale. Stroje wsi małopolskiej". To wydawnictwo ukazujące urodę, bogactwo i różnorodność tradycyjnych, świątecznych strojów oraz codziennych ubiorów chłopskich noszonych niegdyś w małopolskich wsiach od Krakowa po Zakopane, od Zawoi po Gorlice. Opowiadał o nim o nim wicedyrektor Centrum Kultury Sokół Piotr Gąsienica: 

- My w Małopolsce cieszymy się ogromnym bogactwem kultury regionalnej, mamy około 30 odmian wiejskich strojów odświętnych. Zrodziła się obawa, że za kilka lat nikt nie będzie już pamiętał, jak wyglądał strój w danej wsi, bo strój regionalny zamiera. A bogactwo tradycji powoduje, że próbujemy jak najwięcej z nich zachować.

Tomy są podzielone według tytułów, a do ich stworzenia zostali zaproszeni najlepsi specjaliści i znawcy poszczególnych podtematów. Stąd autorem 10. tomu “Łemkowie sądeccy i gorliccy, Rusini szlachtowscy” jest kierownik Zespołu Kyczera w Legnicy, badacz kultury łemkowskiej Jerzy Starzyński. 

***

Tytuł audycji: Kiermasz pod kogutkiem

Prowadziła: Mariana Kril

Goście: Anna Jakowska

Data emisji: 28.02.2021

Godzina emisji: 5.05