Urodziny pod kogutkiem!

Ostatnia aktualizacja: 18.04.2021 11:11
18 kwietnia 1926 roku wybrzmiały pierwsze dźwięki Programu 1 Polskiego Radia. "Kiermasz pod kogutkiem" jest jedną z najdłużej obecnych na antenie audycji!
Audio
  • Skarby z archiwum Kiermaszu pod kogutkiem na 95. urodziny Jedynki (Jedynka/Kiermasz pod kogutkiem)
Festiwal Kapel i Śpiewaków  Ludowych -  Kazimierz Dolny 2019
Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych - Kazimierz Dolny 2019 Foto: Grzegorz Śledź

Z okazji 95. urodzin Jedynki w "Kiermaszu pod kogutkiem" zaprosiliśmy na przegląd skarbów z archiwów audycji i archiwalnych materiałów o muzyce i kulturze tradycyjnej - rozmowy i nagrania Mariana Domańskiego, Piotra Gana, Anny Szałaśnej czy wypowiedzi Jadwigi Sobieskiej o Festiwalu w Kazimierzu.

Dobre dobrego początki 

Pierwsza audycja z cyklu "Kiermasz pod kogutkiem" na antenie wybrzmiała w niedzielę 4 lutego 1968 roku o godz. 6 rano, wraz z archiwalnym sygnałem audycji. Przez lata prowadzona przez dziennikarzy redakcji rolnej, ale materiały dostarczało wiele osób z całej Polski. Zawierała popularne piosenki, życzenia, wiersze czy korespondencję ze słuchaczami, poruszano różne tematy rolne i potrzeby lokalnych społeczności, ale przede wszystkim - mówiono o sztuce i kulturze ludowej!

Dlatego w audycji wsiedliśmy w wehikuł czasu i przenieśliśmy się do lat 60. i 70., słuchając najciekawszych fragmentów z archiwów audycji, w tym:

  • chwili, kiedy w 1969 roku dziennikarz "Kiermaszu" pojechał kopać fundamenty pod Dom Kultury w Ludźmierzu na Podhalu, skąd pochodził Kazimierz Przerwa-Tetmajer, i ma okazję pomagać w tym tancerzowi i muzykowi Stanisławowi Gąsienicy-Wawrytce, słuchając o tym, co może dawać muzyka ludowa,
  • słynny beskidzki muzyk Jan Kawulok z Istebnej w 1968 roku tłumaczył, że "w muzyce ludowej jest przejście do innego światu. Jeśli zaczynam grać i zamyślim się o naszych ludowych beskidzkich melodyjach, to ja przestaję myśleć o tych wszystkich fatygach, jakie spotykają każdego człowieka. Lubię sobie pograć, pośpiewać, przez to staję się weselszy!",
  • przypomnieliśmy sobie niesłychaną, wspaniałą historię śpiewaczki Franciszki Papiernik z Gągolina, która złapała na stopa wóz transmisyjny Polskiego Radia. W efekcie ekipa PR odwiedziła jej dom, nagrała ją i jej wnuka Leszka, który miał wtedy 7 lat, uczyniła z niej gwiazdę rodzinnej wsi i nie tylko!,  i przyczyniła się do tego, że 50 lat później, w 2019 roku, dorosły już Leszek Wiśniewski, nadal wspominając babcię, wygrał OFKiŚL w Kazimierzu jako śpiewak solista! Najlepszy śpiewak festiwalu, który w Kazimierzu był wtedy po raz pierwszy, wyznał też, że ze śpiewem jest nierozłączny. - Śpiewam wszędzie i przy każdej okazji, zostało mi to pewnie z dziada pradziada, i lubię tańczyć! Mam też piątkę dzieci i one też chętnie muzykują.
  • legendarni redaktorzy zachowujący polski folklor dla Słuchaczy Polskiego Radia, Piotr Gan oraz Marian Domański, prowadzili nas do ludzi i miejsc, których bogate tradycje wreszcie można było odkrywać, i to z humorem,
  • nie zapomnieliśmy też o dźwiękach, które w tradycji ludowej też są bardzo ważne - o dźwiękach natury! Stąd specyfikę porykiwań byków wyjaśniał Jan Kapuściak ze Stębarku: - To był byk, który chodzi i szuka łani, tęsknota jego i ten przewlekły głos to po to, żeby go zrozumiano. Trudność jest niesamowita - słyszeliśmy w nagraniu z 1968 roku,
  • a muzycy z Kapeli Wyczyńskich z Lubczy pokazali nam dobitnie, jak ważne jest obok bycia muzykiem, bycie gospodarzem na wsi!

54 festiwal kapel i śpiewaków ludowych fot. Kuba Borysiak
pandemia 54 festiwal kapel i śpiewaków ludowych fot. Kuba Borysiak pandemia

Ochrona najcenniejszego przekazu

W audycji zabrzmiała również arcyważna rozmowa z etnomuzykolog prof. Jadwigą Sobieską, nagrana przez Mariana Domańskiego w 1976 roku, z okazji 10. Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym nad Wisłą. Dziennikarze Polskiego Radia byli na nim obecni od samego początku, roku 1966, relacjonując go wraz z cennym społeczno-historycznym komentarzem.

- Założeniem jest ochrona najcenniejszych przekazów śpiewu ludowego i muzyki instrumentalnej, indywidualnej i zespołowej. Festiwal jest wynikiem konsekwentnych poczynań ze strony organizatorów i doradców, którzy zmierzają do tego, żeby ujawnić najbardziej źródłowy przekaz - mówiła w 1976 roku w wywiadzie Jadwiga Sobieska, przewodnicząca festiwalowej komisji oceniającej. - Nie bez powodu na festiwalu nie ma dużych, imponujących, pięknie ubranych kapel. Deprymująco wpływają na tych najskromniejszych, źródłowych muzykantów, którzy czują się przy nich ubogo, skrępowani, zepchnięci na margines - tłumaczyła wtedy badaczka, dodając głos w dyskusji o ówczesnym pojmowaniu folkloru, który jej zdaniem (ale i innych) dążył w kierunku fasadowości, a nie tego, co naprawdę ludowe.

- Cały wysiłek jury polega na tym, żeby tych, co przychodzą ze strachem w duszy, że co oni przychodzą ze swoimi skrzypeczkami czy bębenkiem, co oni pokażą wobec tych rozbudowanych kapel, zachęcić, dopingować! Rozbudowane muzycznie i inscenizacyjnie zespoły dobrze robią tu jako doping! - zauważała w rozmowie z red. Domańskim prof. Sobieska, która wyrażała też zdanie publiczności. - Jest zupełnie jasne, że przekaz prawdziwy, autentyczny, od muzyka, który tym nasiąknięty jest od dzieciństwa, przebije przez wszystko. Życzyłabym, żeby przez następne lata festiwal dalej aktywizował teren! Daje przekaz, że ci najskromniejsi, niedostrzeżeni tutaj otrzymują laury.

Gdzie jest obraz?

Prof. Jadwiga Sobieska dostrzegała wówczas niestety jeden ważny mankament, którego konsekwencje niestety ponosimy i dziś. - Brak telewizji! Nie do pomyślenia, że taka masa się tam gromadzi, a nie ma telewizji! Brak zainteresowania, brak dokumentacji tych barw, ruchu, twarzy, klimatu!

W audycji słuchaliśmy dodatkowo archiwalnego sygnału "Kiermaszu pod Kogutkiem" z lat 60. oraz ludowej kapeli, która pozostawiła po sobie w archiwach najwięcej nagrań - Kapela Sowów z Piątkowej. Przypomnieliśmy także list Finalistów Konkursu Muzyki Folkowej "Nowa Tradycja" 2021!

***

Tytuł audycji: Kiermasz pod kogutkiem

Prowadziła: Magdalena Tejchma

Data emisji: 18.04.2021

Godzina emisji: 5.05