Nie można zapomnieć o Grudniu '70. Historyk o wydarzeniach na Wybrzeżu

Ostatnia aktualizacja: 16.12.2020 20:51
45 zabitych, ponad tysiąc rannych - to bilans wydarzeń na Wybrzeżu w dniach 14-22 grudnia 1970 roku, gdzie doszło do strajków i wieców robotniczych brutalnie stłumionych przez milicję i wojsko. Bezpośrednią przyczyną robotniczych protestów była wprowadzona 12 grudnia podwyżka cen artykułów spożywczych.
Pochód z ciałem słynnego Janka Wiśniewskiego, czyli Zbyszka Godlewskiego, na ulicach Gdyni w czarny czwartek, 17 grudnia 1970 r. Zastrzelony w okolicy przystanku SKM Gdynia Stocznia
Pochód z ciałem słynnego „Janka Wiśniewskiego”, czyli Zbyszka Godlewskiego, na ulicach Gdyni „w czarny czwartek”, 17 grudnia 1970 r. Zastrzelony w okolicy przystanku SKM Gdynia StoczniaFoto: Fot. ze zbiorów AIPN Gdańsk

szczecin grudzień 70 pap 1200x660.jpg
Grudzień '70 w nagraniach z Archiwum Polskiego Radia

Dr hab. Sebastian Ligarski z IPN w Szczecinie wyjaśnia, że decyzja o podwyżce cen została podjęta dużo wcześniej, bo już we wrześniu. A mówiono o niej jeszcze wcześniej, bo gospodarka socjalistyczna była niewydolna i w sytuacjach kryzysowych rząd zawsze sięgał po podwyżkę.


Posłuchaj
21:13 Przystanek 16-12-2020.mp3 Masakra robotników na Wybrzeżu w Grudniu '70 (Przystanek historia/Jedynka)

 

gdańsk 70 janek wiśniewski pap 1200x660.jpg
Grudzień 1970. Reportaż "Ballada o Zbyszku Godlewskim". Posłuchaj!

Dlaczego to grudzień wybrano na ogłoszenie podwyżek?

Władysław Gomułka i Biuro Polityczne PZPR zdecydowali o grudniowej dacie, bo uważali, że społeczeństwo zaakceptuje podwyżki na fali uniesienia po największym sukcesie zagranicznym tej władzy, czyli podpisaniu Traktatu z Republiką Federalną Niemiec, który uznawał polską granicę zachodnią na Odrze i Nysie Łużyckiej. Kończyło to okres tymczasowości na Ziemiach Zachodnich i Północnych. - Nie mógł przewidzieć tego gniewu, który wybuchł 14 grudnia 1970 roku - wspomina historyk.

Pierwsze strzały padły 15 grudnia, tego dnia spłonął też gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR, ale najwięcej ofiar padło 17 grudnia w tzw. czarny czwartek, kiedy na stacji Gdynia-Stocznia wojsko i milicja otworzyły ogień do robotników idących na zmianę do stoczni im. Komuny Paryskiej.

Co przyczyniło się do masakry?

Zdaniem gościa Programu 1 Polskiego Radia masakra była efektem chaosu decyzyjnego. Wieczorem poprzedniego dnia wicepremier Stanisław Kociołek wzywał robotników do powrotu do pracy, ale różne ośrodki decyzyjne działały bez porozumienia. - Można było temu zapobiec poprzez wstrzymanie przyjazdu kolejek SKM, ale tego nie uczyniono - mówi. Według niego, można było przewidzieć, że dojdzie do tragedii, bo kiedy Stanisław Kociołek apelował o powrót do pracy, wojsko i milicja przegrupowywały oddziały, aby odciąć dostęp do stoczni.

Więcej o wydarzeniach Grudnia '70 dowiesz się [TU]

Już 1 maja 1971 roku podczas manifestacji majowej stoczniowcy domagali się ukarania winnych zarówno w Gdańsku, jak i w Szczecinie. Ale masakry nie udało się rozliczyć. - Pomimo postawienia przed sądem członków kierownictwa partyjnego i wojskowego nigdy nie udało się ich skazać - podkreśla historyk. Zwraca uwagę, że prawnie rozliczenie Grudnia '70 nie jest już możliwe, ale historycy doskonale wiedzą, kto był winny.


Czytaj także:


Posłuchaj całej audycji, w której również:

Premiera filmu dokumentalnego "Grudzień nasz i wasz" w reż. Joanny Piekuciewicz,

Książka "Grudniowa kolęda. Kościół katolicki w Trójmieście wobec Grudnia '70".

masakra górników w kopalni "Wujek" w Katowicach w rozmowie z dr. Jarosławem Neją,

"Było, będzie" - najciekawsze wydarzenia organizowane przez IPN oraz zapowiedzi artykułów na portalu Przystanekhistoria.pl

Audycja powstała przy współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej i portalem IPN PrzystanekHistoria.pl.

***

Tytuł audycji: Przystanek Historia

Prowadziła: Dorota Truszczak

Goście: dr hab. Sebastian Ligarski (Odział IPN w Szczecinie), dr Daniel Gucewicz (Odział IPN w Gdańsku, współautor książki "Grudniowa kolęda. Kościół katolicki w Trójmieście wobec Grudnia ‘70"), dr Jarosław Neja (Odział IPN w Katowicach)

Data emisji: 16.12.2020

Godzina emisji: 19.08

ag

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Lata 1969-1970. Koniec Władysława Gomułki

Ostatnia aktualizacja: 10.03.2020 08:38
- Władysław Gomułka wierzył, że sukces, jaki osiągnął w polityce zagranicznej ubezpieczy go przed ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami podwyżki cen na podstawowe artykuły. Bardzo się pomylił i głęboko rozczarował - powiedział w Programie 1 Polskiego Radia prof. Andrzej Nowak.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Rocznica strajków na Wybrzeżu. Prof. Eisler: w 1970 r. istniał ważny czynnik osłabiający Gomułkę

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2020 07:01
- PRL była w propagandzie określana jako państwo robotników i chłopów. "Klasa robotnicza" to wyrażenie pojawiające się wówczas niemal przy każdej okazji. Prawda była dokładnie odwrotna. Rządzący nazywali robotników "robolami". Ta pogarda przyczyniła się do buntu, który rozpoczął się 14 grudnia w Gdańsku – mówi Polskiej Agencji Prasowej prof. Jerzy Eisler, historyk, dyrektor warszawskiego oddziału IPN.
rozwiń zwiń