Historia konspiracyjnej Organizacji Ziem Zachodnich "Ojczyzna"

Ostatnia aktualizacja: 21.12.2021 22:00
23 stycznia 1940 roku Ignacy Jan Paderewski na pierwszym posiedzeniu Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej w Paryżu - symbolicznego parlamentu na obczyźnie - obejmując funkcję przewodniczącego Rady, wygłosił patriotyczne przemówienie. Miało ono być inspiracją dla księdza Józefa Prądzyńskiego do nadania nazwy "Ojczyzna" organizacji konspiracyjnej o charakterze narodowym. 
Herb Poznania
Herb PoznaniaFoto: Łukasz Stefański/shutterstock
  • Terenem działania "Ojczyzny" do 1945 roku były przede wszystkim ziemie polskie włączone do Rzeszy Niemieckiej. 
  • Organizacja liczyła ogółem ok. 400-500 członków, głównie uczonych, dziennikarzy, prawników, księży, intelektualistów.
  • Powstanie Warszawskie zaskoczyło ojczyźniaków

Jak doszło do powstania organizacji? 

"Ojczyzna" została utworzona w Poznaniu w końcu września 1939 roku. Terenem działania organizacji do 1945 roku były przede wszystkim ziemie polskie włączone do Rzeszy Niemieckiej. 

- Główny założyciel tej organizacji, czyli Kirył Sosnowski, brał udział w wojnie 1939 roku. Został wzięty do niewoli i znalazł się w Poznaniu w okolicach 20 września. Można było zacząć odczuwać bardzo wyraźne skutki wejścia wojsk niemieckich do Polski - mówi na antenie Programu 1 Polskiego Radia prof. Jan Żaryn, dyrektor Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego. - Niemcy od początku na tych terenach ujawnili swoje ludobójcze zamiary. Pierwsze raporty, czy to z Pomorza, czy z przyszłego kraju Warty, pokazywały, w jak brutalny sposób Niemcy rozpoczynają okupację ziem, które następnie zostaną wcielone do Rzeszy - opowiada. 

Posłuchaj
23:42 Jedynka/Dziedzictwo i pamięć 21.12.mp3 Historia konspiracyjnej Organizacji Ziem Zachodnich "Ojczyzna" (Dziedzictwo i pamięć/Jedynka)

 

Kłamstwa komunistów i cele Sosnowskiego

15 lipca 1945 roku nastąpiło oficjalne rozwiązanie "Ojczyzny". W raporcie komunistycznych organów bezpieczeństwa z 1949 roku napisano, że organizacja była założona lub przynajmniej kierowana przez wywiad niemiecki, a po wyzwoleniu - podjęta i kierowana przez obcy wywiad, 
najprawdopodobniej amerykański. Zmierzała do rozbicia organizacji lewicowych i obalenia siłą rządu PRL. - Kłamstwo komunistycznej propagandy jest oczywiste - mówi prof. Żaryn. - Struktura "Ojczyzny" powstawała w środowisku obozu narodowego.

Współzałożyciel organizacji Kirył Sosnowski był wybitnym polskim intelektualistą, studiował w Poznaniu na wydziale prawno-ekonomicznym. Był członkiem "Bratniej Pomocy", odbywał służbę wojskową w Zambrowie. Redagował "Przewodnik Katolicki", a w latach gimnazjalnych należał do organizacji gimnazjalnej tzw. Nogi. - Po wojnie komuniści uważali, że należy ostro potraktować niedobitki obozu narodowego, które nie zostały wykończone przez Niemców czy Sowietów, stąd w 1949 roku aresztowano Sosnowskiego. Nie był on związany wcześniej z wywiadem amerykańskim czy niemieckim - słyszymy. 

Kim byli członkowie "Ojczyzny"? 

Organizacja liczyła ogółem ok. 400-500 członków, głównie uczonych, dziennikarzy, prawników, księży, intelektualistów. - Była to organizacja elitarna, każda z tych postaci zasługuje na osobną monografię. Ideowo byli ze sobą blisko związani. Należeli do przedwojennego, szeroko pojętego obozu narodowego i stworzyli organizację, która bardzo szybko dotarła do rządu polskiego na uchodźstwie - opowiada prof. Jan Żaryn. - W 1940 roku generał Sikorski rozpoczął budowanie struktur krajowych Polskiego Państwa Podziemnego. Jeżeli chodzi o ziemie włączone bezpośrednio do Rzeszy, wszystkie najważniejsze koncepcje oparł na działaniach "Ojczyzny" - dodaje. 

W raporcie komunistycznych organów bezpieczeństwa z 1954 roku napisano, że środowisko "Ojczyzny" jest tym bardziej niebezpieczne z uwagi na to, że składa się prawie w 100 proc. z ludzi mających wykształcenie uniwersyteckie.  

Powstanie Warszawskie i ojczyźniaki 

Powstanie Warszawskie zaskoczyło ojczyźniaków. Ci, którzy znaleźli się w Warszawie, włączyli się do rozmaitych potrzebnych w danej chwili i miejscu działań: walczyli w oddziałach powstańczych, pracowali w różnych agendach Delegatury Rządu.

- Zadaniem "Ojczyzny" było głównie przekierowywanie informacji do centrali, czyli struktur podziemnych w Warszawie, natomiast zwrotnej informacji nie było tak łatwo osiągnąć. "Ojczyzna" miała związki przede wszystkim ze Stronnictwem Narodowym, czyli "Kwadratem" - podkreśla gość Jedynki. - Tutaj toczyła się bardzo daleko idąca w podziemiu dyskusja, w jakiej mierze Warszawę należy objąć akcją "Burza", a w jakiej mierze nie powinno się tego czynić. 

Ponadto w audycji: 

- o akcji "Dmowski zostaje!" opowiedział Piotr Siewak. 

Audycja przygotowana we współpracy z Instytutem Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego.

***

Tytuł audycji: Dziedzictwo i pamięć

Prowadziła: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Jan Żaryn (dyrektor Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego)

Data emisji: 21.12.2021 

Godzina emisji: 19.30

ans 

Czytaj także

Cyryl Ratajski. Syn karczmarza, który został pierwszym Delegatem Rządu na Kraj

Ostatnia aktualizacja: 19.10.2021 05:40
19 października 1942 roku w Warszawie zmarł Cyryl Ratajski - jeden z wybitnych przedstawicieli sceny politycznej II Rzeczpospolitej i wieloletni prezydentem Poznania. W historii zapisał się jednak przede wszystkim jako twórca cywilnych struktur administracyjnych Polskiego Państwa Podziemnego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Irena Iłłakowicz - polska agentka w czasie II wojny światowej

Ostatnia aktualizacja: 19.10.2021 19:30
Brawurowo, na motocyklu, uciekła z Kurdystanu do Teheranu od swojego pierwszego męża księcia, zresztą z jego pomocą. W Alpach, nie zważając na niebezpieczeństwo, spuściła się na linie, aby ratować alpinistę, który spadł w głęboką szczelinę, a władze szwajcarskie uhonorowały ją za to złotą odznaką alpinistyczną. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pierwsza kurierka Polskiego Państwa Podziemnego. Tajemnicza historia Hanki Świeżawskiej

Ostatnia aktualizacja: 02.11.2021 21:10
"Zosia dojechała szczęśliwie i czeka na siostrę" - takie słowa usłyszeli konspiratorzy z "Ojczyzny" z radia francuskiego 5 grudnia 1939 roku w Poznaniu. Zosia, czyli wówczas 26-letnia Hanna Świeżawska, jako pierwsza kurierka Polskiego Państwa Podziemnego, wyruszyła 11 listopada w Dzień Niepodległości do Paryża w celu nawiązania kontaktu z Marianem Seydą, działaczem wielkopolskiego Stronnictwa Narodowego i ministrem w rządzie gen. Władysława Sikorskiego. Do stolicy Francji dotarła przez Wrocław, Kraków, Przemyśl, Lwów, Budapeszt, Jugosławię i Włochy.
rozwiń zwiń