W Polsce dzień jak co dzień, mimo że niebawem upłynie rok od śmierci Józefa Stalina, a w ZSRR postępowały przemiany. W Warszawie II Zjazd PZPR dokonał tylko rozdzielenia funkcji I sekretarza i premiera. Przywódcą partii pozostał Bolesław Bierut, który tekę premiera oddał Józefowi Cyrankiewiczowi. Na emigracji 5 ugrupowań podpisało "Akt Zjednoczenia" w celu utworzenia namiastki polskiego parlamentu, a Stanisław Cat-Mackiewicz został nowym premierem. Jednak nie wygasły spory potęgowane polityką prezydenta Augusta Zaleskiego. Dlatego powstała opozycyjna Rada Trzech, zbiorowa prezydentura: Anders, Arciszewski, Raczyński.
Rozpoczęła pracę huta aluminium w Skawinie pod Krakowem, ruszył pierwszy wielki piec w Nowej Hucie. Objawem centralizacji władzy była wrześniowa reforma administracyjna, która zniosła gminy. Pozostały: województwa, powiaty i gromady. W listopadzie, podczas tajnego posiedzenia Biura Politycznego PZPR, skrytykowano resort bezpieczeństwa i kierownictwo partii oraz dyskutowano o zasadności odsunięcia Gomułki. Grudzień przyniósł rozwiązanie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i uwolnienie Gomułki z aresztu domowego.
Styczeń 1955 roku przyniósł jak najbardziej jawne III Plenum KC PZPR z krytyką wypaczeń w partii i państwie. Polacy od kilku miesięcy poznawali kulisy władzy w Polsce za sprawą zbiegłego na Zachód ppłk Józefa Światło, który ujawniał je w Radiu Wolna Europa w cyklu audycji "Za kulisami bezpieki i partii". Broszury z jego wypowiedziami rozrzucono nad Śląskiem przy pomocy startujących z Bawarii balonów. Z kolei Rada Państwa, wzorem ZSRR, wydała uchwałę o zakończeniu wojny z Niemcami.
Na przełomie marca i kwietnia po polsku ukazała się głośna powieść Ilji Erenburga "Odwilż". Jej tytuł stał się synonimem zmian mających miejsce w bloku wschodnim po śmierci Stalina. Co nie przeszkodziło w powołaniu, z inicjatywy ZSRR, sojuszu polityczno-wojskowego, tzw. Układu Warszawskiego jako odpowiedzi na powstanie NATO i "imperialistyczne zagrożenie". W Polsce emocje i dyskusje zrodził "Poemat dla dorosłych" Adama Ważyka, tekst "o wymowie antypartyjnej" jak twierdził Stefan Żółkiewski odpowiedzialny za stalinizację polskiej kultury. Tydzień przed ukazaniem się poematu zakończył się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów w Warszawie. Nie obyło się bez dyskusji o bieżącej sytuacji. Wcześniej Watykan wydał dekret potępiający tygodnik "Dziś i Jutro" i książkę "Zagadnienia istotne" Bolesława Piaseckiego, czyli grupę katolików popierających komunistów. Wydawany przez ZMP tygodnik studencki "Po prostu" przekształcił się w "tygodnik studentów i młodej inteligencji", niebawem symbol ruchu odnowy.
***
Tytuł audycji: "Historia żywa"
Prowadzi: Dorota Truszczak
Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk)
Data emisji: 13.01.2020
Godzina emisji: 21.05
ag