Wielki wikiński wojownik tak naprawdę był... kobietą?
Choć skarabeusz licznie występuje w wielu krajach śródziemnomorskich, a nawet w Azji, to tylko w starożytnym Egipcie zrobił taką oszałamiającą karierę. Jego polska nazwa gatunkowa brzmi poświętnik czczony (Scarabaeus sacer). W Polsce nie występuje.
24:07 Jedynka-25-08-2021-eureka.mp3 Skarabeusz egipskim bóstwem (Eureka/Jedynka)
Dr Andrzej Ćwiek, egiptolog, zwraca uwagę, że opisane w powieści "Faraon" zachowanie to literacka fikcja. Podkreśla, że choć kulturowa rola skarabeuszy w Egipcie była ogromna, to opisana przez Bolesława Prusa scena jest raczej pochodną XIX wiecznych wyobrażeń, jak życie w starożytnym Egipcie wyglądało, a nie rzeczywistości.
Ważne odkrycie polskich badaczy w Dongoli. Odnaleziono katedrę?
W poczet bóstw egipskich skarabeusz został zaliczony z powodu swojego zachowania. Żuki z gnoju lepią i toczą kulki, które służą za magazyn pożywienia. Dla starożytnych Egipcjan, skarabeusz był symbolem Chepri, porannego objawienia boga Słońca Ra, z analogii pomiędzy zachowaniem chrząszcza polegającym na toczeniu kulki nawozu po ziemi i toczeniem słońca po niebie przez Khepri.
- Samica ma do wyboru kilka takich kulek i w jednej z nich składa jaja, a potem kulka jest zapasem pożywienia dla larwy - mówi archeolog. Egipcjanie zaobserwowali więc młode chrząszcze pojawiające się z kulki odchodów, z czego wyciągnęli mylny wniosek, że samiec chrząszcza mógł się rozmnażać bez udziału samicy. Porównywali to z bogiem Atum, który również samotnie począł potomstwo.
Skarabeusze pełniły też funkcję talizmanów przynoszących szczęście. - Powiązanie drogi słońca z zachowaniem skarabeuszy i z indywidualnym losem człowieka po śmierci nastąpiło w Egipcie dość wcześnie - wyjaśnia egiptolog. Symbol skarabeusza przypominał, że słońce wschodzi codziennie, tak jak żuk toczy kulę słońca na niebo i wierzono, że każdy zmarły będzie się odradzał.
Skarabeusze umieszczano na okryciu zmarłych, więc w dużej liczbie i w różnych formach pojawiały się w miejscach pochówku. Prawdopodobnie najbardziej znany jest skarabeusz z rozwiniętymi skrzydłami, bo żuki jako owady mogą latać choć nie na duże odległości, w pektorale (zawieszce) na mumii faraona Tutanchamona.
Czytaj także:
W audycji również:
Z Grecji czasów epoki brązu (III-II tys. p.n.e) znamy jedynie 40 tekstyliów, które zachowały się do naszych czasów. Dr Agata Ulanowska powiększyła ten katalog o kolejnych 300, choć… nie prowadziła w tym kraju poszukiwań. Tekstylia te (sznurki, fragmenty tkanin czy wiklinowych koszy) zidentyfikowała bowiem w odciskach pieczęci greckich, które przechowywane są w archiwum Korpusu Pieczęci Minojskich i Mykeńskich na Uniwersytecie w Heidelbergu. Badania umożliwił jej grant przyznany przez Narodowe Centrum Nauk. O badaniach opowiada dr hab. Agata Ulanowska z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
***
Tytuł audycji: Eureka
Prowadziła: Katarzyna Kobylecka
Goście: dr Andrzej Ćwiek (egiptolog z Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu), dr hab. Agata Ulanowska (Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego)
Data emisji: 25.08.2021
Godzina emisji: 19.30
ag