Andrzej Munk i Andrzej Wajda – żywoty paralelne

Ostatnia aktualizacja: 04.01.2021 23:00
Andrzej Munk i Andrzej Wajda – dwaj wielcy reżyserzy i symbole "polskiej szkoły filmowej". Co ich dzieliło, a co ich łączyło? Czy rywalizowali ze sobą?
Warszawa, 23.02.1961 r. W Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich w Warszawie wręczono nagrody Klubu Krytyki Filmowej SDP za najlepsze filmy w 1960 r. Andrzej Munk otrzymał Syrenkę za Zezowate szczęście
Warszawa, 23.02.1961 r. W Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich w Warszawie wręczono nagrody Klubu Krytyki Filmowej SDP za najlepsze filmy w 1960 r. Andrzej Munk otrzymał "Syrenkę" za "Zezowate szczęście"Foto: PAP/CAF-Henryk Grzęda

pap_19600101_0FE Niewinni czarodzieje.jpg
"Niewinni czarodzieje" - próba sportretowania pokolenia

63 lata temu na ekranach polskich kin pojawiła się "Eroica" Andrzeja Munka  trzy, a następnie dwie filmowe nowele opowiadające o warszawskim cwaniaku Dzidziusiu przypadkowo wciągniętym w powstanie warszawskie oraz życiu polskich oficerów w obozie jenieckim. Potem Munk nakręcił w całości jeszcze tylko dwa filmy, jednak to właśnie "Eroica" uczyniła go jednym z dwóch najważniejszych reżyserów w polskiej historii, którego dziś stawia się w jednym rzędzie tylko z jednym twórcą  – przyjacielem, a jednocześnie rywalem – Andrzejem Wajdą. 

"Eroica"/"Eroica"/WFDiF - Studio Filmowe Kadr

Munk i Wajda byli artystami o zupełnie różnej wrażliwości, na co bez wątpienia miało wpływ ich pochodzenie. Andrzej Munk urodził się 1921 roku w Krakowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej (na co po jego śmierci wielokrotnie wskazywali partyjni propagandziści). Andrzej Wajda przyszedł na świat pięć lat później jako syn stacjonującego w Suwałkach żołnierza, kapitana Piechoty Wojska Polskiego Jakuba Wajdy.


Posłuchaj
53:26 2021_01_04 22_05_17_PR3_Klub_Trojki.mp3 Przyjaciele i rywale. Twórczość Wajdy i Munka według Łukasza Jasiny (Klub Trójki)

 

Munk patrzył na wybuch drugiej wojny światowej jako dorosły mężczyzna – był uczestnikiem ruchów oporu, m.in. w służbach podziemnych należących do Polskiej Partii Socjalistycznej. Młody, zaledwie 16-letni Wajda w połowie 1942 roku wstąpił do Armii Krajowej, gdzie pełnił funkcję łącznika. Obu mężczyzn połączyło to, że przeżyli wojnę, a później portretowali w swoich obrazach poległych przyjaciół. 

Po wojnie obydwaj artyści spotkali się w Łódzkiej Szkole Filmowej – wówczas swojego rodzaju wyspie wolności i kolebce powojennego przemysłu kinematograficznego. Rywalizacja Munka i Wajdy rozpoczyna się w 1952 roku, kiedy to otrzymali szansę stworzenia nowelki. Później Wajda kręci swój pierwszy ważny dokument "Krocząc ku słońcu", podczas gdy Munk realizuje filmy historyczne i dokumentalne o odbudowie warszawskiej Starówki. Andrzejowi Wajdzie szansę na dalszy rozwój dał Aleksander Ford, Munkowi – Wanda Jakubowska.

Rok 1957 to czas, w którym Munk doczekał się wyróżnienia za realizację "Człowieka na torze", a polska szkoła filmowa – sukcesu na zagranicznych festiwalach. Na tych samych przeglądach pojawiał się "Kanał" Andrzeja Wajdy. Jego romantyzm krytycy zaczęli wyraźnie odróżniać od realizmu Munka.

Obaj ścigali się nieustannie o to, czyj film zostanie ukończony wcześniej i które dzieło będzie ważniejsze. Wyścig ten przerwała tragiczna śmierć Munka w wypadku samochodowym w 1961 roku. Wajda tworzył przez kolejne 60 lat, a jego ostatnim dokonaniem były "Powidoki" z 2016 roku – biografia charyzmatycznego, żyjącego w czasach stalinizmu malarza Władysław Strzemińskiego.  

POWIDOKI - oficjalny zwiastun ostatniego filmu Andrzeja Wajdy/AKSON DYSTRYBUCJA

***

Tytuł audycji: Klub Trójki
Prowadzi: Łukasz Jasina
Data emisji: 04.01.2021
Godzina emisji: 22.05

kr

Czytaj także

Sophia Loren w opowieści o odchodzącym świecie

Ostatnia aktualizacja: 23.11.2020 22:05
Sophia Loren po latach przerwy znów stanęła przed kamerą. W Internecie odbyła się premiera filmu "Życie przed sobą".  - Madame Rosa, grana przez Sophię Loren jest w stylu wielu postaci kreowanych wcześniej przez nią. To kobieta silna, choć doświadczona przez los, bardzo rodzinna, umiejąca bardzo twardo zarządzać tym, co jej podlega – mówi Łukasz Jasina, który zachęca do obejrzenia obrazu. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ridley Scott, najwybitniejszy żyjący reżyser brytyjski

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2020 23:15
Gdyby przedstawić karierę Ridleya Scotta na wykresie, jej linia wyszłaby mocno pofalowana – wielkie sukcesy przeplatają się z porażkami. Przynajmniej pod względem finansowym. Bo artystycznie zawsze był doceniany. Zresztą, kto wie, czym naprawdę jest sukces? "Łowca androidów" był spektakularną klapą, a dziś uznawany jest za jedno z arcydzieł kinematografii.
rozwiń zwiń

Czytaj także

John le Carré i inni, czyli jak Brytyjczycy rozliczają swoją historię

Ostatnia aktualizacja: 28.12.2020 23:00
Nikt równie ciekawie jak Brytyjczycy nie rozlicza swojej historii w literaturze i kinie. 12 grudnia 2020 roku zmarł pisarz, który jak nikt potrafił za pośrednictwem swojej twórczości "sprzedać" światu błędy swojej ojczyzny i przekazać obraz zupełnie innej Wielkiej Brytanii – John le Carré. 
rozwiń zwiń