Historia pewnego powielacza. Jak rodziła się "papierowa kontrrewolucja" i wolna prasa?

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2021 22:00
– Piotr Jegliński i Wit Karol Wojtowicz spotkali się po raz pierwszy w maju 1976 roku w Londynie. Spotkanie było wyjątkowe, bardzo zakonspirowane. Nie znali się. Połączył ich ważny cel – tymi słowami prowadzący wtorkowe wydanie "Klubu Trójki" Arkadiusz Gołębiewski rozpoczął bogatą w dygresje audycję o "papierowej kontrrewolucji" oraz o grudniu 1981 roku, na dwa tygodnie przed 40. rocznicą wprowadzenia stanu wojennego. 
Powielacz (zdjęcie ilustracyjne)
Powielacz (zdjęcie ilustracyjne)Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Stan wojenny.jpg
Rocznica wprowadzenia stanu wojennego – serwis specjalny Polskiego Radia

Tajna misja

Historia gości "Klubu Trójki" Piotra Jeglińskiego i Wita Karola Wojtowicza mogłaby posłużyć jako materiał wielu scenariuszy filmowych.

Jest początek lat 70. Do Lublina przyjeżdża młodzież poszukująca wolności. Po każdym wykładzie Władysława Bartoszewskiego snuje marzenia i plany o obaleniu ustroju komunistycznego. Jednym z pomysłów jest wydawanie wolnej prasy i drukowanie książek. Na początku Piotr Jegliński razem z Bogdanem Borusewiczem fotografują kolejne książki, strona po stronie. Jest to jednak mało efektywne. Rodzi się więc pomysł wyjazdu na stypendium do Paryża. Pada na Piotra Jeglińskiego. Młody mężczyzna wyjeżdża, zamieszkuje w klasztorze. Za pierwsze, zarobione w pizzerii, pieniądze kupuje powielacz spirytusowy.

Tymczasem z Lublina do Europy wyjeżdża teatr plastyczny Leszka Mądzika, w którym jednym z aktorów jest Wit Karol Wojtowicz. Dostaje on tajną misję spotkania się z Piotrem Jeglińskim. Ma on przekazać mu powielacz, a zadaniem Wojtowicza jest przemycenie go do kraju. Spotykają się pewnego majowego dnia 1976 roku. Powielacz ma uruchomić w Lublinie, a później w całej Polsce "papierową kontrrewolucję".

Posłuchaj
50:11 2021_11_30 21_09_20_PR3_Klub_Trojki.mp3 Początki "papierowej kontrrewolucji" w komunistycznej Polsce. Piotr Jegliński i Wit Karol Wojtowicz gośćmi Arkadiusz Gołębiewskiego (Klub Trójki)

 

Zaczęło się od Orwella

– Pierwszy był drukowany "Folwark zwierzęcy". Mogliśmy zrobić góra 200-300 odbitek, ale to z wielkim wysiłkiem, bo powielacz nie był przygotowany do masowego druku. Pierwsze druki, które robiłem ja, to były skargi osób indywidualnych i skargi zbiorowe, które dostawaliśmy wtedy z Radomia albo z Ursusa. Potem udało mi się poszerzyć krąg wtajemniczonych o kolegów z sąsiednich pokoi (akademika – przyp. red.). Razem drukowaliśmy komunikaty KOR-owskie – opowiadał Wit Karol Wojtowicz, historyk sztuki, muzealnik oraz dyrektor Muzeum – Zamku w Łańcucie.

Od pierwszych kopii do wybuchu stanu wojennego

Wkrótce z Londynu i NRD do komunistycznej Polski zaczęły trafiać setki i tysiące powielaczy. W 1978 roku w Paryżu Piotr Jegliński założył wydawnictwo emigracyjne Editions Spotkania. Trzy lata później w Polsce wybuchł stan wojenny.

– W nocy z 12 na 13 grudnia byłem w Paryżu. W tym czasie stałem się banitą, nie mogłem wrócić. Tego dnia wieczorem rozmawiałem z jednym z kolegów z Warszawy. Nagle połączenie zostało przerwane i nie mogłem się już dodzwonić. To był moment aresztowania tego człowieka. Wszystkie linie zostały przecięte – wspominał gość "Klubu Trójki".

Powielacz, który Wit Karol Wojtowicz przemycał z Londynu do Lublina, nie zachował się do dziś. Najstarszym tego typu sprzętem, który przetrwał do dnia dzisiejszego, jest powielacz nazwany "Zuzia", który można oglądać na wystawie "Siła wolnego słowa" w Domu Słów, przy ulicy Żmigród 1 w Lublinie.

Wydawnictwo Editions Spotkania. 40 lat wolnej prasy/Festiwal Filmowy NNW

***

Tytuł audycji: Klub Trójki
Prowadzi: Arkadiusz Gołębiewski
Goście: Piotr Jegliński (wydawca, publicysta, założyciel wydawnictwa Editions Spotkania, działacz opozycji demokratycznej w PRL), Wit Karol Wojtowicz (historyk sztuki, muzealnik, dyrektor Muzeum – Zamku w Łańcucie)
Data emisji: 30.11.2021
Godzina emisji: 21.09

kr


Czytaj także

Ważny polityk z czasów PRL. Mieczysław Rakowski

Ostatnia aktualizacja: 25.11.2021 22:03
Długotrwała kariera polityczna oraz nimb "liberała" czynią Mieczysława Rakowskiego jedną z najbardziej interesujących postaci w dziejach PRL. Tematem "Klubu Trójki" była biografia ostatniego I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Obłoki śmierci. Bolimów 1915": dokument o zapomnianej bitwie

Ostatnia aktualizacja: 29.11.2021 21:09
"Obłoki śmierci" to tytuł paradokumentalnego filmu, który parę tygodni temu trafił na ekrany polskich kin. Opowiada o mało znanym epizodzie z dziejów: bitwie pod Bolimowem, gdzie podczas I wojny światowej oddziały niemieckie użyły gazów bojowych. Czy stało się to wcześniej niż na froncie zachodnim?
rozwiń zwiń