Andrzej Bobkowski - pisarz niejednoznaczny

Ostatnia aktualizacja: 15.11.2013 17:10
- Bardzo trudno zbudować portret Bobkowskiego. Niby jest to wzór pisarza-emigranta, ale bliższy na pewno Gombrowiczowi niż emigrantowi ideowemu, którego do wyjazdu skłaniają sprawy polityczne czy wojna. Ale jednocześnie to pisarz wobec emigracji zbuntowany - mówi profesor Andrzej Zieniewicz z Uniwersytetu Warszawskiego.
Audio
  • Andrzej Bobkowski – pisarz niejednoznaczny (Klub Trójki)
Andrzej Bobkowski
Andrzej BobkowskiFoto: dzięki uprzejmości Małgorzaty Czerwińskiej

- Jego najważniejszy gest życiowy - wyjazd do Gwatemali w 1948 roku - wynikał z tego, że zdecydowanie odciął się od pewnego modelu życia emigracyjnego. W ocenie pisarza przesiedleńcy łowią stypendia, beneficja, zapomogi - są niesamodzielni. Andrzej Bobkowski zdecydowanie protestował przeciwko takiemu stylowi życia. Ten protest jest częścią jego myśli politycznej o Europie. Ocenia, że jest ona niesamodzielna - mówi gość Jerzego Sosnowskiego.

Dr Maciej Nowak z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego zaznacza, że Bobkowski bardziej sprzeciwiał się pewnej postawie intelektualnej, niż odnosił się do sytuacji ekonomicznej emigrantów.

Jak podkreśla prof. Andrzej Zieniewicz, pisarz w "Szkicach piórkiem" stara się zobaczyć świat, wojnę, Francję, Europę, kulturę z perspektywy niezależnej od polsko-martyrologicznego myślenia. - Chce zerwać z tym, co go ogranicza, co jest trudne, bo jest dzieckiem sanacyjnej elity - przypomina gość "Klubu Trójki". Jednocześnie, jak dodaje, Bobkowski zdaje sobie sprawę, że może być szczęśliwy, mimo że trwa wojna, a kraj cierpi. - To człowiek o żywym poczuciu patriotyzmu, który nie manifestuje się w sposób sztandarowy - ocenia profesor.

/

- Bobkowski konstruuje postać Kosmopolaka. To wybór z naszej przeszłości tych postaci, które uważa za wzorcowe realizacje polskości. Kościuszko, Chopin, Conrad. Dlaczego Chopin? Pociąga go jako autor wspaniałej muzyki, a z drugiej strony, i to jest dla mnie typowy rys Bobkowskiego, artysta świadomy praw rynku, doskonały manager - podkreśla dr Maciej Nowak.

- To, co czyniło z Bobkowskiego pisarza, to było pragnienie wolności. Gdy się nią zachłysnął, napisał nieprawdopodobne "Szkice piórkiem". Gdy przemyślał wiele spraw, podstawą wolności przestała być swoboda, a zaczęła być samodzielność. Nie chciał być jak Iwaszkiewicz - kimś na garnuszku rządowym, związanym z ideologią. Chciał być niezależny, a trudno być pisarzem, pracując po 14 godzin w sklepie, którego jest się właścicielem – konstatuje prof. Andrzej Zieniewicz.

"Szkice piórkiem" to rewelacyjna książka, niewątpliwie jedna z najświetniejszych, jakie w XX wieku napisano po polsku, która miała bardzo dziwne źródło. Jej autor założył w Paryżu, gdzie zastała go wojna, pralnię. W zeszycie przyjęć komentował z nudów, zwykle dość dosadnie, stan bielizny zostawianej mu przez klientów. Te notatki w pewnej chwili przerodziły się w dziennik, prowadzony przez następnych pięć lat. Przeredagowany (przy tej okazji wykreślono z niego wspomniane komentarze z pralni) ukazał się w roku 1957 jako "Szkice piórkiem".
Andrzej Bobkowski urodził się przed stu laty - 27 października 1913 roku. Zmarł młodo - w roku 1961. Jest wciąż stosunkowo mało znany, w każdym razie w porównaniu z takimi pisarzami emigracyjnymi jak Witold Gombrowicz czy Gustaw Herling-Grudziński.

Jak oni, był związany z paryską "Kulturą". Przekonany, że Armia Czerwona zajmie całą Europę, wyjechał z żoną do Gwatemali, gdzie z sukcesem propagował… modelarstwo lotnicze. W jego prozie (z której najwyżej cenione są niezmiennie "Szkice piórkiem") znać zmysłową miłość życia i radykalny indywidualizm, przeciwstawiający się wszelkim przejawom kolektywnego myślenia czy odczuwania.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji, którą przygotowali Sylwia Héjj i Jerzy Sosnowski.

Audycji "Klub Trójki" można słuchać od poniedziałku do czwartku po godzinie 21.00

(gs)

Czytaj także

"Szkice piórkiem" - zapiski "polskiego Szwejka"

Ostatnia aktualizacja: 27.10.2013 08:00
- Postawę Bobkowskiego w tych dziennikach określiłbym mianem "katastrofizmu witalności". On widząc upadek cywilizacji, próbuje ocalić swoje prawo do istnienia - mówił w Dwójce prof. Maciej Urbanowski, autor biografii Andrzeja Bobkowskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Andrzej Bobkowski - chuligan wolności

Ostatnia aktualizacja: 27.10.2014 07:18
- Był odpowiednikiem angielskich angry young men i polskich "wściekłych" pisarzy - i to na długo przed ich pojawieniem się - pisała Maria Danilewicz-Zielińska. Więcej o autorze "Szkiców piórkiem" w serwisie specjalnym Polskiego Radia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Andrzej Bobkowski i jego twórczość. Wciąga i urzeka stylem

Ostatnia aktualizacja: 28.10.2013 14:59
- Podobnie jest malarstwem. Czasami nie wiemy, dlaczego się podoba. Jest po prostu ładne - powiedział w radiowej Jedynce prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk z Uniwersytetu Warszawskiego o wystawie "Andrzej Bobkowski. Życie zapisane".
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Chuligan wolności" ma swoją wirtualną wystawę

Ostatnia aktualizacja: 29.10.2013 15:26
Andrzej Bobkowski - to postać niebanalna w historii polskiej kultury. W minioną niedzielę przypadło 100-lecie jego urodzin. I z tej okazji można wirtualnie zwiedzać na platformie Google Cultural Institute poświęconą mu ekspozycję "Rider on the Storm".
rozwiń zwiń