"Język": zaskakująco aktualne dzieło sprzed 500 lat

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2021 13:00
Dzieło "Lingua" (1525) Erazma z Rotterdamu, dedykowane było Krzysztofowi Szydłowieckiemu, kasztelanowi krakowskiemu i Kanclerzowi Wielkiemu Koronnemu. Pierwszy polski przekład został dokonany przez anonimowego tłumacza i wydany w roku 1542 w krakowskiej oficynie Hieronima Wietora. Teraz doczekał się krytycznego opracowania. Co dla kultury europejskiej i polskiej znaczą dzieła tego filozofa?
Erazm z Rotterdamu
Erazm z RotterdamuFoto: Travel Faery/Shutterstock

Miron Białoszewski 1200.jpg
Miron Białoszewski – wielki reformator języka polskiego

Obecna publikacja "Księgi, które zową Język", w całości przygotowana przez prof. Justynę Dąbkowską-Kujko, liczy 800 stron. Obejmuje syntetyczny wstęp, oryginalne tłumaczenie oraz niezwykle rozbudowane przypisy, które ułatwiają lekturę traktatu, przy okazji wprowadzając także w zawiłości życia samego Erazma.


Posłuchaj
49:14 2021_02_14 12_07_16_Trojka_literacka.mp3 "Lingua" Erazma z Rotterdamu aktualna i dziś (Trójka literacka)

 

"Księgi, które zową Język" to ważne dla kultury humanistycznej początku XVI wieku dzieło, uniwersalizujące i systematyzujące problemy języka. Jest to pierwszy i jedyny polski przekład tego dzieła Erazma, a zarazem jedno z pierwszych w Rzeczypospolitej tłumaczeń jego prac. Dzięki dynamicznej narracji i sekwencji anegdot jak żaden inny utwór z tego czasu przedstawia sytuację człowieka „uwikłanego w słowo”. Obrazuje świecką i biblijną refleksję na temat mowy oraz czytelnie prezentuje Erazmową koncepcję personalistycznej i etycznej głębi języka.

– Trzeba powiedzieć, że nie byłoby nowożytności, naszej kultury i naszej współczesności bez Erazma z Rotterdamu i jego dzieł. Specjaliści zdają sobie z tego sprawę, jednak my, na co dzień, raczej nie do końca... – mówi dyrektor IBL PAN, prof. Mikołaj Sokołowski. – W jego przypadku mamy do czynienia z tzw. philosophia Christi, czyli adaptacją pewnych założeń filozoficznych do chrześcijaństwa. Owa "philosophia Christi" obejmuje zarówno pewną wizję świata, Boga, jak i koncepcję człowieczeństwa – tłumaczy prof. Sokołowski.


Erazm z Rotterdamu "Księgi, które zową Język" Erazm z Rotterdamu "Księgi, które zową Język"

– Dzieło Erazma z Rotterdamu ukazało się 496 lat temu, a wciąż zadziwia swoją aktualnością. Szczególnie w kwestii idei, które są w to dzieło wpisane. Opowiada bowiem o języku i robi to wielowymiarowo, a zarazem nieco przewrotnie – wskazuje prof. Justyna Dąbkowska-Kujko. – Sygnalizuje to już sam tytuł wskazujący na język jako organ, z drugiej jednak strona na proces mówienia – dodaje.

– Erazm miał wielki wpływ na polską poezję i literaturę w ogóle, a to za sprawą Jana z Czarnolasu. Dzięki szczególnej roli Kochanowskiego w polskiej literaturze, odegrał szczególna rolę w umożliwieniu Erazmowym ideom wpłynięcia na kolejne pokolenia polskich twórców – uzupełnia dyrektor IBL.

– Kolejne edycje, zwłaszcza XVII-wieczne przyjęły tytuł zmodyfikowany: "Język, czyli najbardziej użyteczna księga o używaniu i nadużywaniu języka". W dobie współczesnej chyba dobrze rozumiemy ten problem, bo stale się z nim zmagamy – wyjaśnia prof. Dąbkowska-Kujko. – W przekonaniu Erazma takie wartości jak jedność, życzliwość, wspólnota pokój, które fundowane są właśnie poprzez mowę. Z drugiej jednak strony ujawnia on destrukcyjną siłę wszelakich nadużyć słowa zarówno drukowanego, jak i mówionego – dodaje.

Teatr Bezdomny – Erazma z Rotterdamu Pochwała głupoty/YouTube KronikaFilmowa


***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Magdalena Piejko
Goście: prof. Justyna Dąbkowska-Kujko (Katedra Historii Literatury Staropolskiej KUL), prof. Mikołaj Sokołowski (dyrektor IBL PAN), prof. Tomasz Chachulski (Pracownia Literatury Oświecenia IBL PAN, Zespół Edytorstwa Krytycznego Tekstów Dawnych).
Data emisji: 14.02.2021
Godzina emisji: 12.07

mat. prasowe/pr

Czytaj także

Jan Kochanowski – ojciec polskiej poezji

Ostatnia aktualizacja: 03.01.2021 14:00
W najnowszym wydaniu audycji "Trójka literacka" naukowcy z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk rozmawiali o twórczości Jana Kochanowskiego. – Traktujemy go jako kogoś więcej niż poetę, a jego poezję jako coś więcej niż literaturę – powiedział współgospodarz programu prof. Mikołaj Sokołowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Przyziemne problemy romantycznej rewolucji

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2021 14:15
"Ballady i romanse" są jednym z najważniejszych dzieł Adama Mickiewicza i polskiej literatury w ogóle. Tak, jak nauczyliśmy się w szkole, wyznaczają początek romantyzmu w Polsce. Czy można jeszcze o nich powiedzieć coś nowego, coś odkrywczego? Czy są w stanie nas zaskoczyć?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Leśmian znany i nieznany

Ostatnia aktualizacja: 24.01.2021 14:15
Czy rzeczywiście twórczość tego powszechnie lubianego poety, która zawsze budziła wiele emocji – od uwielbienia do oskarżeń o "pornografię" – jest tak dobrze znana? Ile w tej wiedzy jest stereotypów? Czym wreszcie są sławne "leśmianizmy" i czemu służyły?
rozwiń zwiń