Kto zapomniał o poecie? Cyprian Kamil Norwid

Ostatnia aktualizacja: 21.02.2021 13:05
– Norwid jest jednym z najwybitniejszych reprezentantów odwołań do twórczości chrześcijańskiej w Polsce. Należy zastanowić się, czy powinien być nazywany czwartym wieszczem? Czy literatura polska w ogóle takiego potrzebuje? Wiąże się z tym dyskusja o niezrozumieniu jego twórczości – w "Trójce literackiej" mówił prof. Mikołaj Sokołowski, dyrektor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. 
Pomnik Cypriana Kamila Norwida w Lublinie
Pomnik Cypriana Kamila Norwida w LublinieFoto: Shutterstock

Cyprian Kamil Norwid – polski poeta, prozaik, dramatopisarz, eseista, grafik, rzeźbiarz, malarz i filozof. Uważany za jednego z najważniejszych polskich twórców romantycznych. Przeważającą cześć życia spędził na emigracji, głównie w Paryżu. Żył w nędzy, utrzymując się z prac dorywczych. Jego twórczość uchodziła za niezrozumiałą i została zapomniana po śmierci poety. Norwid został odkryty na nowo w okresie Młodej Polski. Przyczynili się do tego w głównej mierze Zenon Przesmycki-Miriam i Władysław Stanisław Reymont.

Posłuchaj
50:21 2021_02_21 12_07_08_PR3_Trojka_Literacka.mp3 Cyprian Kamil Norwid - poeta niezrozumiały (Trójka literacka)

adam mickiewicz free 1200.jpg
Przyziemne problemy romantycznej rewolucji

Niewiele o Norwidzie

– Rozpoczynając rozważania o Norwidzie, należałoby się zastanowić, dlaczego tak mało o nim mówimy. Już za swojego życia uchodził za poetę trudnego. W społeczeństwie zawsze można było znaleźć przeciwników, jak i miłośników jego twórczości. Młodzi czytelnicy często podkreślają, że nie lubią czytać Norwida, bo jest trudny i nudny. Nie jest to jedynie zdanie ludzi młodych. Taka opinia od lat ciągnie się za pisarzem. Myślę, że wynika to z wieloletniego nadużywania jego słów i cytatów – mówiła prof. Bernadetta Kuczera-Chachulska z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Twórczość do przemyślenia 

– Opinia o Norwidzie, jako twórcy trudnym, zaczęła kształtować się już w 1851 roku. Z biegiem lat zmieniło się niewiele. Obecne czasy promują twórczość, przy której nie trzeba myśleć. Dzieła Norwida są zaprzeczeniem tego trendu. To nie literatura ludyczna ani rozrywka. To dzieła, które mają skłonić do refleksji moralnej, etycznej i stawiać pytanie o miejsce człowieka w świecie. Trudność w rozumieniu stanowią konteksty, do których odwoływał się Norwid, co wynika z charakteru tych dzieł. Wiele z nich to utwory okolicznościowe, które nawiązywały do wydarzeń bieżących, politycznych oraz do biografii samego pisarza. Są odzwierciedleniem tego, co przeżywał intelektualnie i emocjonalnie – dodaje prof. Grażyna Halkiewicz-Sojak z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Erazm z Rotterdamu pomnik 1200 free.jpg
"Język": zaskakująco aktualne dzieło sprzed 500 lat

Badania nad Norwidem

– Jako badacze literatury, zastanawiamy się co zrobić z taką opinią. Szerokie rozważania na temat twórczości Norwidowskiej prowadzone były w Instytucie w latach siedemdziesiątych. To były ważne lata dla pamięci o pisarzu. Profesor Trznadel powiedział wtedy, że za niezrozumieniem Norwida stoi kilka czynników. Pierwszym z nich jest to, że pisarz zrywał z tradycyjnie pojmowanym, szkolnym romantyzmem. Z drugiej jednak strony, nie wpisywał się w ramy pozytywistycznego utylitaryzmu. Można o nim powiedzieć, że był twórcą niszy czasowej. Trudno go sklasyfikować i na tej podstawie budować jego miejsce w kulturze. Z tego powodu uchodzi za postać niewygodną. Uważam, że Norwid krzewił ideały filozoficzne i kulturowe, które równie często padały jego krytyką. Uważał, że samo aspirowanie do wzorców nie jest równoznaczne z ich ucieleśnianiem. Stąd pojawiająca się krytyka jego postaci i przekonanie, że jest niewygodny – podsumował prof. Mikołaj Sokołowski. 

Cyprian Kamil Norwid zmarł 23 maja 1883 roku. W swym ostatnim liście napisał: "Cyprian Norwid zasłużył na dwie rzeczy od Społeczeństwa Polskiego: to jest aby oneż społeczeństwo nie było dlań obce i nieprzyjazne". 

We współczesnej kulturze nie brakuje odwołań do twórczości poety. Do jego dzieł nawiązuje wielu artystów. Utwory do tekstów pisarza wykonywali m.in. Czesław Niemen, Budka Suflera, Stan Borys, Maciej Maleńczuk czy Dr Misio.

 

Czesław Niemen - Bema pamięci żałobny rapsod [Official Audio] / Polskie Nagrania 

***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Magdalena Piejko
Goście: prof. Grażyna Halkiewicz-Sojak (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), prof. Bernadetta Kuczera-Chachulska (Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk), prof. Mikołaj Sokołowski (dyrektor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)
Data emisji: 21.02.2021
Godzina emisji: 12.07


Czytaj także

Jan Kochanowski – ojciec polskiej poezji

Ostatnia aktualizacja: 03.01.2021 14:00
W najnowszym wydaniu audycji "Trójka literacka" naukowcy z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk rozmawiali o twórczości Jana Kochanowskiego. – Traktujemy go jako kogoś więcej niż poetę, a jego poezję jako coś więcej niż literaturę – powiedział współgospodarz programu prof. Mikołaj Sokołowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Przyziemne problemy romantycznej rewolucji

Ostatnia aktualizacja: 10.01.2021 14:15
"Ballady i romanse" są jednym z najważniejszych dzieł Adama Mickiewicza i polskiej literatury w ogóle. Tak, jak nauczyliśmy się w szkole, wyznaczają początek romantyzmu w Polsce. Czy można jeszcze o nich powiedzieć coś nowego, coś odkrywczego? Czy są w stanie nas zaskoczyć?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Leśmian znany i nieznany

Ostatnia aktualizacja: 24.01.2021 14:15
Czy rzeczywiście twórczość tego powszechnie lubianego poety, która zawsze budziła wiele emocji – od uwielbienia do oskarżeń o "pornografię" – jest tak dobrze znana? Ile w tej wiedzy jest stereotypów? Czym wreszcie są sławne "leśmianizmy" i czemu służyły?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Niemen, poezja i rock. Posłuchaj Radia Norwid

Ostatnia aktualizacja: 24.09.2021 05:45
Teksty Cypriana Kamila Norwida polscy artyści wykonywali na wiele sposobów. Można się o tym przekonać dzięki nowo utworzonej stacji internetowej Radio Norwid, która towarzyszy serwisowi norwid.polskieradio.pl, powstałemu z okazji 200. rocznicy urodzin poety.
rozwiń zwiń