Mroczna strona polskiego romantyzmu

Ostatnia aktualizacja: 21.03.2021 13:15
O romantyzmie wszyscy uczyliśmy się w szkole. Mickiewicz, Słowacki, Norwid, emocje, uczucia, duchy, Maryla, Dziady, Kordian, Konrad: to było wałkowane i ćwiczone wielokrotnie. Ale czarny romantyzm to temat zupełnie inny i poruszany rzadko, a wręcz – nigdy.
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: cosma/Shutterstock

adam mickiewicz free 1200.jpg
Przyziemne problemy romantycznej rewolucji

Czym jest czarny romantyzm? To literatura, a szerzej – estetyka, która podejmuje tematy śmierci i nocy. Analizuje ludzką duszę i psychikę, a szczególnie jej ciemne, mroczne rejony. Wywodzi się nie tylko od Goethego czy E.T.A. Hoffmana, ale również z dawnej literatury średniowiecznej, przede wszystkim Dantego. Można przyjąć, że stanowi kwintesencję romantyzmu, schodząc najgłębiej w świadomość i nieświadomość indywiduum.


Posłuchaj
51:24 2021_03_21 12_06_31_PR3_Trojka_Literacka.mp3 Czarny romantyzm (Trójka literacka)

– Można powiedzieć, że u źródeł każdego doświadczenia poetyckiego leży w jakimś stopniu doznanie zachwytu lub rozpaczy, nicości albo istnienia, śmierci albo życia. Gdybym miał zdefiniować czarny romantyzm, to powiedziałbym, że jest to spotęgowane doświadczenie śmierci – stwierdza prof. Jarosław Ławski, historyk literatury, eseista, krytyk i badacz wyobraźni.

– W moim przekonaniu w każdym dziele literackim, które jest autentycznie czarnoromantyczne, mamy do czynienia z zapisem doświadczenia skrajnego – tłumaczy naukowiec. – Doświadczenia, w którym autor przechodzi na stronę czegoś, co jest właściwie trudne do wyrażenia, a jednoznacznie ma charakter negatywny. Tę negatywność, której doświadcza, możemy nazwać doświadczeniem rozpadu, wstrząsu, poruszenia, zachwiania, nicości - definiuje gość Trójki.

– Z twórczością E.T.A. Hoffmana zazwyczaj spotykamy się w dzieciństwie dzięki jego bajce "Dziadek do orzechów". Jednak nie jest on li tylko pisarzem dla dzieci, lecz twórcą poważnej, głębokiej literatury. Jest znaczącym pisarzem dla literatury polskiej czy rosyjskiej: w obu inspirował twórców, którzy tworzyli własne światy, światy własnej wyobraźni – mówi prof. Magdalena Rudkowska, szefowa Pracowni Literatury II połowy XIX wieku IBL PAN.

– Hoffmanizm jest nurtem w polskiej literaturze, który nawiązując do jego twórczości, skłania się ku śmierci, ku doświadczeniu egzystencjalnemu pełnemu rozpaczy, lęku, doświadczeniu rozdwojenia jaźni czy rozpadu osobowości – wylicza pani profesor. – Może dla wielu osób być zaskoczeniem, że np. tak stateczny pisarz jak Józef Kraszewski, twórca "Starej baśni", inspirował się właśnie tego typu literaturą – dodaje gość Trójki.


***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Magdalena Piejko
Goście: prof. Magdalena Rudkowska (szefowa Pracowni Literatury II połowy XIX wieku IBL PAN), prof. Jarosław Ławski (historyk literatury, eseista, krytyk, badacz wyobraźni), prof. Mikołaj Sokołowski (dyrektor IBL PAN).
Data emisji: 21.03.2021
Godzina emisji: 13.06

pr

Czytaj także

Miron Białoszewski – wielki reformator języka polskiego

Ostatnia aktualizacja: 31.01.2021 14:00
Pisarz, który stworzył swój własny świat literacki. Rozległy, pociągający i tajemniczy świat mowy. "Ludzkie gadanie" podniósł do rangi wielkiej literatury.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kto zapomniał o poecie? Cyprian Kamil Norwid

Ostatnia aktualizacja: 21.02.2021 13:05
– Norwid jest jednym z najwybitniejszych reprezentantów odwołań do twórczości chrześcijańskiej w Polsce. Należy zastanowić się, czy powinien być nazywany czwartym wieszczem? Czy literatura polska w ogóle takiego potrzebuje? Wiąże się z tym dyskusja o niezrozumieniu jego twórczości – w "Trójce literackiej" mówił prof. Mikołaj Sokołowski, dyrektor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Połączyć mikroświaty. Tajniki twórczości Stanisława Lema

Ostatnia aktualizacja: 11.04.2021 12:06
"Jestem rozpalony ideą poznania. Przejawia się to u mnie jako fascynacja granicami możliwości ludzkiego rozumu poznającego. Cała moja literatura jest o tym" – mówił w jednym z wywiadów Stanisław Lem. Jaka jest jego twórczość?
rozwiń zwiń