Twórca nowatorski. Dzieła Tadeusza Różewicza

Ostatnia aktualizacja: 20.06.2021 13:07
– To jest świadectwo nie tyle osobiste Różewicza, co człowieka, który jest po przejściu tej straszliwej traumy. Kultura upadła, cywilizacja zniszczona, człowiek już nie brzmi dumnie. Człowiek to jest albo bydło prowadzone na rzeź, albo ktoś, kto dokonuje tej rzezi. Jak w tym świecie istnieć, mówić. W tym wierszu jest zarazem świadectwo traumy, ale też pragnienie, żeby jednak dało się jakoś odbudować cywilizację, żeby człowiek mógł mówić, żyć – zwraca uwagę prof. Teresa Dobrzyńska, analizując wiersz "Ocalony". 
Tadeusz Różewicz, 2010 rok
Tadeusz Różewicz, 2010 rokFoto: Marian Zubrzycki/Forum

PAP Baczyński mural 1200.jpg
Literackie i życiowe wybory Krzysztofa Kamila Baczyńskiego

Na czym polega nowatorstwo języka Różewicza? – Po traumie wojny przed poezją stawał dylemat, zadanie czy mówić i jak mówić. Różewicz znalazł formułę. Szukał mowy, która byłaby właściwe mową antypoetycką, przylegającą do rzeczywistości przy tym niezwykle autentyczną. Właśnie takim językiem zbudował swoje dwa zbiory wydane w 1947 i 1948 roku – tom "Niepokój" i ten późniejszy "Czerwona rękawiczka". Ta formuła języka różewiczowskiego, który jest oparty na bardzo prostej składni, dzielonej na człony intonacyjne przylegające do członów składniowych, w istocie unikająca metafory, wszelkich rytmów, sylabotonizmów, jest językiem ascetycznym. Ta formuła miała swoje dalsze ciągi w poezji. Leopold Staff, który był mentorem poetów, opiekunem w czasach przedwojennych po wojnie zamilkł. Kiedy się odezwał w tomie "Wiklina" w 1954 roku to tam przemówił językiem Różewicza, który był mu bardzo wdzięczny i wprowadzał cytaty ze Staffa do swojej poezji – opowiada prof. Teresa Dobrzyńska.

Posłuchaj

38:05 2021_06_20 13_07_02_PR3_Trojka_Literacka.mp3 "Stawał się zbieraczem słów". Poetyckie przemiany Tadeusza Różewicza (Trójka literacka)

polona.pl polona.pl

Z całą pewnością dla kariery literackiej Tadeusza Różewicza istotna była znajomość z Julianem Przybosiem, ale także w ogóle z przedstawicielami krakowskiej awangardy, w której środowisko trafił w pierwszych latach po wojnie. – Jeśli postawić taką alternatywę albo Skamander, albo awangarda, a tak to się rysuje w dwudziestoleciu międzywojennym i po drugiej wojnie światowej właściwie też, to Różewicz jest bliższy awangardy, bo bezrymowy, bo to jest vers libre, bo nie sięga po środki, do których przyzwyczaił nas Skamander. Z tym że tutaj nastąpił konflikt. Przyboś początkowo wspierał Różewicza, liczył na niego jako jednego z kontynuatorów nurtu awangardy, ale awangarda, a zwłaszcza awangarda krakowska stworzyła hermetyczny język oparty w gruncie rzeczy na metaforze. To jest to, czego Różewicz chciał uniknąć – wyjaśnia prof. Anna Nasiłowska. 

W audycji rozmawialiśmy także o kontrowersjach wokół twórczości Tadeusza Różewicza między innymi w kontekście jego dramatu "Do piachu", a także o tym, dlaczego wcześniejsze dzieła poety zostały dobrze zapamiętane, a jego późniejsza twórczość uchodzi raczej za gratkę dla miłośników literatury i teatru.

witkacy 1200.jpg
Od Berenta przez Herlinga-Grudzińskiego po Gombrowicza, Schulza i Wata

Audycja jest współrealizowana z Instytutem Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. 

***

Tytuł audycji: Trójka literacka
Prowadzi: Magdalena Złotnicka
Goście: prof. Anna Nasiłowska (Instytut Badań Literackich)prof. Teresa Dobrzyńska (Instytut Badań Literackich)
Data emisji: 20.06.2021
Godzina emisji: 13.07

Czytaj także

Juliusz Słowacki "bliżej zwykłych ludzi" niż Adam Mickiewicz?

Ostatnia aktualizacja: 16.05.2021 13:07
- Zainteresowania biograficzne mogą wspomagać odczytanie literatury. Są różne pisma Słowackiego, które prowadzą czytelnika, tutaj chciałabym powiedzieć o publikacji przygotowanej przez prof. Marka Troszyńskiego Juliusz Słowacki "Dziennik niektórych dni mego życia". To zainteresowanie pismami autobiograficznymi może przybliżyć postać Słowackiego – ocenia prof. Anna Nasiłowska. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Czy twórczość Adama Mickiewicza należy rozumieć dosłownie?

Ostatnia aktualizacja: 23.05.2021 14:00
Czy "Pan Tadeusz" jest bardziej zapisem faktów i opisem rzeczywistości, czy też może przeważa tam fantazja Mickiewicza i na próżno szukać odniesień do prawdy?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Biblioteka Instytutu Badań Literackich. Niezwykłe miejsce w świecie literatury

Ostatnia aktualizacja: 30.05.2021 14:00
W tym wydaniu "Trójki literackiej" udajemy się do Biblioteki Instytutu Badań Literackich PAN. To szczególne miejsce w świecie literatury. Biblioteka nie tylko gromadzi wyjątkowe woluminy, była też świadkiem wielu historycznych przemian w naszym kraju. 
rozwiń zwiń