Stalowe płyty na wagę złota. Kolekcja Polskiego Radia na Liście Krajowej UNESCO

Ostatnia aktualizacja: 08.06.2021 11:30
– Ta kolekcja pokazuje, jaką rolę we wrześniu 1939 roku odgrywało Polskie Radio. Było centrum dowodzenia stolicy – podkreśla Agnieszka Kordowicz, wiceszefowa Archiwum Polskiego Radia.
Stalowe płyty z kolekcji Polskiego Radia
Stalowe płyty z kolekcji Polskiego RadiaFoto: PR

Kolekcja 93 oryginalnych, stalowych płyt gramofonowych z nagranymi we wrześniu 1939 roku w Polskim Radiu przemówieniami m.in. Stefana Starzyńskiego i Józefa Becka została wpisana na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata". To pierwszy przypadek, kiedy na tę prestiżową listę trafiły materiały dźwiękowe.


Posłuchaj
08:36 TROJKA Trojka do trzeciej Kolekcja płyt 2021_06_08-11-16-03.mp3 Agnieszka Kordowicz o wyjątkowej kolekcji płyt Polskiego Radia (Trójka do trzeciej)

 

Odnaleziony w 1979 roku zbiór 93 płyt to niespełna połowa z wyniesionego z radia we wrześniu 1939 roku zbioru stalowych krążków do tzw. bezpośredniego zapisu dźwięku, czyli metalofonów i decelitów. Zawierają one m.in. przemówienia prezydenta walczącej stolicy Stefana Starzyńskiego, ministra spraw zagranicznych Józefa Becka, pułkownika Wacława Lipińskiego oraz reportaże amerykańskich i angielskich korespondentów z broniącej się stolicy. Są też komunikaty porządkowe dla mieszkańców Warszawy – czytane m.in. przez Jeremiego Przyborę. Płyty te, oczyszczone i zdigitalizowane, stanowią dziś ważną lekcję historii kraju, jak również polskiej i światowej radiofonii. 

– W przededniu wybuchu drugiej wojny światowej Polskie Radio miało ponad 1,1 miliona abonentów, było najszybszym przekaźnikiem informacji. Program był wówczas nadawany przez 14 godzin, wybuch wojny radykalnie to zmienił – mówi w Trójce Agnieszka Kordowicz.

Stefan Starzyński pierwszy od wybuchu wojny raz wystąpił przed mikrofonem Polskiego Radia 8 września 1939 roku. – Codziennie informował mieszkańców o sytuacji w stolicy. Czasami wystarczyło posłuchać tonu tych przemówień, by zorientować się, jak dramatyczna jest sytuacja. Natomiast pułkownik Wacław Lipiński mówił o sytuacji na froncie. Opowiadał o tym w spokojny, łagodny sposób, aby nie wprowadzać zdenerwowania – dodaje wiceszefowa Archiwum Polskiego Radia.

Historia płyt była burzliwa.  Zanim Niemcy weszli do budynku Polskiego Radia, płyty udało się wynieść. Jedną partię początkowo przechowywał pułkownik Lipiński, następnie przekazał je pewnej rodzinie, która w 1976 roku zgłosiła się z płytami do Polskiego Radia. Wtedy po raz pierwszy zabrzmiały one na antenie Programu 3  opowiada Agnieszka Kordowicz.

Polskie radio studio lata 30. NAC 1200.jpg
93 płyty Polskiego Radia z nagraniami z września 1939 roku wpisane na Listę Krajową UNESCO

Druga partia płyt  również na przestrzeni lat przekazywana z rąk do rąk  ostatecznie także trafiła do Polskiego Radia. Trzeciej nadal nie udało się odnaleźć, ślad po niej zaginął po Powstaniu Warszawskim.  Były w czarnym neseserze, 55 czarnych płyt, podpisanych na biało numerami zaczynającymi się od dziewięciu tysięcy, bez żadnych etykiet i dodatkowych opisów  dodaje rozmówczyni Piotra Łodeja, która podkreśla, że choć te odnalezione po wojnie stalowe krążki ucierpiały, to inżynierowie dźwięku z Polskiego Radia zrekonstruowali zapisane na nich nagrania.

Fotografie unikatowych płyt ze zbioru Archiwum Polskiego Radia zaprezentowane zostaną 9 czerwca w ramach plenerowej wystawy przed siedzibą Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w Warszawie.

***

Tytuł audycji: Trójka do trzeciej
Prowadzi: Piotr Łodej
Gość: Agnieszka Kordowicz (wiceszefowa Archiwum Polskiego Radia)
Data emisji: 08.06.2021
Godzina emisji: 11.16

Czytaj także

Płyty Polskiego Radia na liście UNESCO. Reżyser dźwięku: po raz pierwszy trafiły na nią dokumenty dźwiękowe

Ostatnia aktualizacja: 05.06.2021 16:26
Reżyser dźwięku Stefan Kruczkowski powiedział, że wpisanie kolekcji 93. oryginalnych, stalowych płyt gramofonowych Polskiego Radia z nagraniami z września 1939 roku na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata" to ewenement. Materiały dźwiękowe zawierają przemówienia między innymi prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego i ministra spraw zagranicznych Józefa Becka.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Płyty Polskiego Radia z nagraniami z 1939 roku wpisane na Listę Krajową UNESCO

Ostatnia aktualizacja: 06.06.2021 10:30
Kolekcja 93 oryginalnych, stalowych płyt gramofonowych Polskiego Radia z nagraniami z września 1939 roku została wpisana na Listę Krajową programu UNESCO "Pamięć świata".
rozwiń zwiń