Wydarzenia października 1956 roku były konsekwencją tego co działo się za naszą wschodnią granicą. W lutym i marcu obradował XX Zjazd KPZR w Moskwie. Przywódca ZSRR Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat "O kulcie jednostki i jego następstwach". Skrytykował Stalina i jego system zbrodni, co wywołało wstrząs w świecie komunistycznym.
W Warszawie, jeszcze przed zakończeniem Zjazdu, w tygodniku „Po prostu” ukazał się artykuł „Na spotkanie ludziom z AK” o rehabilitacji AK-owców. Tuż po Zjeździe do stolicy dotarła niespodziewana wiadomość, że zmarł Bolesław Bierut, przebywający wówczas w Moskwie.
W PZPR nasiliły się walki wewnętrzne dwóch frakcji: natolińczyków i puławian. Edward Ochab kompromisowym I sekretarzem. KC zdecydował o upowszechnienie wśród aktywu partyjnego referatu Chruszczowa. Aresztowano funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego.
W kwietniu Sejm ogłosił amnestię. Rozpoczęły się majowe rozmowy z Władysławem Gomułką. Z Londynu do kraju wrócił Stanisław Cat-Mackiewicz. Czerwiec przyniósł protest poznańskich robotników, krwawo stłumiony przez wojsko i milicję. Premier Józef Cyrankiewicz wypowiedział wtedy niezapomniane słowa: „Kto podniesie rękę przeciw władzy ludowej,… tę rękę władza odrąbie”. O wydarzeniach poznańskich dyskutowano podczas lipcowego VI Plenum KC PZPR. Sytuacja w Polsce niepokoiła Moskwę. Do Warszawy przyjechał wtedy radziecki premier Nikołaj Bułganin. Zaś w październiku zjawiła się specjalna delegacja z samym Nikitą Chruszczowem na czele, która wyjechała na drugi dzień, kiedy Gomułka, Ochab i Cyrankiewicz przekonał I sekretarza KPZR o sojuszu i przyjaźni Polski z ZSRR. VIII Plenum partii przyniosło gruntowne zmiany w najwyższych władzach. Gomułka już jako I sekretarz , niedawna ofiara okresu „błędów i wypaczeń” był fetowany w całej Polsce, także podczas słynnego wiecu na Placu Defilad w Warszawie.
Polska Ludowa miała już nigdy nie być taka jak w czasach stalinowskich. Choć w grudniu 1956 roku zostały utworzone wyposażone w hełmy i pałki Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej ZOMO. Na fali październikowych zmian uchwalono nową ordynację wyborczą, uwolniono Prymasa Stefana Wyszyńskiego, który wcześniej napisał w tajemnicy tekst odnowionych Ślubów Jasnogórskich, powstała Komisja Wspólna Rządu i Episkopatu, odwołany ze stanowiska ministra obrony narodowej Konstantin Rokossowski wyjechał do ZSRR, polsko-radziecka deklaracja przewidywała umorzenie naszych długów, kredyty na dostawę zboża, zwiększenie repatriacji Polaków ze Związku Radzieckiego. Przywrócono działalność ZHP, dzielił się ruch młodzieżowy kończąc etap scalenia w ZMP, sejm przyjął ustawę o radach robotniczych, uchylono wyrok biskupa Kaczmarka, państwo miało już nie ingerować w obsadę kościelnych stanowisk, rozwiązywano spółdzielnie produkcyjne. W Szczecinie antyradzieckie zajścia.
Czas odwilży w Polsce, a na Węgrzech zbrojne wystąpienia ludności stłumione przez interwencję Armii Radzieckiej. Polacy zdali egzamin solidarności z rewolucją na Węgrzech masowo oddając krew dla jej ofiar.
Zapraszamy do wysłuchania całej audycji.
***
Tytuł audycji: "Historia żywa"
Prowadzi: Dorota Truszczak
Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk)
Data emisji: 20.01.2020
Godzina emisji: 21.08
kh