Katyń - zobacz serwis specjalny Polskiego Radia
27:50 PR2_AAC 2021_01_11-17-30-39.mp3 Historia zbrodni katyńskiej (Ślady pamięci/Dwójka)
W 1951 roku Kongres USA uznał, że czas już najwyższy na wyjaśnienie okoliczności masakry w lesie katyńskim. Powołano specjalną komisję kongresu, zwrócono się o pomoc do Niemiec, Wielkiej Brytanii oraz PRL i Związku Sowieckiego. Dwa ostatnie kraje nie odpowiedziały na zaproszenie, co nikogo nie dziwiło. Zorganizowano przesłuchania prawie 300 świadków. Jednym z przesłuchiwanych był Józef Czapski. Komisja katyńska obradowała 9 miesięcy.
"Nowa jakość" w kwestii negowania zbrodni katyńskiej. Rosyjska gazeta ostrzega
- Pamięć o tej zbrodni żyła i układała się w kłamstwo. Takie osoby, jak Czapski, dawały świadectwo tego, że to nie Niemcy, ale Sowieci tego dokonali - mówił Rafał Habielski. - Badając pełen zakłamań raport sowiecki posiłkowano się także zeznaniami Józefa Mackiewicza - dodał Andrzej Mietkowski.
Raport komisji amerykańskiej
Pod koniec 1952 roku ukazał się raport komisji amerykańskiej, w którym wzywano do powołania trybunału, który miałby osądzić tę zbrodnię. Do tego nigdy nie doszło, choć raport określał zbrodnię katyńską, jako jedną z najbardziej barbarzyńskich w historii zbrodni międzynarodowych. Trzy miesiące po opublikowaniu raportu zmarł Józef Stalin i zmieniły się stosunki między mocarstwami, a sprawę zaczęto wyciszać. - Mamy do czynienia z wieloletnim oficjalnym kłamstwem - mówił Rafał Habielski.
Cele ekspansji komunistycznej
W 1953 roku Kongres amerykański podjął kolejne dochodzenie, aby ujawnić światu plany, metody i cele ekspansji komunistycznej, kierowanej przez rząd sowiecki. Wszyscy świadkowie niemal jednogłośnie opisywali naturę systemu sowieckiego. Media na całym świecie pisały o tym, że praktyka sowiecka jest zupełnie inna od tego, jak Sowieci przedstawiają swoje działania na arenie międzynarodowej.
- Pisano o tym, że mamy do czynienia z praktykami zalegalizowanej agresji, imperializmu, który ma na celu powiększanie wpływu Związku Sowieckiego w świecie - komentował Rafał Habielski.
Czytaj także:
Przesłuchania trwały i zakończyły się. Społeczeństwo i rząd USA, a także cały świat poznały prawdę. I co dalej? - Z punktu widzenia polityki międzynarodowej to oczywiście nic. Nie ma bezpośredniego przełożenia na stosunki amerykańsko-sowieckie, a zwłaszcza na sytuację w Związku Sowieckim. Ale można mówić o jakiejś doniosłości, bo to jest przykład zwiększania aktywności amerykańskiej i szukania narzędzia przy pomocy których można naruszać Związek Sowiecki - mówił Rafał Habielski.
Końcowe raporty Maddena i Kerstena zostały opublikowane drukiem w latach 50. w Waszyngtonie. W okresie PRL były zakazane w Polsce. Po polsku oficjalnie ukazały się dopiero po 1989 roku.
***
Tytuł audycji: Ślady pamięci
Prowadzili: prof. Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski
Data emisji: 11.01.2021
Godzina emisji: 17.30