https://podcasty.polskieradio.pl/Przy kawie, przy herbacie, przy okazji, przy obcych i znajomych – każda rozmowa jest inna. A gdyby tak spotkać się przy słowie? Porozmawiać o jego sile, smaku i brzmieniu. O tym, które słowa lubimy, a których chcemy unikać; o języku, który nas otacza, i naszym stosunku do niego. Do rozmowy na te tematy zapraszam osoby, dla których język jest narzędziem pracy, partnerem i przyjacielem w codziennym życiu. Do usłyszenia - Mateusz Adamczyk. Nowe odcinki od poniedziałku do czwartku. #slowa #jezyk #przyslowieplCopyright Polskie Radio S.A.podcastpodcast3@gmail.compodcastpodcast3@gmail.comhttps://static.prsa.pl/images/53b0f185-1dfc-4b52-9a26-9a75f52dfa77.jpghttps://podcasty.polskieradio.pl/Przy kawie, przy herbacie, przy okazji, przy obcych i znajomych – każda rozmowa jest inna. A gdyby tak spotkać się przy słowie? Porozmawiać o jego sile, smaku i brzmieniu. O tym, które słowa lubimy, a których chcemy unikać; o języku, który nas otacza, i naszym stosunku do niego. Do rozmowy na te tematy zapraszam osoby, dla których język jest narzędziem pracy, partnerem i przyjacielem w codziennym życiu. Do usłyszenia - Mateusz Adamczyk. Nowe odcinki od poniedziałku do czwartku. #slowa #jezyk #przyslowiePrzySłowieNoPolskie Radio S.A.Polskie Radio S.A.podcastpodcast3@gmail.comjęzyk, polszczyzna, komunikacja, społeczeństwo, inkluzywność, psychologia, Trojka, Mateusz Adamczykhttps://podcasty.polskieradio.pl/track/9b8789b7-f5e6-4863-917c-54108f9f9ca0/W cyklu "PrzySłowie" Mateusz odpowiada na pytanie, kim są "małżonek" i "małżonka", skąd wzięły się te słowa i dlaczego nie powinniśmy ich używać do naszych osobistych partnerek i partnerów życiowych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/9b8789b7-f5e6-4863-917c-54108f9f9ca0/Thu, 05 Feb 2026 14:30:00 GMT168Małżonka i małżonekW cyklu "PrzySłowie" Mateusz odpowiada na pytanie, kim są "małżonek" i "małżonka", skąd wzięły się te słowa i dlaczego nie powinniśmy ich używać do naszych osobistych partnerek i partnerów życiowych.W cyklu "PrzySłowie" Mateusz odpowiada na pytanie, kim są "małżonek" i "małżonka", skąd wzięły się te słowa i dlaczego nie powinniśmy ich używać do naszych osobistych partnerek i partnerów życiowych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b9f517e5-ad06-414c-a38c-ee5ff16e7776/Znaczenie tego słowa zmieniało się na przestrzeni lat. Tradycyjnie "spolegliwy" oznacza taki, który wzbudza zaufanie i można na nim polegać, jak na przykład na spolegliwym przyjacielu. Od jakiegoś czasu "spolegliwy" zrównało się znaczeniowo ze słowem "uległy" - unikający konfliktów, dążący do kompromisu i podporządkowania się. Czy za tą zmianą nadążają słowniki?https://podcasty.polskieradio.pl/track/b9f517e5-ad06-414c-a38c-ee5ff16e7776/Wed, 04 Feb 2026 14:30:00 GMT177"Spolegliwy" czyli jaki?Znaczenie tego słowa zmieniało się na przestrzeni lat. Tradycyjnie "spolegliwy" oznacza taki, który wzbudza zaufanie i można na nim polegać, jak na przykład na spolegliwym przyjacielu. Od jakiegoś czasu "spolegliwy" zrównało się znaczeniowo ze słowem "uległy" - unikający konfliktów, dążący do kompromisu i podporządkowania się. Czy za tą zmianą nadążają słowniki?Znaczenie tego słowa zmieniało się na przestrzeni lat. Tradycyjnie "spolegliwy" oznacza taki, który wzbudza zaufanie i można na nim polegać, jak na przykład na spolegliwym przyjacielu. Od jakiegoś czasu "spolegliwy" zrównało się znaczeniowo ze słowem "uległy" - unikający konfliktów, dążący do kompromisu i podporządkowania się. Czy za tą zmianą nadążają słowniki?https://podcasty.polskieradio.pl/track/9e9fd038-4b16-4229-9443-b791d9fd6ec6/W tym wydaniu audycji opowiadamy o tym, dlaczego w prośbach często używamy formy "chciałbym", a nie po prostu "chcę". Dowiadujemy się też co nieco na temat etymologii sów Pan, Pani i Państwo.https://podcasty.polskieradio.pl/track/9e9fd038-4b16-4229-9443-b791d9fd6ec6/Tue, 03 Feb 2026 14:30:00 GMT189"Chciałbym" czy "chcę"?W tym wydaniu audycji opowiadamy o tym, dlaczego w prośbach często używamy formy "chciałbym", a nie po prostu "chcę". Dowiadujemy się też co nieco na temat etymologii sów Pan, Pani i Państwo.W tym wydaniu audycji opowiadamy o tym, dlaczego w prośbach często używamy formy "chciałbym", a nie po prostu "chcę". Dowiadujemy się też co nieco na temat etymologii sów Pan, Pani i Państwo.https://podcasty.polskieradio.pl/track/8ed24edd-2e8a-4e85-a8e7-5d40d5f702cc/Tym razem o tym, gdzie powinno stać wyrażenie "dobry" w popularnych przywitaniach i dlaczego to miejsce jest zmienne. Za granicą słyszymy "Guten Tag", "Good morning" czy "Dobrý den", a więc zaczynamy od "dobrego". W polskim powitaniu "dobry" przeemigrowało na drugie miejsce m.in. z powodów niechęci do gwar i pewnego rodzaju akcentowania. Niełatwą historię ma też "dobranoc". Za to "dobry wieczór" nie mógłby na przestrzeni stuleci brzmieć inaczej za sprawą budowy tego zwrotu.https://podcasty.polskieradio.pl/track/8ed24edd-2e8a-4e85-a8e7-5d40d5f702cc/Mon, 02 Feb 2026 14:30:00 GMT185Dlaczego mówimy "dzień dobry", ale "dobry wieczór"?Tym razem o tym, gdzie powinno stać wyrażenie "dobry" w popularnych przywitaniach i dlaczego to miejsce jest zmienne. Za granicą słyszymy "Guten Tag", "Good morning" czy "Dobrý den", a więc zaczynamy od "dobrego". W polskim powitaniu "dobry" przeemigrowało na drugie miejsce m.in. z powodów niechęci do gwar i pewnego rodzaju akcentowania. Niełatwą historię ma też "dobranoc". Za to "dobry wieczór" nie mógłby na przestrzeni stuleci brzmieć inaczej za sprawą budowy tego zwrotu.Tym razem o tym, gdzie powinno stać wyrażenie "dobry" w popularnych przywitaniach i dlaczego to miejsce jest zmienne. Za granicą słyszymy "Guten Tag", "Good morning" czy "Dobrý den", a więc zaczynamy od "dobrego". W polskim powitaniu "dobry" przeemigrowało na drugie miejsce m.in. z powodów niechęci do gwar i pewnego rodzaju akcentowania. Niełatwą historię ma też "dobranoc". Za to "dobry wieczór" nie mógłby na przestrzeni stuleci brzmieć inaczej za sprawą budowy tego zwrotu.https://podcasty.polskieradio.pl/track/0a43df70-0cc5-4c90-8780-4d49faabc38e/To staropolskie słowo może przydać się w zimne dni. Ogacić czyli owinąć, osłonić przed chłodem (na przykład donice czy okno).  Brzmienie tego wyrazu przypomina także potoczną nazwę pewnej części garderoby, ale i blisko mu do "gacków" - nietoperzy. W tym odcinku wyjaśniamy wszystkie te językowe połączenia.https://podcasty.polskieradio.pl/track/0a43df70-0cc5-4c90-8780-4d49faabc38e/Thu, 29 Jan 2026 14:30:00 GMT159Co można "ogacić"?To staropolskie słowo może przydać się w zimne dni. Ogacić czyli owinąć, osłonić przed chłodem (na przykład donice czy okno).  Brzmienie tego wyrazu przypomina także potoczną nazwę pewnej części garderoby, ale i blisko mu do "gacków" - nietoperzy. W tym odcinku wyjaśniamy wszystkie te językowe połączenia.To staropolskie słowo może przydać się w zimne dni. Ogacić czyli owinąć, osłonić przed chłodem (na przykład donice czy okno).  Brzmienie tego wyrazu przypomina także potoczną nazwę pewnej części garderoby, ale i blisko mu do "gacków" - nietoperzy. W tym odcinku wyjaśniamy wszystkie te językowe połączenia.https://podcasty.polskieradio.pl/track/96049beb-bf6f-4f43-a1c3-7be71880a933/Te dwa słowa zastanowiły jedną ze słuchaczek. "Podkurek" ma w sobie coś wspólnego z porannym pianiem koguta, ale i posiłkiem - zarówno porannym, jedzonym na zakończenie nocnych zabaw,  jak i postnym, podawanym przed Popielcem. "Kordialny" z kolei może przydać się przy prawieniu komplementów - można użyć go w odniesieniu do serdeczności jakiejś osoby. https://podcasty.polskieradio.pl/track/96049beb-bf6f-4f43-a1c3-7be71880a933/Wed, 28 Jan 2026 14:30:00 GMT180"Podkurek" i "kordialny"Te dwa słowa zastanowiły jedną ze słuchaczek. "Podkurek" ma w sobie coś wspólnego z porannym pianiem koguta, ale i posiłkiem - zarówno porannym, jedzonym na zakończenie nocnych zabaw,  jak i postnym, podawanym przed Popielcem. "Kordialny" z kolei może przydać się przy prawieniu komplementów - można użyć go w odniesieniu do serdeczności jakiejś osoby. Te dwa słowa zastanowiły jedną ze słuchaczek. "Podkurek" ma w sobie coś wspólnego z porannym pianiem koguta, ale i posiłkiem - zarówno porannym, jedzonym na zakończenie nocnych zabaw,  jak i postnym, podawanym przed Popielcem. "Kordialny" z kolei może przydać się przy prawieniu komplementów - można użyć go w odniesieniu do serdeczności jakiejś osoby. https://podcasty.polskieradio.pl/track/3b54d21d-0ccf-4021-927a-0c66980e2842/W polszczyźnie funkcjonuje wyrażenie "załatwić sprawy", ale czasem można spotkać również wersję "łatwić sprawy". Druga z tych form to regionalizm, który ma swoje korzenie w dawnej polszczyźnie. W związku z fizjologią używamy także "załatwić się". Czy wszystkie z tych wyrażeń mają wspólny rodowód?https://podcasty.polskieradio.pl/track/3b54d21d-0ccf-4021-927a-0c66980e2842/Tue, 27 Jan 2026 14:30:00 GMT181(Za)łatwić sprawyW polszczyźnie funkcjonuje wyrażenie "załatwić sprawy", ale czasem można spotkać również wersję "łatwić sprawy". Druga z tych form to regionalizm, który ma swoje korzenie w dawnej polszczyźnie. W związku z fizjologią używamy także "załatwić się". Czy wszystkie z tych wyrażeń mają wspólny rodowód?W polszczyźnie funkcjonuje wyrażenie "załatwić sprawy", ale czasem można spotkać również wersję "łatwić sprawy". Druga z tych form to regionalizm, który ma swoje korzenie w dawnej polszczyźnie. W związku z fizjologią używamy także "załatwić się". Czy wszystkie z tych wyrażeń mają wspólny rodowód?https://podcasty.polskieradio.pl/track/eb8868bb-cc3f-4e15-aa98-b938059d70aa/Tylko kto i gdzie sieje tytułowy mak? Wyjaśniamy czy genezy tego określenia szukać należy w rolnictwie, czy jednak w nieco innych obszarach życia. Zastanawiamy się tez nad powiedzeniem "sypać mak na oczy" czy typowym określeniem dla chodzących późno spać, czyli "nocnymych marków" oraz tłumaczymy skąd wzięło się powiedzenie "tłuc się jak marek po piekle"...https://podcasty.polskieradio.pl/track/eb8868bb-cc3f-4e15-aa98-b938059d70aa/Mon, 26 Jan 2026 14:30:00 GMT180Cisza jak makiem zasiałTylko kto i gdzie sieje tytułowy mak? Wyjaśniamy czy genezy tego określenia szukać należy w rolnictwie, czy jednak w nieco innych obszarach życia. Zastanawiamy się tez nad powiedzeniem "sypać mak na oczy" czy typowym określeniem dla chodzących późno spać, czyli "nocnymych marków" oraz tłumaczymy skąd wzięło się powiedzenie "tłuc się jak marek po piekle"...Tylko kto i gdzie sieje tytułowy mak? Wyjaśniamy czy genezy tego określenia szukać należy w rolnictwie, czy jednak w nieco innych obszarach życia. Zastanawiamy się tez nad powiedzeniem "sypać mak na oczy" czy typowym określeniem dla chodzących późno spać, czyli "nocnymych marków" oraz tłumaczymy skąd wzięło się powiedzenie "tłuc się jak marek po piekle"...https://podcasty.polskieradio.pl/track/964c3741-dfd7-4cb5-b356-c4396a3bfa72/Dlaczego mieszkańcy Danii to Duńczycy, a nie Dańczycy? Gdzieś blisko językowo leżą także "dania" - potrawy, choć w wymowie stosuje się wyraźnie słyszalne rozróżnienie między daniami a Danią. Czy słowa te mają wspólne źródło? Przypomina też nowe zasady ortografii mówiące o pisowni nazw mieszkańców miast, dzielnic i osiedli.https://podcasty.polskieradio.pl/track/964c3741-dfd7-4cb5-b356-c4396a3bfa72/Thu, 22 Jan 2026 14:30:00 GMT200Dania i jej mieszkańcyDlaczego mieszkańcy Danii to Duńczycy, a nie Dańczycy? Gdzieś blisko językowo leżą także "dania" - potrawy, choć w wymowie stosuje się wyraźnie słyszalne rozróżnienie między daniami a Danią. Czy słowa te mają wspólne źródło? Przypomina też nowe zasady ortografii mówiące o pisowni nazw mieszkańców miast, dzielnic i osiedli.Dlaczego mieszkańcy Danii to Duńczycy, a nie Dańczycy? Gdzieś blisko językowo leżą także "dania" - potrawy, choć w wymowie stosuje się wyraźnie słyszalne rozróżnienie między daniami a Danią. Czy słowa te mają wspólne źródło? Przypomina też nowe zasady ortografii mówiące o pisowni nazw mieszkańców miast, dzielnic i osiedli.https://podcasty.polskieradio.pl/track/d4b9bc70-282f-456d-ba1e-a48719894a23/Dwusetny odcinek cyklu zobowiązuje! Tym razem wyjaśniamy wszystko, co może pomóc w podawaniu wielkości i miar. Czym różni się cyfra od liczby, a liczba od ilości?  Jest nieskończenie wiele powodów, by wiedzieć i zaledwie kilka wyjaśnień dla każdej z tych kwestii.https://podcasty.polskieradio.pl/track/d4b9bc70-282f-456d-ba1e-a48719894a23/Wed, 21 Jan 2026 14:30:00 GMT178Liczby, cyfry, ilościDwusetny odcinek cyklu zobowiązuje! Tym razem wyjaśniamy wszystko, co może pomóc w podawaniu wielkości i miar. Czym różni się cyfra od liczby, a liczba od ilości?  Jest nieskończenie wiele powodów, by wiedzieć i zaledwie kilka wyjaśnień dla każdej z tych kwestii.Dwusetny odcinek cyklu zobowiązuje! Tym razem wyjaśniamy wszystko, co może pomóc w podawaniu wielkości i miar. Czym różni się cyfra od liczby, a liczba od ilości?  Jest nieskończenie wiele powodów, by wiedzieć i zaledwie kilka wyjaśnień dla każdej z tych kwestii.https://podcasty.polskieradio.pl/track/43b1b190-7f20-4668-a0a1-be6ed7a57ff9/Jeśli ktoś "gra na zwłokę", znaczy to, że opóźnia podjęcie jakiejś decyzji. Skąd jednak wzięła się owa "zwłoka"? To słowo pochodzi od wyrazu "zwlec", który z kolei wziął się od "wlec" - czyli ciągnąć albo z trudem i wysiłkiem przesuwać coś po ziemi. Jest to robione bardzo powoli i właśnie stąd wzięła się "zwłoka". Jednak dlaczego "gra się na zwłokę"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/43b1b190-7f20-4668-a0a1-be6ed7a57ff9/Tue, 20 Jan 2026 14:30:00 GMT179Dlaczego mówimy "grać na zwłokę"?Jeśli ktoś "gra na zwłokę", znaczy to, że opóźnia podjęcie jakiejś decyzji. Skąd jednak wzięła się owa "zwłoka"? To słowo pochodzi od wyrazu "zwlec", który z kolei wziął się od "wlec" - czyli ciągnąć albo z trudem i wysiłkiem przesuwać coś po ziemi. Jest to robione bardzo powoli i właśnie stąd wzięła się "zwłoka". Jednak dlaczego "gra się na zwłokę"?Jeśli ktoś "gra na zwłokę", znaczy to, że opóźnia podjęcie jakiejś decyzji. Skąd jednak wzięła się owa "zwłoka"? To słowo pochodzi od wyrazu "zwlec", który z kolei wziął się od "wlec" - czyli ciągnąć albo z trudem i wysiłkiem przesuwać coś po ziemi. Jest to robione bardzo powoli i właśnie stąd wzięła się "zwłoka". Jednak dlaczego "gra się na zwłokę"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/11b7fdcd-8764-42f4-985b-821008657491/Odpowiadamy na kolejne pytania językowe od słuchaczy. Czym właściwie jest "lada" w wyrażeniach "lada chwila" i "lada moment"? Jej korzenie sięgają języka prasłowiańskiego. Co ciekawe, "lada" dała początek innemu słowu - kojarzonemu z lekkomyślnością i rozpustą. Przy okazji rozwiązujemy też zagadkę dziś już nieużywanego wyrazu... "trocha".https://podcasty.polskieradio.pl/track/11b7fdcd-8764-42f4-985b-821008657491/Mon, 19 Jan 2026 14:30:00 GMT142Czym są "lada" i "trocha"?Odpowiadamy na kolejne pytania językowe od słuchaczy. Czym właściwie jest "lada" w wyrażeniach "lada chwila" i "lada moment"? Jej korzenie sięgają języka prasłowiańskiego. Co ciekawe, "lada" dała początek innemu słowu - kojarzonemu z lekkomyślnością i rozpustą. Przy okazji rozwiązujemy też zagadkę dziś już nieużywanego wyrazu... "trocha".Odpowiadamy na kolejne pytania językowe od słuchaczy. Czym właściwie jest "lada" w wyrażeniach "lada chwila" i "lada moment"? Jej korzenie sięgają języka prasłowiańskiego. Co ciekawe, "lada" dała początek innemu słowu - kojarzonemu z lekkomyślnością i rozpustą. Przy okazji rozwiązujemy też zagadkę dziś już nieużywanego wyrazu... "trocha".https://podcasty.polskieradio.pl/track/0f84d093-2caf-4ac7-a1cd-bff0ae364863/Tym razem wyrażenia bliskie sytuacjom... matrymonialnym. Ciekawość słuchaczki wzbudziło słowo "narzeczony", podobne w brzmieniu do "narzekania", a znaczeniowo bliższe jednak "przyrzekaniu". Wyjaśnia zatem, skąd takie określenie przyszłego małżonka, a także przybliżamy genezę samego "wyjścia za mąż" w polszczyźnie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/0f84d093-2caf-4ac7-a1cd-bff0ae364863/Thu, 15 Jan 2026 14:30:00 GMT169"Narzeczeństwo" i "wychodzenie za mąż"Tym razem wyrażenia bliskie sytuacjom... matrymonialnym. Ciekawość słuchaczki wzbudziło słowo "narzeczony", podobne w brzmieniu do "narzekania", a znaczeniowo bliższe jednak "przyrzekaniu". Wyjaśnia zatem, skąd takie określenie przyszłego małżonka, a także przybliżamy genezę samego "wyjścia za mąż" w polszczyźnie.Tym razem wyrażenia bliskie sytuacjom... matrymonialnym. Ciekawość słuchaczki wzbudziło słowo "narzeczony", podobne w brzmieniu do "narzekania", a znaczeniowo bliższe jednak "przyrzekaniu". Wyjaśnia zatem, skąd takie określenie przyszłego małżonka, a także przybliżamy genezę samego "wyjścia za mąż" w polszczyźnie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2d73b00a-232d-4fc4-a4f8-dee248665b35/Dlaczego polskie psy robią "hau hau", a angielskie "whoof whoof"? Psy, rzecz jasna, szczekają tak samo na każdej szerokości geograficznej, a ludzie w ten sam sposób słyszą ich dźwięki. Różnice pojawiają się dopiero przy przekładaniu szczeku na ludzki język. Sposób słyszenia psich odgłosów może się także zmieniać w obrębie danego języka, czego dowodem jest czasownik "szczekać" (a nie "haukać"). https://podcasty.polskieradio.pl/track/2d73b00a-232d-4fc4-a4f8-dee248665b35/Wed, 14 Jan 2026 14:30:00 GMT162Psia polszczyzna Dlaczego polskie psy robią "hau hau", a angielskie "whoof whoof"? Psy, rzecz jasna, szczekają tak samo na każdej szerokości geograficznej, a ludzie w ten sam sposób słyszą ich dźwięki. Różnice pojawiają się dopiero przy przekładaniu szczeku na ludzki język. Sposób słyszenia psich odgłosów może się także zmieniać w obrębie danego języka, czego dowodem jest czasownik "szczekać" (a nie "haukać"). Dlaczego polskie psy robią "hau hau", a angielskie "whoof whoof"? Psy, rzecz jasna, szczekają tak samo na każdej szerokości geograficznej, a ludzie w ten sam sposób słyszą ich dźwięki. Różnice pojawiają się dopiero przy przekładaniu szczeku na ludzki język. Sposób słyszenia psich odgłosów może się także zmieniać w obrębie danego języka, czego dowodem jest czasownik "szczekać" (a nie "haukać"). https://podcasty.polskieradio.pl/track/5a59f507-af5a-4467-ac67-ef2d1e17decd/Często mamy problem z prawidłowym zastosowaniem przyimków "do" i "dla". Wyjaśniamy jakie są zasady ich używania. Poruszamy też temat... regionalizmów z Podlasia.https://podcasty.polskieradio.pl/track/5a59f507-af5a-4467-ac67-ef2d1e17decd/Tue, 13 Jan 2026 14:30:00 GMT185Przyimki "do" i "dla"Często mamy problem z prawidłowym zastosowaniem przyimków "do" i "dla". Wyjaśniamy jakie są zasady ich używania. Poruszamy też temat... regionalizmów z Podlasia.Często mamy problem z prawidłowym zastosowaniem przyimków "do" i "dla". Wyjaśniamy jakie są zasady ich używania. Poruszamy też temat... regionalizmów z Podlasia.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b547f384-1965-455c-bb45-25e21f3df103/Otrzymaliśmy kolejny list od słuchacza, któremu w trakcie zakupu warzyw w osiedlowym sklepiku, zrodziło się w głowie pytanie dotyczące nienegującej negacji. Cóż to takiego?   https://podcasty.polskieradio.pl/track/b547f384-1965-455c-bb45-25e21f3df103/Mon, 12 Jan 2026 14:30:00 GMT171Nienegująca negacjaOtrzymaliśmy kolejny list od słuchacza, któremu w trakcie zakupu warzyw w osiedlowym sklepiku, zrodziło się w głowie pytanie dotyczące nienegującej negacji. Cóż to takiego?   Otrzymaliśmy kolejny list od słuchacza, któremu w trakcie zakupu warzyw w osiedlowym sklepiku, zrodziło się w głowie pytanie dotyczące nienegującej negacji. Cóż to takiego?   https://podcasty.polskieradio.pl/track/15a9aa5a-096f-40b2-ae40-abdbbdf91da1/"Idzie raczek, nieboraczek" - tak zaczyna się popularna rymowanka dla dzieci. Czym zatem jest "nieborak"/"nieboraczek" i czy mamy w języku jego przeciwieństwo - "boraka" i "boraczka"? Okazuje się, że tak! W tym odcinku także o budzącym nasze współczucie "niebożątku" oraz biedzie i mizerii w języku.https://podcasty.polskieradio.pl/track/15a9aa5a-096f-40b2-ae40-abdbbdf91da1/Thu, 08 Jan 2026 14:30:00 GMT170"Nieboraczek", "mizeria" i "niebożątko""Idzie raczek, nieboraczek" - tak zaczyna się popularna rymowanka dla dzieci. Czym zatem jest "nieborak"/"nieboraczek" i czy mamy w języku jego przeciwieństwo - "boraka" i "boraczka"? Okazuje się, że tak! W tym odcinku także o budzącym nasze współczucie "niebożątku" oraz biedzie i mizerii w języku."Idzie raczek, nieboraczek" - tak zaczyna się popularna rymowanka dla dzieci. Czym zatem jest "nieborak"/"nieboraczek" i czy mamy w języku jego przeciwieństwo - "boraka" i "boraczka"? Okazuje się, że tak! W tym odcinku także o budzącym nasze współczucie "niebożątku" oraz biedzie i mizerii w języku.https://podcasty.polskieradio.pl/track/43ae784b-16a0-400c-a5d1-5f7136254165/"Od zarania dziejów"... czyli tak właściwie od kiedy? Szukamy źródła tego wyrażenia. Dawniej w polszczyźnie funkcjonował wyraz "zaranie" - zbudowany na tej samej zasadzie jak "zalesie" i "zarzecze". Oznaczał porę dnia "tuż za wczesnym rankiem". Od niego powstały także "zaranek", "zarań" i "zaranny", choć niewiele z nich przetrwało w mowie do dziś...https://podcasty.polskieradio.pl/track/43ae784b-16a0-400c-a5d1-5f7136254165/Wed, 07 Jan 2026 14:30:00 GMT157Skąd się wzięło powiedzenie "od zarania dziejów"?"Od zarania dziejów"... czyli tak właściwie od kiedy? Szukamy źródła tego wyrażenia. Dawniej w polszczyźnie funkcjonował wyraz "zaranie" - zbudowany na tej samej zasadzie jak "zalesie" i "zarzecze". Oznaczał porę dnia "tuż za wczesnym rankiem". Od niego powstały także "zaranek", "zarań" i "zaranny", choć niewiele z nich przetrwało w mowie do dziś..."Od zarania dziejów"... czyli tak właściwie od kiedy? Szukamy źródła tego wyrażenia. Dawniej w polszczyźnie funkcjonował wyraz "zaranie" - zbudowany na tej samej zasadzie jak "zalesie" i "zarzecze". Oznaczał porę dnia "tuż za wczesnym rankiem". Od niego powstały także "zaranek", "zarań" i "zaranny", choć niewiele z nich przetrwało w mowie do dziś...https://podcasty.polskieradio.pl/track/77da1cf3-b7b7-4cf3-80ca-de521ac395f1/Kiedy powinniśmy zapytać "czemu", a kiedy poprawną forma jest "dlaczego". Jakie są zasady zastosowania słów "gdzie" i "dlaczego". Czy używając zamiennie tych słow popełniamy błędy językowe? https://podcasty.polskieradio.pl/track/77da1cf3-b7b7-4cf3-80ca-de521ac395f1/Mon, 05 Jan 2026 14:30:00 GMT200"Czemu" i "dlaczego" oraz "gdzie" i "dokąd"Kiedy powinniśmy zapytać "czemu", a kiedy poprawną forma jest "dlaczego". Jakie są zasady zastosowania słów "gdzie" i "dlaczego". Czy używając zamiennie tych słow popełniamy błędy językowe? Kiedy powinniśmy zapytać "czemu", a kiedy poprawną forma jest "dlaczego". Jakie są zasady zastosowania słów "gdzie" i "dlaczego". Czy używając zamiennie tych słow popełniamy błędy językowe? https://podcasty.polskieradio.pl/track/c1d68ce2-726d-4974-a316-4e261d1a9c4a/Mówiąc "do siego roku" czego tak właściwie życzymy? Dawne określenie "do siego" oznaczało rok, który właśnie nadchodzi... czyli składamy życzenia aby w zdrowiu i szczęściu doczekać następnego roku. Dawniej takie życzenia składało się w Wigilię, a nie w Sylwestra i Nowy Rok - co miało głębsze uzasadnienie. Wyjaśniamy też zasady prawidłowej pisowni życzeń noworocznych. https://podcasty.polskieradio.pl/track/c1d68ce2-726d-4974-a316-4e261d1a9c4a/Tue, 30 Dec 2025 14:30:00 GMT178Dlaczego życzymy "do siego roku"? Mówiąc "do siego roku" czego tak właściwie życzymy? Dawne określenie "do siego" oznaczało rok, który właśnie nadchodzi... czyli składamy życzenia aby w zdrowiu i szczęściu doczekać następnego roku. Dawniej takie życzenia składało się w Wigilię, a nie w Sylwestra i Nowy Rok - co miało głębsze uzasadnienie. Wyjaśniamy też zasady prawidłowej pisowni życzeń noworocznych. Mówiąc "do siego roku" czego tak właściwie życzymy? Dawne określenie "do siego" oznaczało rok, który właśnie nadchodzi... czyli składamy życzenia aby w zdrowiu i szczęściu doczekać następnego roku. Dawniej takie życzenia składało się w Wigilię, a nie w Sylwestra i Nowy Rok - co miało głębsze uzasadnienie. Wyjaśniamy też zasady prawidłowej pisowni życzeń noworocznych. https://podcasty.polskieradio.pl/track/a68f42c0-9f3f-4dd4-9b04-5050f7901173/Dawniej gruszki pieczono lub suszono przysypując je popiołem w części pieca zwanej popielnikiem. Trzeba było ich pilnować by się nie zwęgliły i nie zasnąć w oczekiwaniu przy piecu. To powiedzenie współcześnie oznaczanie nie zaniedbywać ważnych spraw, być czujnym, wykorzystywać nadarzające się okazje i załatwiać wszystko na czas. A skąd się wzięło słowo "drzemka", oznaczające krótki sen?https://podcasty.polskieradio.pl/track/a68f42c0-9f3f-4dd4-9b04-5050f7901173/Mon, 29 Dec 2025 14:30:00 GMT155Skąd się wzięło powiedzenie "nie zasypiać gruszek w popiele”?Dawniej gruszki pieczono lub suszono przysypując je popiołem w części pieca zwanej popielnikiem. Trzeba było ich pilnować by się nie zwęgliły i nie zasnąć w oczekiwaniu przy piecu. To powiedzenie współcześnie oznaczanie nie zaniedbywać ważnych spraw, być czujnym, wykorzystywać nadarzające się okazje i załatwiać wszystko na czas. A skąd się wzięło słowo "drzemka", oznaczające krótki sen?Dawniej gruszki pieczono lub suszono przysypując je popiołem w części pieca zwanej popielnikiem. Trzeba było ich pilnować by się nie zwęgliły i nie zasnąć w oczekiwaniu przy piecu. To powiedzenie współcześnie oznaczanie nie zaniedbywać ważnych spraw, być czujnym, wykorzystywać nadarzające się okazje i załatwiać wszystko na czas. A skąd się wzięło słowo "drzemka", oznaczające krótki sen?https://podcasty.polskieradio.pl/track/585eb84c-01dd-4e76-bf4f-6a27cdade71a/Siadając do wigilijnego stołu zwykle bardziej interesują nas walory smakowe niż pochodzenie nazw potraw wigilijnych. Ale czasami warto się i nad tym zastanowić... A więc ską się wzięły takie nazwy jak barszcz (nie zawsze był.. czerwony), pierogi, kapusta, sernik czy... piernik, ktory nie zawsze był... słodkim ciastem.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/585eb84c-01dd-4e76-bf4f-6a27cdade71a/Tue, 23 Dec 2025 14:30:00 GMT242Nazwy potraw wigilijnychSiadając do wigilijnego stołu zwykle bardziej interesują nas walory smakowe niż pochodzenie nazw potraw wigilijnych. Ale czasami warto się i nad tym zastanowić... A więc ską się wzięły takie nazwy jak barszcz (nie zawsze był.. czerwony), pierogi, kapusta, sernik czy... piernik, ktory nie zawsze był... słodkim ciastem.  Siadając do wigilijnego stołu zwykle bardziej interesują nas walory smakowe niż pochodzenie nazw potraw wigilijnych. Ale czasami warto się i nad tym zastanowić... A więc ską się wzięły takie nazwy jak barszcz (nie zawsze był.. czerwony), pierogi, kapusta, sernik czy... piernik, ktory nie zawsze był... słodkim ciastem.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/76139bed-322a-4295-8a63-e5cb7b28999a/Święta Bożego Narodzenia zbliżają się wielkimi krokami. To czas kiedy odżywają zapomniane słowa w polskich kolędach. To najlepszy czas aby zastanowić się nad znaczeniem słów w śpiewanych przez nas kolędach, takich jak: "atoli", "rąbek" czy "małmazyje". Co te słowa oznaczały kiedyś i czy ich znaczenie zmieniło się przez lata?https://podcasty.polskieradio.pl/track/76139bed-322a-4295-8a63-e5cb7b28999a/Mon, 22 Dec 2025 14:30:00 GMT224Archaizmy w tekstach kolędŚwięta Bożego Narodzenia zbliżają się wielkimi krokami. To czas kiedy odżywają zapomniane słowa w polskich kolędach. To najlepszy czas aby zastanowić się nad znaczeniem słów w śpiewanych przez nas kolędach, takich jak: "atoli", "rąbek" czy "małmazyje". Co te słowa oznaczały kiedyś i czy ich znaczenie zmieniło się przez lata?Święta Bożego Narodzenia zbliżają się wielkimi krokami. To czas kiedy odżywają zapomniane słowa w polskich kolędach. To najlepszy czas aby zastanowić się nad znaczeniem słów w śpiewanych przez nas kolędach, takich jak: "atoli", "rąbek" czy "małmazyje". Co te słowa oznaczały kiedyś i czy ich znaczenie zmieniło się przez lata?https://podcasty.polskieradio.pl/track/ee82a8e0-b5d6-4ad6-a511-a3821b093aff/Ta kwestia przysparza wielu wątpliwości, gdy zapisujemy rzeczowniki w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku. Dlaczego poprawnie zanotujemy "babuni"  i "epidemii"? Kluczem jest rodzimy, oswojony lub wręcz przeciwnie - obcy charakter wyrazu. Inaczej rzecz ma się z rzeczownikami zakończonymi na "-nia"...https://podcasty.polskieradio.pl/track/ee82a8e0-b5d6-4ad6-a511-a3821b093aff/Thu, 18 Dec 2025 14:30:00 GMT187"I" czy "ii" na końcu wyrazu?Ta kwestia przysparza wielu wątpliwości, gdy zapisujemy rzeczowniki w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku. Dlaczego poprawnie zanotujemy "babuni"  i "epidemii"? Kluczem jest rodzimy, oswojony lub wręcz przeciwnie - obcy charakter wyrazu. Inaczej rzecz ma się z rzeczownikami zakończonymi na "-nia"...Ta kwestia przysparza wielu wątpliwości, gdy zapisujemy rzeczowniki w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku. Dlaczego poprawnie zanotujemy "babuni"  i "epidemii"? Kluczem jest rodzimy, oswojony lub wręcz przeciwnie - obcy charakter wyrazu. Inaczej rzecz ma się z rzeczownikami zakończonymi na "-nia"...https://podcasty.polskieradio.pl/track/527233b9-bdbd-4253-9ac7-6171504b7cc7/Już samo słowo "tydzień" wzbudziło ciekawość jednego ze Słuchaczy. Skąd wziął się w nim tajemniczy człon "ty-"? Wyjaśniamy pochodzenie nazw poszczególnych dni tygodnia, a ich genezy szuka między innymi w języku naszych sąsiadów - Czechów.https://podcasty.polskieradio.pl/track/527233b9-bdbd-4253-9ac7-6171504b7cc7/Wed, 17 Dec 2025 14:30:00 GMT153Skąd wzięły się nazwy dni tygodnia?Już samo słowo "tydzień" wzbudziło ciekawość jednego ze Słuchaczy. Skąd wziął się w nim tajemniczy człon "ty-"? Wyjaśniamy pochodzenie nazw poszczególnych dni tygodnia, a ich genezy szuka między innymi w języku naszych sąsiadów - Czechów.Już samo słowo "tydzień" wzbudziło ciekawość jednego ze Słuchaczy. Skąd wziął się w nim tajemniczy człon "ty-"? Wyjaśniamy pochodzenie nazw poszczególnych dni tygodnia, a ich genezy szuka między innymi w języku naszych sąsiadów - Czechów.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ed6f1669-6ddf-4b83-aaf2-b826509cacb1/Gdy mówimy o wykonywaniu danej czynności, w której pomaga nam inna osoba to robimy coś "przy pomocy" kogoś. Natomiast jeśli jakąś czynność wykonujemy używając jakiegoś narzędzia to robimy coś "za pomocą" czegoś... A więc "przy pomocy Jurka, za pomocą sznurka". Czasami jednak pewne narzędzia możemy nieco "uczłowieczyć" mówiąc np. pomalowałem ścianę "przy pomocy" wałka... https://podcasty.polskieradio.pl/track/ed6f1669-6ddf-4b83-aaf2-b826509cacb1/Tue, 16 Dec 2025 14:30:00 GMT153Kiedy powinniśmy mówić "przy pomocy", a kiedy "za pomocą"? Gdy mówimy o wykonywaniu danej czynności, w której pomaga nam inna osoba to robimy coś "przy pomocy" kogoś. Natomiast jeśli jakąś czynność wykonujemy używając jakiegoś narzędzia to robimy coś "za pomocą" czegoś... A więc "przy pomocy Jurka, za pomocą sznurka". Czasami jednak pewne narzędzia możemy nieco "uczłowieczyć" mówiąc np. pomalowałem ścianę "przy pomocy" wałka... Gdy mówimy o wykonywaniu danej czynności, w której pomaga nam inna osoba to robimy coś "przy pomocy" kogoś. Natomiast jeśli jakąś czynność wykonujemy używając jakiegoś narzędzia to robimy coś "za pomocą" czegoś... A więc "przy pomocy Jurka, za pomocą sznurka". Czasami jednak pewne narzędzia możemy nieco "uczłowieczyć" mówiąc np. pomalowałem ścianę "przy pomocy" wałka... https://podcasty.polskieradio.pl/track/de4ed8f8-c860-4f15-8db9-922c9b135949/Dlaczego odrzucając czyjeś zaloty "dajemy komuś kosza"? Ma to związek z dawnymi zwyczajami, kiedy to osobę, która popełniła jakiś występek, wstawiano do przypominającego klatkę kosza i wystawiano publicznie na pośmiewisko. Takim upokorzeniem było też odrzucenie ze strony ukochanej osoby, łączące się ze wstydem. Wyjaśniamy też skąd w naszym języku wzięły się inne frazeologizmy oznaczające "danie kosza", takie jak "dać komuś czarną polewką" lub "arbuza".https://podcasty.polskieradio.pl/track/de4ed8f8-c860-4f15-8db9-922c9b135949/Mon, 15 Dec 2025 14:30:00 GMT176Skąd się wzięło powiedzenie "dostać kosza"? Dlaczego odrzucając czyjeś zaloty "dajemy komuś kosza"? Ma to związek z dawnymi zwyczajami, kiedy to osobę, która popełniła jakiś występek, wstawiano do przypominającego klatkę kosza i wystawiano publicznie na pośmiewisko. Takim upokorzeniem było też odrzucenie ze strony ukochanej osoby, łączące się ze wstydem. Wyjaśniamy też skąd w naszym języku wzięły się inne frazeologizmy oznaczające "danie kosza", takie jak "dać komuś czarną polewką" lub "arbuza".Dlaczego odrzucając czyjeś zaloty "dajemy komuś kosza"? Ma to związek z dawnymi zwyczajami, kiedy to osobę, która popełniła jakiś występek, wstawiano do przypominającego klatkę kosza i wystawiano publicznie na pośmiewisko. Takim upokorzeniem było też odrzucenie ze strony ukochanej osoby, łączące się ze wstydem. Wyjaśniamy też skąd w naszym języku wzięły się inne frazeologizmy oznaczające "danie kosza", takie jak "dać komuś czarną polewką" lub "arbuza".https://podcasty.polskieradio.pl/track/442c1e00-d7ff-4fad-8e5e-2a2d829e8d42/Młodzieżowe słowo roku 2025 zostało wybrane. A zwycięzcą okazał się czasownik "szponcić" i towarzyszący mu rzeczownik "szpont". Co oznaczają te oraz inne słowa, które pojawiły się w plebiscycie? Opowiada o tym Bartek Chaciński, członek jury w plebiscycie na młodzieżowe słowo roku, dziennikarz tygodnika "Polityka". https://podcasty.polskieradio.pl/track/442c1e00-d7ff-4fad-8e5e-2a2d829e8d42/Thu, 11 Dec 2025 21:00:00 GMT2423"Szponcić", "67" i "okpa" - co znaczą młodzieżowe słowa roku?Młodzieżowe słowo roku 2025 zostało wybrane. A zwycięzcą okazał się czasownik "szponcić" i towarzyszący mu rzeczownik "szpont". Co oznaczają te oraz inne słowa, które pojawiły się w plebiscycie? Opowiada o tym Bartek Chaciński, członek jury w plebiscycie na młodzieżowe słowo roku, dziennikarz tygodnika "Polityka". Młodzieżowe słowo roku 2025 zostało wybrane. A zwycięzcą okazał się czasownik "szponcić" i towarzyszący mu rzeczownik "szpont". Co oznaczają te oraz inne słowa, które pojawiły się w plebiscycie? Opowiada o tym Bartek Chaciński, członek jury w plebiscycie na młodzieżowe słowo roku, dziennikarz tygodnika "Polityka". https://podcasty.polskieradio.pl/track/eefb9693-af97-458e-9b28-9868b186bc16/Zbliża się reforma ortografii. Od stycznia 2026 roku niektóre zasady ulegną zmianie. Rada Języka Polskiego zmieniła jednak zdanie w kwestii jednej z planowanych modyfikacji - tej dotyczącej nazw geograficznych. Jak zatem zapisać poprawnie nazwę tytułowego półwyspu i innych miejsc na mapie?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/eefb9693-af97-458e-9b28-9868b186bc16/Thu, 11 Dec 2025 14:30:00 GMT183"Półwysep Helski", "półwysep Helski" czy "półwysep Hel"?Zbliża się reforma ortografii. Od stycznia 2026 roku niektóre zasady ulegną zmianie. Rada Języka Polskiego zmieniła jednak zdanie w kwestii jednej z planowanych modyfikacji - tej dotyczącej nazw geograficznych. Jak zatem zapisać poprawnie nazwę tytułowego półwyspu i innych miejsc na mapie?  Zbliża się reforma ortografii. Od stycznia 2026 roku niektóre zasady ulegną zmianie. Rada Języka Polskiego zmieniła jednak zdanie w kwestii jednej z planowanych modyfikacji - tej dotyczącej nazw geograficznych. Jak zatem zapisać poprawnie nazwę tytułowego półwyspu i innych miejsc na mapie?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/d304dab5-7af2-4e4b-b750-feabb8c09a3f/Dziś kilka słów o odmianie rzeczowników takich jak "tłuszcz" czy "materac" bo nawet w reklamach telewizyjnych pojawiają się błędy językowe związane z ich odmianą. Warto więc pamiętać, że należy unikać "tłuszczów", a nie "tłuszczy" zwierzęcych. A czy reklama sklepu brzmiąca "Królestwo materacy" jest poprawna? A może powinna brzmieć "Królestwo materaców"? https://podcasty.polskieradio.pl/track/d304dab5-7af2-4e4b-b750-feabb8c09a3f/Wed, 10 Dec 2025 14:30:00 GMT142Jak należy odmieniać takie słowa jak "tłuszcz" czy "materac"? Dziś kilka słów o odmianie rzeczowników takich jak "tłuszcz" czy "materac" bo nawet w reklamach telewizyjnych pojawiają się błędy językowe związane z ich odmianą. Warto więc pamiętać, że należy unikać "tłuszczów", a nie "tłuszczy" zwierzęcych. A czy reklama sklepu brzmiąca "Królestwo materacy" jest poprawna? A może powinna brzmieć "Królestwo materaców"? Dziś kilka słów o odmianie rzeczowników takich jak "tłuszcz" czy "materac" bo nawet w reklamach telewizyjnych pojawiają się błędy językowe związane z ich odmianą. Warto więc pamiętać, że należy unikać "tłuszczów", a nie "tłuszczy" zwierzęcych. A czy reklama sklepu brzmiąca "Królestwo materacy" jest poprawna? A może powinna brzmieć "Królestwo materaców"? https://podcasty.polskieradio.pl/track/3172d0a5-6a0e-4f2b-86fb-2f254207ac89/Potoczne słowo "zagwozdka" pochodzi z języka rosyjskiego i pierwotnie oznaczało zatyczkę lub korek, co dało początek jego metaforycznemu znaczeniu: trudność, przeszkoda czy komplikacja. W zajmujemy się też rusycyzmami w języku polskim, które uważane są za błędy językowe.https://podcasty.polskieradio.pl/track/3172d0a5-6a0e-4f2b-86fb-2f254207ac89/Tue, 09 Dec 2025 14:30:00 GMT173"Zagwozdka" - skąd się wzięło to słowo na naszym języku? Potoczne słowo "zagwozdka" pochodzi z języka rosyjskiego i pierwotnie oznaczało zatyczkę lub korek, co dało początek jego metaforycznemu znaczeniu: trudność, przeszkoda czy komplikacja. W zajmujemy się też rusycyzmami w języku polskim, które uważane są za błędy językowe.Potoczne słowo "zagwozdka" pochodzi z języka rosyjskiego i pierwotnie oznaczało zatyczkę lub korek, co dało początek jego metaforycznemu znaczeniu: trudność, przeszkoda czy komplikacja. W zajmujemy się też rusycyzmami w języku polskim, które uważane są za błędy językowe.https://podcasty.polskieradio.pl/track/26ab70ed-aa3e-4acb-b118-6e276caf34a9/Znamy już zwycięzcę Plebiscytu na Młodzieżowym Słowem Roku 2025. Decyzją internautów zostało nim słowo: "szponcić". Tego określenia używa się w celu wyrażenia dezaprobaty ("robić coś niewłaściwego, złego, szkodliwego, igrać z czymś, wygłupiać się, cwaniaczyć") lub podziwu ("robić coś ciekawego, szalonego, organizować coś, flirtować"). Skąd wzięła się popularność tego słowa i jakie jest jego pochodzenie oraz czy jest to słowo nowe?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/26ab70ed-aa3e-4acb-b118-6e276caf34a9/Mon, 08 Dec 2025 14:30:00 GMT156"Szponcić" zwycięzcą plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku 2025Znamy już zwycięzcę Plebiscytu na Młodzieżowym Słowem Roku 2025. Decyzją internautów zostało nim słowo: "szponcić". Tego określenia używa się w celu wyrażenia dezaprobaty ("robić coś niewłaściwego, złego, szkodliwego, igrać z czymś, wygłupiać się, cwaniaczyć") lub podziwu ("robić coś ciekawego, szalonego, organizować coś, flirtować"). Skąd wzięła się popularność tego słowa i jakie jest jego pochodzenie oraz czy jest to słowo nowe?  Znamy już zwycięzcę Plebiscytu na Młodzieżowym Słowem Roku 2025. Decyzją internautów zostało nim słowo: "szponcić". Tego określenia używa się w celu wyrażenia dezaprobaty ("robić coś niewłaściwego, złego, szkodliwego, igrać z czymś, wygłupiać się, cwaniaczyć") lub podziwu ("robić coś ciekawego, szalonego, organizować coś, flirtować"). Skąd wzięła się popularność tego słowa i jakie jest jego pochodzenie oraz czy jest to słowo nowe?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/9d4bc769-8921-41e2-bbfe-ccbaa7405f3d/Kiedy nagle znajdujemy się w sytuacji, w której za późno jest na reakcję i zmiany używamy związku frazeologicznego "obudzić się z ręką w nocniku”. Wywodzi się on z dawnego sposobu załatwiania potrzeb fizjologicznych, kiedy w mieszkaniach brakowało toalet i korzystano z nocników. Jeśli ktoś zapomniał schować nocnika pod łóżko, mógł się nieoczekiwanie obudzić z ręką w tym naczyniu i wtedy było już za późno na reakcję. A skąd się wzięły słowa: "mocz" i "kupa" oraz czy mają coś wspólnego ze słowami "mokry" i "skupienie"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/9d4bc769-8921-41e2-bbfe-ccbaa7405f3d/Thu, 04 Dec 2025 14:30:00 GMT153"Obudzić się z ręką w nocniku” - skąd się wzięło to wyrażenie? Kiedy nagle znajdujemy się w sytuacji, w której za późno jest na reakcję i zmiany używamy związku frazeologicznego "obudzić się z ręką w nocniku”. Wywodzi się on z dawnego sposobu załatwiania potrzeb fizjologicznych, kiedy w mieszkaniach brakowało toalet i korzystano z nocników. Jeśli ktoś zapomniał schować nocnika pod łóżko, mógł się nieoczekiwanie obudzić z ręką w tym naczyniu i wtedy było już za późno na reakcję. A skąd się wzięły słowa: "mocz" i "kupa" oraz czy mają coś wspólnego ze słowami "mokry" i "skupienie"?Kiedy nagle znajdujemy się w sytuacji, w której za późno jest na reakcję i zmiany używamy związku frazeologicznego "obudzić się z ręką w nocniku”. Wywodzi się on z dawnego sposobu załatwiania potrzeb fizjologicznych, kiedy w mieszkaniach brakowało toalet i korzystano z nocników. Jeśli ktoś zapomniał schować nocnika pod łóżko, mógł się nieoczekiwanie obudzić z ręką w tym naczyniu i wtedy było już za późno na reakcję. A skąd się wzięły słowa: "mocz" i "kupa" oraz czy mają coś wspólnego ze słowami "mokry" i "skupienie"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/b87207db-cbb4-49d2-af5d-2569a58b3444/Dlaczego "woda", dlaczego "piąta" (lub "siódma" czy "dziesiąta") i dlaczego "po kisielu"? Nie chodzi tu o znamy nam kisiel, a o specjalną potrawę z zakwasu - "kisiel" i "kisić" językowo leżą blisko siebie. Synonimem "piątej wody po kisielu" jest staropolskie określenie "pociotek", którego nie należy mylić z wujem czy stryjem. Warto też wiedzieć, skąd wzięła się też sama... "ciocia".https://podcasty.polskieradio.pl/track/b87207db-cbb4-49d2-af5d-2569a58b3444/Wed, 03 Dec 2025 14:30:00 GMT173Skąd wzięło się określenie "piąta woda po kisielu"?Dlaczego "woda", dlaczego "piąta" (lub "siódma" czy "dziesiąta") i dlaczego "po kisielu"? Nie chodzi tu o znamy nam kisiel, a o specjalną potrawę z zakwasu - "kisiel" i "kisić" językowo leżą blisko siebie. Synonimem "piątej wody po kisielu" jest staropolskie określenie "pociotek", którego nie należy mylić z wujem czy stryjem. Warto też wiedzieć, skąd wzięła się też sama... "ciocia".Dlaczego "woda", dlaczego "piąta" (lub "siódma" czy "dziesiąta") i dlaczego "po kisielu"? Nie chodzi tu o znamy nam kisiel, a o specjalną potrawę z zakwasu - "kisiel" i "kisić" językowo leżą blisko siebie. Synonimem "piątej wody po kisielu" jest staropolskie określenie "pociotek", którego nie należy mylić z wujem czy stryjem. Warto też wiedzieć, skąd wzięła się też sama... "ciocia".https://podcasty.polskieradio.pl/track/ca414882-c0d6-400e-8e06-5499b8dbee2c/"Ślepy" to współcześnie obraźliwe określenie człowiek niewidomego. Więc dlaczego słowo "ślepia" to określenie oczu, które wszak służą do patrzenia i... widzenia? Genezy tego słowatrzeba poszukać w czasach prasłowiańskich... A skąd się wzięło słowo "głuchy" i czy ma coś wspólnego z... "zalepianiem"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/ca414882-c0d6-400e-8e06-5499b8dbee2c/Tue, 02 Dec 2025 14:30:00 GMT151Dlaczego "ślepia" służą do widzenia? "Ślepy" to współcześnie obraźliwe określenie człowiek niewidomego. Więc dlaczego słowo "ślepia" to określenie oczu, które wszak służą do patrzenia i... widzenia? Genezy tego słowatrzeba poszukać w czasach prasłowiańskich... A skąd się wzięło słowo "głuchy" i czy ma coś wspólnego z... "zalepianiem"?"Ślepy" to współcześnie obraźliwe określenie człowiek niewidomego. Więc dlaczego słowo "ślepia" to określenie oczu, które wszak służą do patrzenia i... widzenia? Genezy tego słowatrzeba poszukać w czasach prasłowiańskich... A skąd się wzięło słowo "głuchy" i czy ma coś wspólnego z... "zalepianiem"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/90e32909-d76d-4ab0-99ab-c8a083cd181a/"Wieprzowinia" to mięso wieprza, "wołowina" - wołu, "cielęcina" - cielaka... Więc skąd się wzięło słowo "słonina", które wcale nie oznacza mięsa słonia? "Słonina" pochodzi od słowa "słony". Dawniej aby zakonserwować mięso nacierano je solą. Tak było też w przypadku wieprzowego kawałka tłuszczy, które do dziś nazywane jest słoniną. A skąd się wzięło słowo "rosół"? https://podcasty.polskieradio.pl/track/90e32909-d76d-4ab0-99ab-c8a083cd181a/Mon, 01 Dec 2025 14:30:00 GMT141Skoro "wieprzowina" to mięso wieprza, to dlaczego "słonina" nie jest mięsem słonia? "Wieprzowinia" to mięso wieprza, "wołowina" - wołu, "cielęcina" - cielaka... Więc skąd się wzięło słowo "słonina", które wcale nie oznacza mięsa słonia? "Słonina" pochodzi od słowa "słony". Dawniej aby zakonserwować mięso nacierano je solą. Tak było też w przypadku wieprzowego kawałka tłuszczy, które do dziś nazywane jest słoniną. A skąd się wzięło słowo "rosół"? "Wieprzowinia" to mięso wieprza, "wołowina" - wołu, "cielęcina" - cielaka... Więc skąd się wzięło słowo "słonina", które wcale nie oznacza mięsa słonia? "Słonina" pochodzi od słowa "słony". Dawniej aby zakonserwować mięso nacierano je solą. Tak było też w przypadku wieprzowego kawałka tłuszczy, które do dziś nazywane jest słoniną. A skąd się wzięło słowo "rosół"? https://podcasty.polskieradio.pl/track/4c0a6e89-88c2-4684-aaef-b54c920bdbb2/Neuroróżnorodność, neurotypowość i neuroatypowość - to słowa, które powoli przebijają się do naszej społecznej świadomości. Czym są te zjawiska i jak wpływają na naszą komunikację? O tym właśnie rozmawiam z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką. https://podcasty.polskieradio.pl/track/4c0a6e89-88c2-4684-aaef-b54c920bdbb2/Thu, 27 Nov 2025 21:00:00 GMT1842Neuroróżnorodność w języku i komunikacjiNeuroróżnorodność, neurotypowość i neuroatypowość - to słowa, które powoli przebijają się do naszej społecznej świadomości. Czym są te zjawiska i jak wpływają na naszą komunikację? O tym właśnie rozmawiam z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką. Neuroróżnorodność, neurotypowość i neuroatypowość - to słowa, które powoli przebijają się do naszej społecznej świadomości. Czym są te zjawiska i jak wpływają na naszą komunikację? O tym właśnie rozmawiam z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką. https://podcasty.polskieradio.pl/track/af4595bb-66b7-4c55-a429-45df8e27b6a4/Czuć duch imprezowania! Odpowiadamy na pytania dotyczące słów ze świata ziemskich rozrywek. Pierwsze z nich to "bimber" i... - jak się okazuje - niełatwo wskazać jednoznacznie pochodzenie tej nazwy. Tropy sięgają m.in. żargonu złodziejskiego i łaciny. Z kolei pochodzenia słowa "dyskoteka" prowadzi... prosto do Francji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/af4595bb-66b7-4c55-a429-45df8e27b6a4/Thu, 27 Nov 2025 14:30:00 GMT189"Bimber", "biba" i "dyskoteka"Czuć duch imprezowania! Odpowiadamy na pytania dotyczące słów ze świata ziemskich rozrywek. Pierwsze z nich to "bimber" i... - jak się okazuje - niełatwo wskazać jednoznacznie pochodzenie tej nazwy. Tropy sięgają m.in. żargonu złodziejskiego i łaciny. Z kolei pochodzenia słowa "dyskoteka" prowadzi... prosto do Francji.Czuć duch imprezowania! Odpowiadamy na pytania dotyczące słów ze świata ziemskich rozrywek. Pierwsze z nich to "bimber" i... - jak się okazuje - niełatwo wskazać jednoznacznie pochodzenie tej nazwy. Tropy sięgają m.in. żargonu złodziejskiego i łaciny. Z kolei pochodzenia słowa "dyskoteka" prowadzi... prosto do Francji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/43fb2bc4-a906-4d23-9f62-42aac3ad20c8/Przygląda się słowom nominowanym w tegorocznej edycji plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku. Finał akcji dopiero przed nami, jednak już teraz próbujmy zrozumieć, co znaczy tuff, slay, sigma, sześć-siedem i wiele innych. Skąd biorą się w polszczyźnie nowe zwroty i jak kształtuje się młodomowa? https://podcasty.polskieradio.pl/track/43fb2bc4-a906-4d23-9f62-42aac3ad20c8/Wed, 26 Nov 2025 14:30:00 GMT216GOAT, tuff i slay. Jak mówi młodzież? czyli nominacje do Młodzieżowego Słowa RokuPrzygląda się słowom nominowanym w tegorocznej edycji plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku. Finał akcji dopiero przed nami, jednak już teraz próbujmy zrozumieć, co znaczy tuff, slay, sigma, sześć-siedem i wiele innych. Skąd biorą się w polszczyźnie nowe zwroty i jak kształtuje się młodomowa? Przygląda się słowom nominowanym w tegorocznej edycji plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku. Finał akcji dopiero przed nami, jednak już teraz próbujmy zrozumieć, co znaczy tuff, slay, sigma, sześć-siedem i wiele innych. Skąd biorą się w polszczyźnie nowe zwroty i jak kształtuje się młodomowa? https://podcasty.polskieradio.pl/track/95e9c31e-36d0-48c5-8aab-fca33d02d712/Mówiąc, że ktoś "witał się z gąską" mamy na myśli osobę, która przeliczyła się z siłami i będąc blisko celu nie zauważyła niebezpieczeństwa. To powiedzenie ma swoje korzenie w twórczości Adama Mickiewicza i bajce "Lis i kozioł". A skąd się wzięła "kobyłka u płota"? Tu źródeł należy szukać w XVII-wiecznej opowieści... https://podcasty.polskieradio.pl/track/95e9c31e-36d0-48c5-8aab-fca33d02d712/Tue, 25 Nov 2025 14:30:00 GMT186Powiedzenia: "witać się z gąską" i "kobyłka u płota"Mówiąc, że ktoś "witał się z gąską" mamy na myśli osobę, która przeliczyła się z siłami i będąc blisko celu nie zauważyła niebezpieczeństwa. To powiedzenie ma swoje korzenie w twórczości Adama Mickiewicza i bajce "Lis i kozioł". A skąd się wzięła "kobyłka u płota"? Tu źródeł należy szukać w XVII-wiecznej opowieści... Mówiąc, że ktoś "witał się z gąską" mamy na myśli osobę, która przeliczyła się z siłami i będąc blisko celu nie zauważyła niebezpieczeństwa. To powiedzenie ma swoje korzenie w twórczości Adama Mickiewicza i bajce "Lis i kozioł". A skąd się wzięła "kobyłka u płota"? Tu źródeł należy szukać w XVII-wiecznej opowieści... https://podcasty.polskieradio.pl/track/e683e0b9-804c-4020-9472-e327c3060078/Wyraz "szmat" ma najprawdopobniej korzenie w białoruskim "szmatać" czyli mocno szarpać. W ten sposób można oderwać spory kawałek czegoś i dlatego kiedyś słowo "szmat" oznaczało dużą część czegoś. Później nazywano tak kawałek materiału - najczęściej zniszczonego - stąd wziął się wyraz "szmata"... A skąd w języku polskim wzięły się takie określenia jak "kopa lat" czy "nudy na pudy"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/e683e0b9-804c-4020-9472-e327c3060078/Mon, 24 Nov 2025 14:30:00 GMT139Skąd się wzięło określenie "szmat czasu"?Wyraz "szmat" ma najprawdopobniej korzenie w białoruskim "szmatać" czyli mocno szarpać. W ten sposób można oderwać spory kawałek czegoś i dlatego kiedyś słowo "szmat" oznaczało dużą część czegoś. Później nazywano tak kawałek materiału - najczęściej zniszczonego - stąd wziął się wyraz "szmata"... A skąd w języku polskim wzięły się takie określenia jak "kopa lat" czy "nudy na pudy"?Wyraz "szmat" ma najprawdopobniej korzenie w białoruskim "szmatać" czyli mocno szarpać. W ten sposób można oderwać spory kawałek czegoś i dlatego kiedyś słowo "szmat" oznaczało dużą część czegoś. Później nazywano tak kawałek materiału - najczęściej zniszczonego - stąd wziął się wyraz "szmata"... A skąd w języku polskim wzięły się takie określenia jak "kopa lat" czy "nudy na pudy"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/634d07de-5dc9-4774-b238-9bbecb86013f/Te dwa słowa w ostatnich dniach wielokrotnie pojawiało się w przestrzeni publicznej. W tym odcinku sięgamy m.in. do "Leksykonu Wiedzy Wojskowej" wyjaśnia podobieństwa i różnice w zakresie znaczeniowym obu pojęć.https://podcasty.polskieradio.pl/track/634d07de-5dc9-4774-b238-9bbecb86013f/Thu, 20 Nov 2025 14:30:00 GMT162Czym się różni dywersja od sabotażu?Te dwa słowa w ostatnich dniach wielokrotnie pojawiało się w przestrzeni publicznej. W tym odcinku sięgamy m.in. do "Leksykonu Wiedzy Wojskowej" wyjaśnia podobieństwa i różnice w zakresie znaczeniowym obu pojęć.Te dwa słowa w ostatnich dniach wielokrotnie pojawiało się w przestrzeni publicznej. W tym odcinku sięgamy m.in. do "Leksykonu Wiedzy Wojskowej" wyjaśnia podobieństwa i różnice w zakresie znaczeniowym obu pojęć.https://podcasty.polskieradio.pl/track/f4a88201-0899-4e8d-be2f-d9ed4904e7ff/Skoro używamy przymiotnika "niechlujny", to dlaczego nie mówimy "chlujny"? I jakie wobec tego jest językowe przeciwieństwo niechlujności? Dawniej mówiono "chludzić" czyli czyścić, robić porządek. Stąd już całkiem blisko do "schludnego", który funkcjonuje do dziś. Podobna nielogiczność występuje w przypadku "beznadziejnie" - "nadziejnie" nie przechodzi nam dziś przez gardło...https://podcasty.polskieradio.pl/track/f4a88201-0899-4e8d-be2f-d9ed4904e7ff/Wed, 19 Nov 2025 14:30:00 GMT174O "niechlujstwie" i "schludności"Skoro używamy przymiotnika "niechlujny", to dlaczego nie mówimy "chlujny"? I jakie wobec tego jest językowe przeciwieństwo niechlujności? Dawniej mówiono "chludzić" czyli czyścić, robić porządek. Stąd już całkiem blisko do "schludnego", który funkcjonuje do dziś. Podobna nielogiczność występuje w przypadku "beznadziejnie" - "nadziejnie" nie przechodzi nam dziś przez gardło...Skoro używamy przymiotnika "niechlujny", to dlaczego nie mówimy "chlujny"? I jakie wobec tego jest językowe przeciwieństwo niechlujności? Dawniej mówiono "chludzić" czyli czyścić, robić porządek. Stąd już całkiem blisko do "schludnego", który funkcjonuje do dziś. Podobna nielogiczność występuje w przypadku "beznadziejnie" - "nadziejnie" nie przechodzi nam dziś przez gardło...https://podcasty.polskieradio.pl/track/ae9f2b52-e34d-46ca-8b02-60b429fa289c/Dlaczego dłuższy o rok dzień nazywamy przestępnym? Czy ma to jakiś związek z "przestępstwem"? Nasi przodkowie mówiąc "przestępny" mieli na myśli to, co "przestąpiono" czyli pominięto. A że 29 lutego pojawia się w kalendarzu tylko raz na 4 lata, to ten dzień nazywano "przestępnym". Później określenie to rozszerzyło się na cały miesiąc oraz rok. Sprawdzamy też czy używając uznawanego za żartobliwe słowa "kradziej" (a nie "złodziej"), popełniamy błąd językowy...  https://podcasty.polskieradio.pl/track/ae9f2b52-e34d-46ca-8b02-60b429fa289c/Tue, 18 Nov 2025 14:30:00 GMT164Dlaczego używamy określenia "rok przestępny"?Dlaczego dłuższy o rok dzień nazywamy przestępnym? Czy ma to jakiś związek z "przestępstwem"? Nasi przodkowie mówiąc "przestępny" mieli na myśli to, co "przestąpiono" czyli pominięto. A że 29 lutego pojawia się w kalendarzu tylko raz na 4 lata, to ten dzień nazywano "przestępnym". Później określenie to rozszerzyło się na cały miesiąc oraz rok. Sprawdzamy też czy używając uznawanego za żartobliwe słowa "kradziej" (a nie "złodziej"), popełniamy błąd językowy...  Dlaczego dłuższy o rok dzień nazywamy przestępnym? Czy ma to jakiś związek z "przestępstwem"? Nasi przodkowie mówiąc "przestępny" mieli na myśli to, co "przestąpiono" czyli pominięto. A że 29 lutego pojawia się w kalendarzu tylko raz na 4 lata, to ten dzień nazywano "przestępnym". Później określenie to rozszerzyło się na cały miesiąc oraz rok. Sprawdzamy też czy używając uznawanego za żartobliwe słowa "kradziej" (a nie "złodziej"), popełniamy błąd językowy...  https://podcasty.polskieradio.pl/track/48d11a78-f159-4c34-8f93-10798d3260d8/Omawiane przez nas wyrazy - konsolacja, stypa i poczesne - mają związek z obrzędami pogrzebowymi. Skąd się wzięły w naszym języku i co oznaczają oraz czy oznaczają to samo, czy też różne obrzędy. Dowiadujemy się także cóż to takiego jest... tryzna. https://podcasty.polskieradio.pl/track/48d11a78-f159-4c34-8f93-10798d3260d8/Mon, 17 Nov 2025 14:30:00 GMT158Pochodzenie słów: konsolacja, stypa i poczesneOmawiane przez nas wyrazy - konsolacja, stypa i poczesne - mają związek z obrzędami pogrzebowymi. Skąd się wzięły w naszym języku i co oznaczają oraz czy oznaczają to samo, czy też różne obrzędy. Dowiadujemy się także cóż to takiego jest... tryzna. Omawiane przez nas wyrazy - konsolacja, stypa i poczesne - mają związek z obrzędami pogrzebowymi. Skąd się wzięły w naszym języku i co oznaczają oraz czy oznaczają to samo, czy też różne obrzędy. Dowiadujemy się także cóż to takiego jest... tryzna. https://podcasty.polskieradio.pl/track/6a7154e8-cc2a-4e9f-b5ff-64669fa5ce84/Szczery czyli czysty, przejrzysty i bez domieszek. Mamy zatem w polszczyźnie "szczerą prawdę", "szczere złoto" i "szczery" jako przymiotnik opisujący ludzi nie ukrywający swoich zamiarów. Spotykamy też osoby "prawe", którym językowo blisko do prawdy,  czasem przytafiaja się nam "krzywdy", których językowe pochodzenie również wyjaśniamy w tym odcinku.https://podcasty.polskieradio.pl/track/6a7154e8-cc2a-4e9f-b5ff-64669fa5ce84/Thu, 13 Nov 2025 14:30:00 GMT179Co rośnie na "szczerym polu"?Szczery czyli czysty, przejrzysty i bez domieszek. Mamy zatem w polszczyźnie "szczerą prawdę", "szczere złoto" i "szczery" jako przymiotnik opisujący ludzi nie ukrywający swoich zamiarów. Spotykamy też osoby "prawe", którym językowo blisko do prawdy,  czasem przytafiaja się nam "krzywdy", których językowe pochodzenie również wyjaśniamy w tym odcinku.Szczery czyli czysty, przejrzysty i bez domieszek. Mamy zatem w polszczyźnie "szczerą prawdę", "szczere złoto" i "szczery" jako przymiotnik opisujący ludzi nie ukrywający swoich zamiarów. Spotykamy też osoby "prawe", którym językowo blisko do prawdy,  czasem przytafiaja się nam "krzywdy", których językowe pochodzenie również wyjaśniamy w tym odcinku.https://podcasty.polskieradio.pl/track/21ace6ca-ef63-47e9-9527-10ad8dd0ba8e/W tym odcinku rozstrzygamy jedną z najgorętszych kulinarno-językowych zagadek. Czy poprawnym jest napisać "keczup" czy może "keczap"? Jak naprawdę brzmi ta nazwa w ustach Polaków? Po tym odcinku Państwa dyskusje przy grillu na temat tego popularnego sosu już nigdy nie będą pozostawiały wątpliwości co do poprawności słowa.https://podcasty.polskieradio.pl/track/21ace6ca-ef63-47e9-9527-10ad8dd0ba8e/Wed, 12 Nov 2025 14:30:00 GMT164"Keczup" czy "keczap"?W tym odcinku rozstrzygamy jedną z najgorętszych kulinarno-językowych zagadek. Czy poprawnym jest napisać "keczup" czy może "keczap"? Jak naprawdę brzmi ta nazwa w ustach Polaków? Po tym odcinku Państwa dyskusje przy grillu na temat tego popularnego sosu już nigdy nie będą pozostawiały wątpliwości co do poprawności słowa.W tym odcinku rozstrzygamy jedną z najgorętszych kulinarno-językowych zagadek. Czy poprawnym jest napisać "keczup" czy może "keczap"? Jak naprawdę brzmi ta nazwa w ustach Polaków? Po tym odcinku Państwa dyskusje przy grillu na temat tego popularnego sosu już nigdy nie będą pozostawiały wątpliwości co do poprawności słowa.https://podcasty.polskieradio.pl/track/0729a80a-1f99-4380-900c-4908c0d80d04/Czym jest cisza? Czy brak słów może prowadzić do głębszego zrozumienia? I jak doświadczyć ciszy w świecie, który bez przerwy mówi? O tym, między innymi opowiada Małgorzatą Sieradzką-Imhoff - prezeska fundacji "Kannon", filozofka, psychoterapeutka Gestalt w trakcie szkolenia, która od 20 lat praktykuje medytację zen. https://podcasty.polskieradio.pl/track/0729a80a-1f99-4380-900c-4908c0d80d04/Wed, 12 Nov 2025 14:00:00 GMT1895"O ciszy najlepiej mówi się poezją"Czym jest cisza? Czy brak słów może prowadzić do głębszego zrozumienia? I jak doświadczyć ciszy w świecie, który bez przerwy mówi? O tym, między innymi opowiada Małgorzatą Sieradzką-Imhoff - prezeska fundacji "Kannon", filozofka, psychoterapeutka Gestalt w trakcie szkolenia, która od 20 lat praktykuje medytację zen. Czym jest cisza? Czy brak słów może prowadzić do głębszego zrozumienia? I jak doświadczyć ciszy w świecie, który bez przerwy mówi? O tym, między innymi opowiada Małgorzatą Sieradzką-Imhoff - prezeska fundacji "Kannon", filozofka, psychoterapeutka Gestalt w trakcie szkolenia, która od 20 lat praktykuje medytację zen. https://podcasty.polskieradio.pl/track/0e0c3a43-e171-48d5-901f-9869d02e0148/Dlaczego w języku polskim powszechnie używamy czasownika "odchudzić", a brakuje logicznie przeciwstawnego "odgrubić", który na pozór wydawałby się bardziej intuicyjny? W tym odcinku rozkładamy na czynniki pierwsze konstrukcję czasowników z przedrostkiem "od-". Tłumaczymy również, dlaczego w tym przypadku to właśnie forma "odchudzić" (czyli: pozbawić grubości, sprawić, by stało się chude) zyskała akceptację i utrwaliła się w mowie, wypierając potencjalne "odgrubienie". https://podcasty.polskieradio.pl/track/0e0c3a43-e171-48d5-901f-9869d02e0148/Mon, 10 Nov 2025 14:30:00 GMT159Dlaczego mamy czasownik "odchudzić" zamiast "odgrubić"?Dlaczego w języku polskim powszechnie używamy czasownika "odchudzić", a brakuje logicznie przeciwstawnego "odgrubić", który na pozór wydawałby się bardziej intuicyjny? W tym odcinku rozkładamy na czynniki pierwsze konstrukcję czasowników z przedrostkiem "od-". Tłumaczymy również, dlaczego w tym przypadku to właśnie forma "odchudzić" (czyli: pozbawić grubości, sprawić, by stało się chude) zyskała akceptację i utrwaliła się w mowie, wypierając potencjalne "odgrubienie". Dlaczego w języku polskim powszechnie używamy czasownika "odchudzić", a brakuje logicznie przeciwstawnego "odgrubić", który na pozór wydawałby się bardziej intuicyjny? W tym odcinku rozkładamy na czynniki pierwsze konstrukcję czasowników z przedrostkiem "od-". Tłumaczymy również, dlaczego w tym przypadku to właśnie forma "odchudzić" (czyli: pozbawić grubości, sprawić, by stało się chude) zyskała akceptację i utrwaliła się w mowie, wypierając potencjalne "odgrubienie". https://podcasty.polskieradio.pl/track/22e85ee4-bfa2-490c-89d9-195048391b81/Która forma jest poprawna: "wyprzedaż" czy "wysprzedaż"? Poszukując odpowiedzi na to pytanie trzeba wrócić do historii, kiedy to w języku polskim funkcjonował wyraz "przedać", od którego pochodzi "wyprzedaż". Jednak forma "wysprzedaż", pochodząca od "sprzedaży"... jest także poprawna, choć znacznie rzadziej używane...https://podcasty.polskieradio.pl/track/22e85ee4-bfa2-490c-89d9-195048391b81/Thu, 06 Nov 2025 14:30:00 GMT159"Wyprzedaż" czy "wysprzedaż"? Która forma jest poprawna: "wyprzedaż" czy "wysprzedaż"? Poszukując odpowiedzi na to pytanie trzeba wrócić do historii, kiedy to w języku polskim funkcjonował wyraz "przedać", od którego pochodzi "wyprzedaż". Jednak forma "wysprzedaż", pochodząca od "sprzedaży"... jest także poprawna, choć znacznie rzadziej używane...Która forma jest poprawna: "wyprzedaż" czy "wysprzedaż"? Poszukując odpowiedzi na to pytanie trzeba wrócić do historii, kiedy to w języku polskim funkcjonował wyraz "przedać", od którego pochodzi "wyprzedaż". Jednak forma "wysprzedaż", pochodząca od "sprzedaży"... jest także poprawna, choć znacznie rzadziej używane...https://podcasty.polskieradio.pl/track/3b233162-b7ed-442e-b373-f56bcda4f2db/Głowę mamy jedną, skąd zatem liczba mnoga w popularnym powiedzeniu? Żeby wyjaśnić te kwestię sięgamy do znaczenia logiki i estetyki w języku, bo to one odgrywają tu kluczowe znaczenie. Na tej samej zasadzie, co wspomniane przysłowiowe "głowy" w polszczyźnie funkcjonuje też "samochód", który - wbrew swojej nazwie - przecież nie chodzi a jeździ. https://podcasty.polskieradio.pl/track/3b233162-b7ed-442e-b373-f56bcda4f2db/Wed, 05 Nov 2025 14:30:00 GMT169Skąd wzięło się powiedzenie "od stóp do głów"? Głowę mamy jedną, skąd zatem liczba mnoga w popularnym powiedzeniu? Żeby wyjaśnić te kwestię sięgamy do znaczenia logiki i estetyki w języku, bo to one odgrywają tu kluczowe znaczenie. Na tej samej zasadzie, co wspomniane przysłowiowe "głowy" w polszczyźnie funkcjonuje też "samochód", który - wbrew swojej nazwie - przecież nie chodzi a jeździ. Głowę mamy jedną, skąd zatem liczba mnoga w popularnym powiedzeniu? Żeby wyjaśnić te kwestię sięgamy do znaczenia logiki i estetyki w języku, bo to one odgrywają tu kluczowe znaczenie. Na tej samej zasadzie, co wspomniane przysłowiowe "głowy" w polszczyźnie funkcjonuje też "samochód", który - wbrew swojej nazwie - przecież nie chodzi a jeździ. https://podcasty.polskieradio.pl/track/e1ad08a5-0b14-4c42-8b79-eaf87d14cffb/Wyraz "podpaska" pochodzi od czasownika "podpasać", czyli podwiązać pasem lub taśmą albo przewiązać dookoła. Czy ma ono coś wspólnego z pasem? Pierwotnie słowo to oznaczało przepaskę lub opatrunek podwiązujący i nie ma związku ze słowem "pas". A czy słowo "stanik" ma coś wspólnego ze słowem "stan"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/e1ad08a5-0b14-4c42-8b79-eaf87d14cffb/Tue, 04 Nov 2025 14:30:00 GMT137Czy słowo "podpaska" ma coś wspólnego z "pasem"?Wyraz "podpaska" pochodzi od czasownika "podpasać", czyli podwiązać pasem lub taśmą albo przewiązać dookoła. Czy ma ono coś wspólnego z pasem? Pierwotnie słowo to oznaczało przepaskę lub opatrunek podwiązujący i nie ma związku ze słowem "pas". A czy słowo "stanik" ma coś wspólnego ze słowem "stan"?Wyraz "podpaska" pochodzi od czasownika "podpasać", czyli podwiązać pasem lub taśmą albo przewiązać dookoła. Czy ma ono coś wspólnego z pasem? Pierwotnie słowo to oznaczało przepaskę lub opatrunek podwiązujący i nie ma związku ze słowem "pas". A czy słowo "stanik" ma coś wspólnego ze słowem "stan"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/ea17b0bb-6f0a-4cf4-aaaa-a744dfeec9e9/"Chłopaki" czy "chłopacy"? A może obie formy są poprawne? Otóż obie są dopuszczalne, w zależności od sposobu ich użycia, gdyż różnią się... rodzajem. A więc te "chłopaki" lub ci "chłopacy" lub "chłopcy". Jak prawidłowo używać rodzaju męskoosobowego i poprawnie mówić o chłopakach, warszawiakach czy profesorach? Sprawa nie dotyczy wyłącznie poprawności językowej - znaczenie przy wyborze formy ma także szacunek (lub jego brak),  ogólna ekspansja rodzaju żeńskiego w języku czy nawet szerzej - znaczenie płciowości w kulturze.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ea17b0bb-6f0a-4cf4-aaaa-a744dfeec9e9/Mon, 03 Nov 2025 14:30:00 GMT191"Chłopaki" czy... "chłopacy"? Która forma jest poprawna? "Chłopaki" czy "chłopacy"? A może obie formy są poprawne? Otóż obie są dopuszczalne, w zależności od sposobu ich użycia, gdyż różnią się... rodzajem. A więc te "chłopaki" lub ci "chłopacy" lub "chłopcy". Jak prawidłowo używać rodzaju męskoosobowego i poprawnie mówić o chłopakach, warszawiakach czy profesorach? Sprawa nie dotyczy wyłącznie poprawności językowej - znaczenie przy wyborze formy ma także szacunek (lub jego brak),  ogólna ekspansja rodzaju żeńskiego w języku czy nawet szerzej - znaczenie płciowości w kulturze."Chłopaki" czy "chłopacy"? A może obie formy są poprawne? Otóż obie są dopuszczalne, w zależności od sposobu ich użycia, gdyż różnią się... rodzajem. A więc te "chłopaki" lub ci "chłopacy" lub "chłopcy". Jak prawidłowo używać rodzaju męskoosobowego i poprawnie mówić o chłopakach, warszawiakach czy profesorach? Sprawa nie dotyczy wyłącznie poprawności językowej - znaczenie przy wyborze formy ma także szacunek (lub jego brak),  ogólna ekspansja rodzaju żeńskiego w języku czy nawet szerzej - znaczenie płciowości w kulturze.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2e1a8c1e-1b93-4218-946c-6dd87ef0c37a/Ogólna zasada nakazuje odmieniać  nazwiska. Bezspornie warto próbować, bo wyrazy odmieniane stają się nam bliższe i bardziej swojskie. Jednak w niektórych przypadkach sprawa odmiany może być nieco trudniejsza. Warto bowiem uwzględnić pewne szczegóły. Dobrym przykładem jest tu nazwisko "Gołąb"... https://podcasty.polskieradio.pl/track/2e1a8c1e-1b93-4218-946c-6dd87ef0c37a/Thu, 30 Oct 2025 14:30:00 GMT179Nazwiska - odmieniać czy nie odmieniać? Ogólna zasada nakazuje odmieniać  nazwiska. Bezspornie warto próbować, bo wyrazy odmieniane stają się nam bliższe i bardziej swojskie. Jednak w niektórych przypadkach sprawa odmiany może być nieco trudniejsza. Warto bowiem uwzględnić pewne szczegóły. Dobrym przykładem jest tu nazwisko "Gołąb"... Ogólna zasada nakazuje odmieniać  nazwiska. Bezspornie warto próbować, bo wyrazy odmieniane stają się nam bliższe i bardziej swojskie. Jednak w niektórych przypadkach sprawa odmiany może być nieco trudniejsza. Warto bowiem uwzględnić pewne szczegóły. Dobrym przykładem jest tu nazwisko "Gołąb"... https://podcasty.polskieradio.pl/track/986923e2-318b-41a9-ae1c-8a7ccef8e50e/Czy łazienka ma coś wspólnego z łażeniem? Wszak określenie "wychodek" również jednoznacznie nawiązuje do... chodzenia. We wskazane miejsca piechotą chodził również przysłowiowy... król. W polszczyźnie mamy jeszcze "toaletę", "sławojkę" i "kibel". Wyjaśniamy pochodzenie tych nazw...https://podcasty.polskieradio.pl/track/986923e2-318b-41a9-ae1c-8a7ccef8e50e/Wed, 29 Oct 2025 14:30:00 GMT176Łazienka, toaleta, wychodek - gdzie król chodził piechotą?Czy łazienka ma coś wspólnego z łażeniem? Wszak określenie "wychodek" również jednoznacznie nawiązuje do... chodzenia. We wskazane miejsca piechotą chodził również przysłowiowy... król. W polszczyźnie mamy jeszcze "toaletę", "sławojkę" i "kibel". Wyjaśniamy pochodzenie tych nazw...Czy łazienka ma coś wspólnego z łażeniem? Wszak określenie "wychodek" również jednoznacznie nawiązuje do... chodzenia. We wskazane miejsca piechotą chodził również przysłowiowy... król. W polszczyźnie mamy jeszcze "toaletę", "sławojkę" i "kibel". Wyjaśniamy pochodzenie tych nazw...https://podcasty.polskieradio.pl/track/cfe0a99d-4a7b-4d30-818b-4b42328c7876/Jak to zapisać wyrażenie złożone z przysłówka i imiesłowem - łącznie czy rozdzielnie? Nie jest to takie łatwe do wyjaśnienia, gdyż zależy od znaczenia. A więc jak poprawnie zapisać - "nowo narodzony" czy "nowonarodzony"? Od czego zależy pisownia tyego typu wyrażeń?https://podcasty.polskieradio.pl/track/cfe0a99d-4a7b-4d30-818b-4b42328c7876/Tue, 28 Oct 2025 14:30:00 GMT149"Nowo narodzony" czy "nowonarodzony"?Jak to zapisać wyrażenie złożone z przysłówka i imiesłowem - łącznie czy rozdzielnie? Nie jest to takie łatwe do wyjaśnienia, gdyż zależy od znaczenia. A więc jak poprawnie zapisać - "nowo narodzony" czy "nowonarodzony"? Od czego zależy pisownia tyego typu wyrażeń?Jak to zapisać wyrażenie złożone z przysłówka i imiesłowem - łącznie czy rozdzielnie? Nie jest to takie łatwe do wyjaśnienia, gdyż zależy od znaczenia. A więc jak poprawnie zapisać - "nowo narodzony" czy "nowonarodzony"? Od czego zależy pisownia tyego typu wyrażeń?https://podcasty.polskieradio.pl/track/8e755ecc-4bfb-4583-abdf-f05195a5da1c/Odpowiadamy na kolejne trudne pytania słuchaczy. Ten odcinek naszego cyklu poświęcamy... licznikom porządkowym, takim jak "piąci", "szóści" czy... "jedenaści". Wyjaśniamy też rolę i znaczenie kropki po liczebnikach porządkowych zapisywanych cyframi. https://podcasty.polskieradio.pl/track/8e755ecc-4bfb-4583-abdf-f05195a5da1c/Mon, 27 Oct 2025 14:30:00 GMT174Tajemnice... liczebników porządkowychOdpowiadamy na kolejne trudne pytania słuchaczy. Ten odcinek naszego cyklu poświęcamy... licznikom porządkowym, takim jak "piąci", "szóści" czy... "jedenaści". Wyjaśniamy też rolę i znaczenie kropki po liczebnikach porządkowych zapisywanych cyframi. Odpowiadamy na kolejne trudne pytania słuchaczy. Ten odcinek naszego cyklu poświęcamy... licznikom porządkowym, takim jak "piąci", "szóści" czy... "jedenaści". Wyjaśniamy też rolę i znaczenie kropki po liczebnikach porządkowych zapisywanych cyframi. https://podcasty.polskieradio.pl/track/25b327fa-5bb3-4aa6-ab1c-85c894e63357/Tym razem o... stronach w polszczyźnie. To, co dobre, w języku lokujemy po stronie prawej (np. "prawe czyny"). Lewa strona służy do opisywania czynów wątpliwej jakości (np. "lewizna"). Wyjaśniamy językową "stronniczość" wychodząc do słowa "mańkut", a kończąc na odbijającym się w języku stosunku do osób z niepełnosprawnościami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/25b327fa-5bb3-4aa6-ab1c-85c894e63357/Thu, 23 Oct 2025 14:30:00 GMT194"Prawi ludzie" i "lewe interesy"Tym razem o... stronach w polszczyźnie. To, co dobre, w języku lokujemy po stronie prawej (np. "prawe czyny"). Lewa strona służy do opisywania czynów wątpliwej jakości (np. "lewizna"). Wyjaśniamy językową "stronniczość" wychodząc do słowa "mańkut", a kończąc na odbijającym się w języku stosunku do osób z niepełnosprawnościami.Tym razem o... stronach w polszczyźnie. To, co dobre, w języku lokujemy po stronie prawej (np. "prawe czyny"). Lewa strona służy do opisywania czynów wątpliwej jakości (np. "lewizna"). Wyjaśniamy językową "stronniczość" wychodząc do słowa "mańkut", a kończąc na odbijającym się w języku stosunku do osób z niepełnosprawnościami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c8e37f88-4a46-451a-ad43-fc65ece10c94/Dawniej świece były jedynym źródłem światła, a wieczorami (i nocami) właśnie przy świecach uprawiano m.in. hazard. Jak to bywa z grami hazardowymi... nie zawsze się wygrywało... Jeśli zaś wygrana była niższa od kosztu świec wypalonych w czasie gry, cała zabawa nie była zbyt opłacalna - stąd mówiono, że była to "gra nie warta świeczki". Wyjaśniamy też skąd się wzięły powiedzenia: "niewarte zachodu", "zachodzić w głową" i "robota głupiego".https://podcasty.polskieradio.pl/track/c8e37f88-4a46-451a-ad43-fc65ece10c94/Wed, 22 Oct 2025 14:30:00 GMT189Skąd się wzięło powiedzenie? "gra niewarta świeczki"?Dawniej świece były jedynym źródłem światła, a wieczorami (i nocami) właśnie przy świecach uprawiano m.in. hazard. Jak to bywa z grami hazardowymi... nie zawsze się wygrywało... Jeśli zaś wygrana była niższa od kosztu świec wypalonych w czasie gry, cała zabawa nie była zbyt opłacalna - stąd mówiono, że była to "gra nie warta świeczki". Wyjaśniamy też skąd się wzięły powiedzenia: "niewarte zachodu", "zachodzić w głową" i "robota głupiego".Dawniej świece były jedynym źródłem światła, a wieczorami (i nocami) właśnie przy świecach uprawiano m.in. hazard. Jak to bywa z grami hazardowymi... nie zawsze się wygrywało... Jeśli zaś wygrana była niższa od kosztu świec wypalonych w czasie gry, cała zabawa nie była zbyt opłacalna - stąd mówiono, że była to "gra nie warta świeczki". Wyjaśniamy też skąd się wzięły powiedzenia: "niewarte zachodu", "zachodzić w głową" i "robota głupiego".https://podcasty.polskieradio.pl/track/5f4f29dd-c147-4f43-89e4-2586b8e0e6bc/Wbrew pozorom słowo "krzesło" nie ma nic wspólnego ze słowem "krzesanie". Pochodzi natomiast od praindouropejskiej cząstki "sker", która oznaczała wyginać, krzywić, giąć. Kiedyś słowem "krzesło" nazywano każdy pleciony przedmiot z wyginanej wikliny. Później jego znaczenie zawęziło się do współczesnego znaczenia.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/5f4f29dd-c147-4f43-89e4-2586b8e0e6bc/Tue, 21 Oct 2025 14:30:00 GMT190Skąd pochodzi słowo "krzesło"? Wbrew pozorom słowo "krzesło" nie ma nic wspólnego ze słowem "krzesanie". Pochodzi natomiast od praindouropejskiej cząstki "sker", która oznaczała wyginać, krzywić, giąć. Kiedyś słowem "krzesło" nazywano każdy pleciony przedmiot z wyginanej wikliny. Później jego znaczenie zawęziło się do współczesnego znaczenia.  Wbrew pozorom słowo "krzesło" nie ma nic wspólnego ze słowem "krzesanie". Pochodzi natomiast od praindouropejskiej cząstki "sker", która oznaczała wyginać, krzywić, giąć. Kiedyś słowem "krzesło" nazywano każdy pleciony przedmiot z wyginanej wikliny. Później jego znaczenie zawęziło się do współczesnego znaczenia.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/fa6802f8-0db9-4151-a2e5-9c26d911e2b8/"Chlebić" oznaczało kiedyś "życie na czyimś chlebie" czyli "życie na czyjś koszt" i właśniue od czasownika "chlebić" pochodzi współczesne słowo "schlebiać". A dlaczego "chwalipięta", chwaląc... piętę, wychwala (często nadmiernie) sam siebie? https://podcasty.polskieradio.pl/track/fa6802f8-0db9-4151-a2e5-9c26d911e2b8/Mon, 20 Oct 2025 14:30:00 GMT196Czy słowo "schlebiać" ma coś wspólnego z... chlebem?"Chlebić" oznaczało kiedyś "życie na czyimś chlebie" czyli "życie na czyjś koszt" i właśniue od czasownika "chlebić" pochodzi współczesne słowo "schlebiać". A dlaczego "chwalipięta", chwaląc... piętę, wychwala (często nadmiernie) sam siebie? "Chlebić" oznaczało kiedyś "życie na czyimś chlebie" czyli "życie na czyjś koszt" i właśniue od czasownika "chlebić" pochodzi współczesne słowo "schlebiać". A dlaczego "chwalipięta", chwaląc... piętę, wychwala (często nadmiernie) sam siebie? https://podcasty.polskieradio.pl/track/afc3b3f4-5d40-4b17-bcb8-dbf1e159a401/Skąd się biorą dzieci? Co się dzieje, jak ktoś umrze? Czym się różnią chłopcy od dziewczynek? Takie pytania pojawiają się w czołówce wielu zestawień najtrudniejszych pytań stawianych przez dzieci. Jak rozmawiać z dziećmi na trudne tematy? Gościni: Magdalena Łuczak - psycholożka dziecięca, dyrektorka bliskościowego przedszkola "Przygody", propagatorka podejścia relacyjnego w edukacji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/afc3b3f4-5d40-4b17-bcb8-dbf1e159a401/Thu, 16 Oct 2025 20:00:00 GMT2392Jak rozmawiać z dziećmi o trudnych sprawach?Skąd się biorą dzieci? Co się dzieje, jak ktoś umrze? Czym się różnią chłopcy od dziewczynek? Takie pytania pojawiają się w czołówce wielu zestawień najtrudniejszych pytań stawianych przez dzieci. Jak rozmawiać z dziećmi na trudne tematy? Gościni: Magdalena Łuczak - psycholożka dziecięca, dyrektorka bliskościowego przedszkola "Przygody", propagatorka podejścia relacyjnego w edukacji.Skąd się biorą dzieci? Co się dzieje, jak ktoś umrze? Czym się różnią chłopcy od dziewczynek? Takie pytania pojawiają się w czołówce wielu zestawień najtrudniejszych pytań stawianych przez dzieci. Jak rozmawiać z dziećmi na trudne tematy? Gościni: Magdalena Łuczak - psycholożka dziecięca, dyrektorka bliskościowego przedszkola "Przygody", propagatorka podejścia relacyjnego w edukacji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/1d0fd049-54ab-4415-ad58-2cefdcbdb099/Pieniądze, forsę, hajs. Każdy nazwie zawartość portfela inaczej. Tym razem krążymy... wokół pieniędzy i wyjaśniamy skąd pochodzą niektóre potoczne określenia na gotówkę. Odpowiadamy także na pytania dociekliwych słuchaczy, np. czy portmonetka to... port dla monet? https://podcasty.polskieradio.pl/track/1d0fd049-54ab-4415-ad58-2cefdcbdb099/Thu, 16 Oct 2025 14:30:00 GMT202Co trzymamy w portmonetce?Pieniądze, forsę, hajs. Każdy nazwie zawartość portfela inaczej. Tym razem krążymy... wokół pieniędzy i wyjaśniamy skąd pochodzą niektóre potoczne określenia na gotówkę. Odpowiadamy także na pytania dociekliwych słuchaczy, np. czy portmonetka to... port dla monet? Pieniądze, forsę, hajs. Każdy nazwie zawartość portfela inaczej. Tym razem krążymy... wokół pieniędzy i wyjaśniamy skąd pochodzą niektóre potoczne określenia na gotówkę. Odpowiadamy także na pytania dociekliwych słuchaczy, np. czy portmonetka to... port dla monet? https://podcasty.polskieradio.pl/track/816a2a89-59b9-432a-91f4-cc5a3f7cbd7f/Dlaczego mówimy "dwa krzesła", ale "sześć krzeseł"? Staramy się wytłumaczyć tę językową niekonsekwencję. Zdarza nam się także liczyć "raz, dwa, trzy" zamiast "jeden, dwa, trzy" - na popularny "raz" również znajdzie się wyjaśnienie w tym odcinku. Na koniec "pi razy oko" i "pi razy drzwi" - ile to właściwie?https://podcasty.polskieradio.pl/track/816a2a89-59b9-432a-91f4-cc5a3f7cbd7f/Wed, 15 Oct 2025 14:30:00 GMT217"Pi razy oko" - liczebniki dla zaawansowanychDlaczego mówimy "dwa krzesła", ale "sześć krzeseł"? Staramy się wytłumaczyć tę językową niekonsekwencję. Zdarza nam się także liczyć "raz, dwa, trzy" zamiast "jeden, dwa, trzy" - na popularny "raz" również znajdzie się wyjaśnienie w tym odcinku. Na koniec "pi razy oko" i "pi razy drzwi" - ile to właściwie?Dlaczego mówimy "dwa krzesła", ale "sześć krzeseł"? Staramy się wytłumaczyć tę językową niekonsekwencję. Zdarza nam się także liczyć "raz, dwa, trzy" zamiast "jeden, dwa, trzy" - na popularny "raz" również znajdzie się wyjaśnienie w tym odcinku. Na koniec "pi razy oko" i "pi razy drzwi" - ile to właściwie?https://podcasty.polskieradio.pl/track/4b278e98-eb38-4b24-9ca1-0ab1b17f8fee/Które imię można nadać dziecku? Kto o tym decyduje? Czy jest to Rada Języka Polskiego? Otóż nie... Decyzja leży w kompetencjach Urzędu Stanu Cywilnego. Rada jedynie opiniuje możliwość nadania danego imienia na prośbę USC. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego - jeżeli imię nie spełnia określonych warunków - ma prawo nadać "imię z urzędu" i jest ono wtedy obowiązujące. A jakie imiona są obecnie najpopularniejsze?https://podcasty.polskieradio.pl/track/4b278e98-eb38-4b24-9ca1-0ab1b17f8fee/Tue, 14 Oct 2025 14:30:00 GMT262Lista imion... zakazanychKtóre imię można nadać dziecku? Kto o tym decyduje? Czy jest to Rada Języka Polskiego? Otóż nie... Decyzja leży w kompetencjach Urzędu Stanu Cywilnego. Rada jedynie opiniuje możliwość nadania danego imienia na prośbę USC. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego - jeżeli imię nie spełnia określonych warunków - ma prawo nadać "imię z urzędu" i jest ono wtedy obowiązujące. A jakie imiona są obecnie najpopularniejsze?Które imię można nadać dziecku? Kto o tym decyduje? Czy jest to Rada Języka Polskiego? Otóż nie... Decyzja leży w kompetencjach Urzędu Stanu Cywilnego. Rada jedynie opiniuje możliwość nadania danego imienia na prośbę USC. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego - jeżeli imię nie spełnia określonych warunków - ma prawo nadać "imię z urzędu" i jest ono wtedy obowiązujące. A jakie imiona są obecnie najpopularniejsze?https://podcasty.polskieradio.pl/track/17bfac1f-c1e8-4b14-8521-41715d527f87/Czym się różni tapet od... tapety? Tapet to dawne określenie zielonego sukna, przy którym toczyły się obrady, a niekiedy także określenie samego stołu. Tak więc czy używając określenia "brać coś na tapetę" jest niepoprawne? Okazuje się, że niektórzy językoznawcy i tę formę uznają już za poprawną. https://podcasty.polskieradio.pl/track/17bfac1f-c1e8-4b14-8521-41715d527f87/Mon, 13 Oct 2025 14:30:00 GMT185"Brać coś na tapet" - czym jest ten tapet? Czym się różni tapet od... tapety? Tapet to dawne określenie zielonego sukna, przy którym toczyły się obrady, a niekiedy także określenie samego stołu. Tak więc czy używając określenia "brać coś na tapetę" jest niepoprawne? Okazuje się, że niektórzy językoznawcy i tę formę uznają już za poprawną. Czym się różni tapet od... tapety? Tapet to dawne określenie zielonego sukna, przy którym toczyły się obrady, a niekiedy także określenie samego stołu. Tak więc czy używając określenia "brać coś na tapetę" jest niepoprawne? Okazuje się, że niektórzy językoznawcy i tę formę uznają już za poprawną. https://podcasty.polskieradio.pl/track/4671fbf7-8f70-4d45-8a7f-8a7fd83eec07/Oprócz służącej do walki wręcz "broni białej" jest także "broń czarna". Tak postrzegano dawniej... brudzącą broń palną. Pojedynek z użyciem "broni białej" niesie za sobą znamiona pewnej czystości i doniosłości. A czasami w pojedynkach (i nie tylko) można nawet "puszczać coś płazem" - pochodzenie tego określenia również wyjaśniamy w tym odcinku...https://podcasty.polskieradio.pl/track/4671fbf7-8f70-4d45-8a7f-8a7fd83eec07/Thu, 09 Oct 2025 14:30:00 GMT162"Biała broń" - czym się różni od "broni czarnej"? Oprócz służącej do walki wręcz "broni białej" jest także "broń czarna". Tak postrzegano dawniej... brudzącą broń palną. Pojedynek z użyciem "broni białej" niesie za sobą znamiona pewnej czystości i doniosłości. A czasami w pojedynkach (i nie tylko) można nawet "puszczać coś płazem" - pochodzenie tego określenia również wyjaśniamy w tym odcinku...Oprócz służącej do walki wręcz "broni białej" jest także "broń czarna". Tak postrzegano dawniej... brudzącą broń palną. Pojedynek z użyciem "broni białej" niesie za sobą znamiona pewnej czystości i doniosłości. A czasami w pojedynkach (i nie tylko) można nawet "puszczać coś płazem" - pochodzenie tego określenia również wyjaśniamy w tym odcinku...https://podcasty.polskieradio.pl/track/ea0c4ac1-013c-4f6f-b1b3-06bd022e6a77/"Ciamajda", "niedorajda", "fajtłapa", "lebiega" - tym razem tematem cyklu stały się określenia... niedoskonałości. Część z nich wywodzi się od dawnych określeń charakterystycznych dla zwierząt. Kilka - sięga do określeń związanych z postrzeganiem niepełnosprawności, jeszcze inne - wywodzą się... od roślin.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ea0c4ac1-013c-4f6f-b1b3-06bd022e6a77/Wed, 08 Oct 2025 14:30:00 GMT165"Fajtłapa" i inni... niedoskonali"Ciamajda", "niedorajda", "fajtłapa", "lebiega" - tym razem tematem cyklu stały się określenia... niedoskonałości. Część z nich wywodzi się od dawnych określeń charakterystycznych dla zwierząt. Kilka - sięga do określeń związanych z postrzeganiem niepełnosprawności, jeszcze inne - wywodzą się... od roślin."Ciamajda", "niedorajda", "fajtłapa", "lebiega" - tym razem tematem cyklu stały się określenia... niedoskonałości. Część z nich wywodzi się od dawnych określeń charakterystycznych dla zwierząt. Kilka - sięga do określeń związanych z postrzeganiem niepełnosprawności, jeszcze inne - wywodzą się... od roślin.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c0bf069b-8227-4dce-8d72-41d64bea7dca/Co wspólnego ma słowo "czoło" ze słowem "bezczelny"?  Czy bycie "na czele" wiąże się z "bezczelnością"? Poznajemy biblijną etymologię słowa "cham" i odpowiadamy na inne pytania dotyczące języka polskiego, m.in. dotyczące słowa "obcesowy". https://podcasty.polskieradio.pl/track/c0bf069b-8227-4dce-8d72-41d64bea7dca/Tue, 07 Oct 2025 14:30:00 GMT160"Bezczelny", "chamski", "obcesowy" Co wspólnego ma słowo "czoło" ze słowem "bezczelny"?  Czy bycie "na czele" wiąże się z "bezczelnością"? Poznajemy biblijną etymologię słowa "cham" i odpowiadamy na inne pytania dotyczące języka polskiego, m.in. dotyczące słowa "obcesowy". Co wspólnego ma słowo "czoło" ze słowem "bezczelny"?  Czy bycie "na czele" wiąże się z "bezczelnością"? Poznajemy biblijną etymologię słowa "cham" i odpowiadamy na inne pytania dotyczące języka polskiego, m.in. dotyczące słowa "obcesowy". https://podcasty.polskieradio.pl/track/14744960-7c68-4793-96e5-d58a6190006c/Skąd się wzięły określenia: "parasol" i "parasolka" i czy zawsze chroniły przed deszczem? Pierwotnie parasole służyły do ochrony przed... słońcem, a żeby chronić się przed deszczem stosowano... "parapluje". W tym odcinku także o pochodzeniu słów: "weekend" i "metro" oraz próbach zastąpienia ich polskimi odpowiednikami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/14744960-7c68-4793-96e5-d58a6190006c/Mon, 06 Oct 2025 14:30:00 GMT178"Parasol" i "parasolka" - czym się różnią i skąd wzięły się języku polskim?Skąd się wzięły określenia: "parasol" i "parasolka" i czy zawsze chroniły przed deszczem? Pierwotnie parasole służyły do ochrony przed... słońcem, a żeby chronić się przed deszczem stosowano... "parapluje". W tym odcinku także o pochodzeniu słów: "weekend" i "metro" oraz próbach zastąpienia ich polskimi odpowiednikami.Skąd się wzięły określenia: "parasol" i "parasolka" i czy zawsze chroniły przed deszczem? Pierwotnie parasole służyły do ochrony przed... słońcem, a żeby chronić się przed deszczem stosowano... "parapluje". W tym odcinku także o pochodzeniu słów: "weekend" i "metro" oraz próbach zastąpienia ich polskimi odpowiednikami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/cd352a54-5d67-49b0-b546-1d5a28249360/O "picu" prawie ale tak właściwie cóż to takiego jest ten "pic"? Skąd w ogóle w języku polskim wzięło się to słowo? Co oznacza, że czasami "robimy coś dla picu"?  Jak wytłumaczyć znaczenie powiedzenia "pic na wodę fotomontaż"? Czy "picowanie" oznacza to samo co "ściemnianie" i wciskanie kitu"? https://podcasty.polskieradio.pl/track/cd352a54-5d67-49b0-b546-1d5a28249360/Thu, 02 Oct 2025 14:30:00 GMT154Skąd się wzięły określenia: "robić coś dla picu" i "pic na wodę fotomontaż"?O "picu" prawie ale tak właściwie cóż to takiego jest ten "pic"? Skąd w ogóle w języku polskim wzięło się to słowo? Co oznacza, że czasami "robimy coś dla picu"?  Jak wytłumaczyć znaczenie powiedzenia "pic na wodę fotomontaż"? Czy "picowanie" oznacza to samo co "ściemnianie" i wciskanie kitu"? O "picu" prawie ale tak właściwie cóż to takiego jest ten "pic"? Skąd w ogóle w języku polskim wzięło się to słowo? Co oznacza, że czasami "robimy coś dla picu"?  Jak wytłumaczyć znaczenie powiedzenia "pic na wodę fotomontaż"? Czy "picowanie" oznacza to samo co "ściemnianie" i wciskanie kitu"? https://podcasty.polskieradio.pl/track/efe2dd8d-73ec-4bfa-a074-de62d9284d32/"Mieć coś za uszami" czyli wyrażenie określające, że nie jest się bez winy i ma się coś na sumieniu. Ale skąd w tym powiedzeniu uszy? Jest kilka wyjaśnień, a jedno z nich to, że chodzi o sprawy, które są niewidoczne - "poza uszami" czyli w ukryciu. A jeżeli coś się ukrywa, to może oznaczać, że nie mamy czystego sumienia... https://podcasty.polskieradio.pl/track/efe2dd8d-73ec-4bfa-a074-de62d9284d32/Wed, 01 Oct 2025 14:30:00 GMT168Skąd się wzięło powiedzenie "mieć coś za uszami"?"Mieć coś za uszami" czyli wyrażenie określające, że nie jest się bez winy i ma się coś na sumieniu. Ale skąd w tym powiedzeniu uszy? Jest kilka wyjaśnień, a jedno z nich to, że chodzi o sprawy, które są niewidoczne - "poza uszami" czyli w ukryciu. A jeżeli coś się ukrywa, to może oznaczać, że nie mamy czystego sumienia... "Mieć coś za uszami" czyli wyrażenie określające, że nie jest się bez winy i ma się coś na sumieniu. Ale skąd w tym powiedzeniu uszy? Jest kilka wyjaśnień, a jedno z nich to, że chodzi o sprawy, które są niewidoczne - "poza uszami" czyli w ukryciu. A jeżeli coś się ukrywa, to może oznaczać, że nie mamy czystego sumienia... https://podcasty.polskieradio.pl/track/4adb98f9-fdae-4c3d-b604-a7c1f3c91b7b/ We wtorek, 30 września, obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Tłumacza. Postanawiamy nieco to święto... wydłużyć i zapraszamy do rozmowy o tłumaczeniu i osobach tłumaczących Dorotę Konowrocką-Sawę - tłumaczkę z języka angielskiego, autorkę ponad 60 przekładów, wśród których znalazły się m.in. 1984 Georga Orwella czy Wszystko za Everest Johna Krakauera. Czym musi odznaczać się dobry tłumacz? Jakie są blaski i cienie tej pracy? Jakie są najważniejsze postulaty Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury? https://podcasty.polskieradio.pl/track/4adb98f9-fdae-4c3d-b604-a7c1f3c91b7b/Wed, 01 Oct 2025 12:00:00 GMT2661Międzynarodowy Dzień Tłumacza - dlaczego ważna jest społeczna świadomość pracy tłumaczy i tłumaczek? We wtorek, 30 września, obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Tłumacza. Postanawiamy nieco to święto... wydłużyć i zapraszamy do rozmowy o tłumaczeniu i osobach tłumaczących Dorotę Konowrocką-Sawę - tłumaczkę z języka angielskiego, autorkę ponad 60 przekładów, wśród których znalazły się m.in. 1984 Georga Orwella czy Wszystko za Everest Johna Krakauera. Czym musi odznaczać się dobry tłumacz? Jakie są blaski i cienie tej pracy? Jakie są najważniejsze postulaty Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury?  We wtorek, 30 września, obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Tłumacza. Postanawiamy nieco to święto... wydłużyć i zapraszamy do rozmowy o tłumaczeniu i osobach tłumaczących Dorotę Konowrocką-Sawę - tłumaczkę z języka angielskiego, autorkę ponad 60 przekładów, wśród których znalazły się m.in. 1984 Georga Orwella czy Wszystko za Everest Johna Krakauera. Czym musi odznaczać się dobry tłumacz? Jakie są blaski i cienie tej pracy? Jakie są najważniejsze postulaty Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury? https://podcasty.polskieradio.pl/track/14667eaa-e5d5-46d6-a009-1f4046905610/Nazwy miejscowości pokazują sposób patrzenia na świat naszych przodków. Wiele z nich nawiązuje do świata zwierząt i roślin. Często wskazują też do kogo dane miejsce należało, a także nawiązują do kultury materialnej, społecznej czy duchowej. A co to są służebne nazwy miejscowości, takie jak Bednary czy Złotniki? Skąd się wzięły takie nazwy jak Sfornegacie czy... Pupki?https://podcasty.polskieradio.pl/track/14667eaa-e5d5-46d6-a009-1f4046905610/Tue, 30 Sep 2025 14:30:00 GMT238Historia zapisana w nazwach miejscowościNazwy miejscowości pokazują sposób patrzenia na świat naszych przodków. Wiele z nich nawiązuje do świata zwierząt i roślin. Często wskazują też do kogo dane miejsce należało, a także nawiązują do kultury materialnej, społecznej czy duchowej. A co to są służebne nazwy miejscowości, takie jak Bednary czy Złotniki? Skąd się wzięły takie nazwy jak Sfornegacie czy... Pupki?Nazwy miejscowości pokazują sposób patrzenia na świat naszych przodków. Wiele z nich nawiązuje do świata zwierząt i roślin. Często wskazują też do kogo dane miejsce należało, a także nawiązują do kultury materialnej, społecznej czy duchowej. A co to są służebne nazwy miejscowości, takie jak Bednary czy Złotniki? Skąd się wzięły takie nazwy jak Sfornegacie czy... Pupki?https://podcasty.polskieradio.pl/track/41457840-2098-40d3-a2fc-3145bb468b2a/Jeśli chcielibyśmy wnioskować o szewcach z popularnych frazeologizmów, wówczas obraz tej grupy nie byłby korzystny. Klną (jak szewcy), nie stronią od alkoholu ("pijany jak szewc") i bardzo się denerwują ("szewska pasja"). Do tego przytrafiają im się czasem... "szewskie poniedziałki". Jak mówi stare przysłowie: szewcy, krawcy - nie ludzie. Wyjaśniamy co stoi za tymi pełnymi uprzedzeń powiedzeniami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/41457840-2098-40d3-a2fc-3145bb468b2a/Mon, 29 Sep 2025 14:30:00 GMT173"Szewski poniedziałek" - co oznacza to wyrażenie i skąd się wzięło?Jeśli chcielibyśmy wnioskować o szewcach z popularnych frazeologizmów, wówczas obraz tej grupy nie byłby korzystny. Klną (jak szewcy), nie stronią od alkoholu ("pijany jak szewc") i bardzo się denerwują ("szewska pasja"). Do tego przytrafiają im się czasem... "szewskie poniedziałki". Jak mówi stare przysłowie: szewcy, krawcy - nie ludzie. Wyjaśniamy co stoi za tymi pełnymi uprzedzeń powiedzeniami.Jeśli chcielibyśmy wnioskować o szewcach z popularnych frazeologizmów, wówczas obraz tej grupy nie byłby korzystny. Klną (jak szewcy), nie stronią od alkoholu ("pijany jak szewc") i bardzo się denerwują ("szewska pasja"). Do tego przytrafiają im się czasem... "szewskie poniedziałki". Jak mówi stare przysłowie: szewcy, krawcy - nie ludzie. Wyjaśniamy co stoi za tymi pełnymi uprzedzeń powiedzeniami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/1ce74a51-2435-4a8a-a53a-6ebd164fd11a/Koty w polszczyźnie nie mają lekko. "Żyć na kocią łapę", "kocia wiara", "biegać jak kot z pęcherzem" - wszystkie te powiedzenia wywodzą się z dawnego, negatywnego myślenia o dachowcach. Wyjaśniamy pochodzenie tych powiedzeń, żeby... językowo, nie kupowali Państwo "kota w worku".https://podcasty.polskieradio.pl/track/1ce74a51-2435-4a8a-a53a-6ebd164fd11a/Thu, 25 Sep 2025 14:30:00 GMT209"Na kocią łapę" - dachowce i mruczki w językuKoty w polszczyźnie nie mają lekko. "Żyć na kocią łapę", "kocia wiara", "biegać jak kot z pęcherzem" - wszystkie te powiedzenia wywodzą się z dawnego, negatywnego myślenia o dachowcach. Wyjaśniamy pochodzenie tych powiedzeń, żeby... językowo, nie kupowali Państwo "kota w worku".Koty w polszczyźnie nie mają lekko. "Żyć na kocią łapę", "kocia wiara", "biegać jak kot z pęcherzem" - wszystkie te powiedzenia wywodzą się z dawnego, negatywnego myślenia o dachowcach. Wyjaśniamy pochodzenie tych powiedzeń, żeby... językowo, nie kupowali Państwo "kota w worku".https://podcasty.polskieradio.pl/track/7f4f73e2-c37d-4f21-8b7f-aa9ef372e5b3/Dawniej na Polaków mówiono... Lachy, a wyraz ten wywodzi się od dawnego określenia pól. Polacy z polami mają zatem wiele wspólnego, a nazewniczo Polsce z ziemią (polską, rzecz jasna) również jest blisko. Gdzie w tym wszystkim Polanie, Wiślanie i Ślężanie? Dlaczego dawniej na Polaków mówiono... Lachy? Tak nazywano kiedyś ludność zamieszkującą tereny równinne z dominacją pól. We współczesnym języku słowo "Lachy" pozostało jeszcze w określeniu "Strachy na Lachy", czyli zagrożenia lub groźby, którymi nie trzeba się przejmować. Dlaczego? Nasi przodkowie uchodzili kiedyś za bardzo odważnych, którzy żadnych gróźb się nie obawiali.https://podcasty.polskieradio.pl/track/7f4f73e2-c37d-4f21-8b7f-aa9ef372e5b3/Wed, 24 Sep 2025 14:30:00 GMT172"Strachy na Lachy" - co oznacza to powiedzenie i skąd się wzięło?Dawniej na Polaków mówiono... Lachy, a wyraz ten wywodzi się od dawnego określenia pól. Polacy z polami mają zatem wiele wspólnego, a nazewniczo Polsce z ziemią (polską, rzecz jasna) również jest blisko. Gdzie w tym wszystkim Polanie, Wiślanie i Ślężanie? Dlaczego dawniej na Polaków mówiono... Lachy? Tak nazywano kiedyś ludność zamieszkującą tereny równinne z dominacją pól. We współczesnym języku słowo "Lachy" pozostało jeszcze w określeniu "Strachy na Lachy", czyli zagrożenia lub groźby, którymi nie trzeba się przejmować. Dlaczego? Nasi przodkowie uchodzili kiedyś za bardzo odważnych, którzy żadnych gróźb się nie obawiali.Dawniej na Polaków mówiono... Lachy, a wyraz ten wywodzi się od dawnego określenia pól. Polacy z polami mają zatem wiele wspólnego, a nazewniczo Polsce z ziemią (polską, rzecz jasna) również jest blisko. Gdzie w tym wszystkim Polanie, Wiślanie i Ślężanie? Dlaczego dawniej na Polaków mówiono... Lachy? Tak nazywano kiedyś ludność zamieszkującą tereny równinne z dominacją pól. We współczesnym języku słowo "Lachy" pozostało jeszcze w określeniu "Strachy na Lachy", czyli zagrożenia lub groźby, którymi nie trzeba się przejmować. Dlaczego? Nasi przodkowie uchodzili kiedyś za bardzo odważnych, którzy żadnych gróźb się nie obawiali.https://podcasty.polskieradio.pl/track/f0355bdc-1a00-47b2-a91d-022e5ce21b22/Czy "wena twórcza" ma coś wspólnego z angielskim słowem "vein" czyli "żyła"? Odnajdujemy źródłosłów obu wyrazów, ale przy okazji poświęcamy też sporo uwagi przeróżnym znaczeniom słów związanych z "żyłą".https://podcasty.polskieradio.pl/track/f0355bdc-1a00-47b2-a91d-022e5ce21b22/Tue, 23 Sep 2025 14:30:00 GMT187Skąd się wzięło słowo "wena"? Czy "wena twórcza" ma coś wspólnego z angielskim słowem "vein" czyli "żyła"? Odnajdujemy źródłosłów obu wyrazów, ale przy okazji poświęcamy też sporo uwagi przeróżnym znaczeniom słów związanych z "żyłą".Czy "wena twórcza" ma coś wspólnego z angielskim słowem "vein" czyli "żyła"? Odnajdujemy źródłosłów obu wyrazów, ale przy okazji poświęcamy też sporo uwagi przeróżnym znaczeniom słów związanych z "żyłą".https://podcasty.polskieradio.pl/track/0de4685e-5b86-4ee8-9b69-d2df7c69df1e/Czy słowo "blizna" ma coś wspólnego ze słowem "bliźni"? Tłumaczymy etymologię obu wyrazów i jak zawsze dorzucamy coś, co się  nimi łączy, choć na pierwszy rzut oka (a w zasadzie ucha) takie oczywiste już nie jest.https://podcasty.polskieradio.pl/track/0de4685e-5b86-4ee8-9b69-d2df7c69df1e/Mon, 22 Sep 2025 14:30:00 GMT156Co łączy "bliźniego" z "blizną"?  Czy słowo "blizna" ma coś wspólnego ze słowem "bliźni"? Tłumaczymy etymologię obu wyrazów i jak zawsze dorzucamy coś, co się  nimi łączy, choć na pierwszy rzut oka (a w zasadzie ucha) takie oczywiste już nie jest.Czy słowo "blizna" ma coś wspólnego ze słowem "bliźni"? Tłumaczymy etymologię obu wyrazów i jak zawsze dorzucamy coś, co się  nimi łączy, choć na pierwszy rzut oka (a w zasadzie ucha) takie oczywiste już nie jest.https://podcasty.polskieradio.pl/track/9a027ccd-2e6a-47a1-85ad-27225c27d23f/Przyglądamy się słowom ze świata natury... Skąd się wzięło słowo "dżdżownica" w polszczyźnie? Co łączy "trawę" i... "trawienie" oraz "łąkę" i "rozłąkę"?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/9a027ccd-2e6a-47a1-85ad-27225c27d23f/Thu, 18 Sep 2025 14:30:00 GMT210Co trawi dżdżownicę na łące?Przyglądamy się słowom ze świata natury... Skąd się wzięło słowo "dżdżownica" w polszczyźnie? Co łączy "trawę" i... "trawienie" oraz "łąkę" i "rozłąkę"?  Przyglądamy się słowom ze świata natury... Skąd się wzięło słowo "dżdżownica" w polszczyźnie? Co łączy "trawę" i... "trawienie" oraz "łąkę" i "rozłąkę"?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/d96a8969-1e29-4f41-b07c-598e6964bda9/Co oznaczają określenia opisujące konie: "rączy", "narowisty" i "hyży"? Wszystkie sprawiają, że natychmiast wyobrażamy sobie dynamiczne kopytne zwierzęta, ale część z nich ma zastosowanie również w opisywaniu ludzi... https://podcasty.polskieradio.pl/track/d96a8969-1e29-4f41-b07c-598e6964bda9/Wed, 17 Sep 2025 14:30:00 GMT185Przymiotniki rodem ze stadninyCo oznaczają określenia opisujące konie: "rączy", "narowisty" i "hyży"? Wszystkie sprawiają, że natychmiast wyobrażamy sobie dynamiczne kopytne zwierzęta, ale część z nich ma zastosowanie również w opisywaniu ludzi... Co oznaczają określenia opisujące konie: "rączy", "narowisty" i "hyży"? Wszystkie sprawiają, że natychmiast wyobrażamy sobie dynamiczne kopytne zwierzęta, ale część z nich ma zastosowanie również w opisywaniu ludzi... https://podcasty.polskieradio.pl/track/98b44845-b18c-4d8d-b32a-78b03fc3462b/To, jak mówimy, zdradza wiele cech naszego charakteru i jest przejawem myślenia o świecie i innych ludziach. Ale czy sposób posługiwania się językiem może stanowić przejaw zaburzeń czy chorób psychicznych? Czy język może stać się kryterium diagnostycznym w psychologii? O tym rozmawiamy z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką, autorką książki „Minibook o traumie”.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/98b44845-b18c-4d8d-b32a-78b03fc3462b/Wed, 17 Sep 2025 08:00:00 GMT2248Czy język oddaje nasz stan psychiczny?To, jak mówimy, zdradza wiele cech naszego charakteru i jest przejawem myślenia o świecie i innych ludziach. Ale czy sposób posługiwania się językiem może stanowić przejaw zaburzeń czy chorób psychicznych? Czy język może stać się kryterium diagnostycznym w psychologii? O tym rozmawiamy z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką, autorką książki „Minibook o traumie”.  To, jak mówimy, zdradza wiele cech naszego charakteru i jest przejawem myślenia o świecie i innych ludziach. Ale czy sposób posługiwania się językiem może stanowić przejaw zaburzeń czy chorób psychicznych? Czy język może stać się kryterium diagnostycznym w psychologii? O tym rozmawiamy z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką, autorką książki „Minibook o traumie”.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/62bd2948-d1de-4ba4-aa13-83a8149faf8b/Łącznie czy oddzielnie? jak zapisywać w języku polskim cząstkę "nie"? Czy poprawnie jest napisać: nieprzynoszenie, niesiadanie czy niemiły? A jak forma jest poprawna nie najmilszy czy też nienajmilszy? Szykują się jednak zmiany w naszej ortografii, o których także w tym odcinku naszego cyklu. https://podcasty.polskieradio.pl/track/62bd2948-d1de-4ba4-aa13-83a8149faf8b/Tue, 16 Sep 2025 14:30:00 GMT210Tajemnice słowa "nie"Łącznie czy oddzielnie? jak zapisywać w języku polskim cząstkę "nie"? Czy poprawnie jest napisać: nieprzynoszenie, niesiadanie czy niemiły? A jak forma jest poprawna nie najmilszy czy też nienajmilszy? Szykują się jednak zmiany w naszej ortografii, o których także w tym odcinku naszego cyklu. Łącznie czy oddzielnie? jak zapisywać w języku polskim cząstkę "nie"? Czy poprawnie jest napisać: nieprzynoszenie, niesiadanie czy niemiły? A jak forma jest poprawna nie najmilszy czy też nienajmilszy? Szykują się jednak zmiany w naszej ortografii, o których także w tym odcinku naszego cyklu. https://podcasty.polskieradio.pl/track/3739baed-3102-472e-9cf6-7636b4e797b7/W tym odcinku wyjaśniamy pochodzenie słów: "wybaczyć”, "przebaczyć" oraz "nienawidzić". Czy wybaczanie ma coś wspólnego ze słowem "baczność", a nienawidzenie ze słowem "widzieć"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/3739baed-3102-472e-9cf6-7636b4e797b7/Mon, 15 Sep 2025 14:30:00 GMT166Czy "wybaczyć" ma coś wspólnego ze słowem "baczność"? W tym odcinku wyjaśniamy pochodzenie słów: "wybaczyć”, "przebaczyć" oraz "nienawidzić". Czy wybaczanie ma coś wspólnego ze słowem "baczność", a nienawidzenie ze słowem "widzieć"?W tym odcinku wyjaśniamy pochodzenie słów: "wybaczyć”, "przebaczyć" oraz "nienawidzić". Czy wybaczanie ma coś wspólnego ze słowem "baczność", a nienawidzenie ze słowem "widzieć"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/990714bf-6af6-4c24-bc4e-4fdd195edb73/Okazuje się, że "gołąbki" brzmią podobnie... w wielu językach, choć  dokładna geneza tego słowa budzi spory językoznawców. Na pewno wykluczyć można zbieżność potrawy z gatunkiem ptaków. Podobnie skomplikowana i budząca spory wydaje się być etymologia "bigosu"... Za to z określeniem pochodzenia słowa "rosół" nie ma najmniejszego problemu...https://podcasty.polskieradio.pl/track/990714bf-6af6-4c24-bc4e-4fdd195edb73/Thu, 11 Sep 2025 14:30:00 GMT174O nazwach potraw: gołąbki, bigos, rosółOkazuje się, że "gołąbki" brzmią podobnie... w wielu językach, choć  dokładna geneza tego słowa budzi spory językoznawców. Na pewno wykluczyć można zbieżność potrawy z gatunkiem ptaków. Podobnie skomplikowana i budząca spory wydaje się być etymologia "bigosu"... Za to z określeniem pochodzenia słowa "rosół" nie ma najmniejszego problemu...Okazuje się, że "gołąbki" brzmią podobnie... w wielu językach, choć  dokładna geneza tego słowa budzi spory językoznawców. Na pewno wykluczyć można zbieżność potrawy z gatunkiem ptaków. Podobnie skomplikowana i budząca spory wydaje się być etymologia "bigosu"... Za to z określeniem pochodzenia słowa "rosół" nie ma najmniejszego problemu...https://podcasty.polskieradio.pl/track/b7fa42c0-133e-47d3-8b75-50607a01d412/W polszczyźnie zdarzają się wyrazy nazywające rośliny, które brzmią podobnie do nazw zwierząt. Tytułowe "żuraw" i "żurawina" są jednym z przykładów. Szukamy także innych podobieństw i wyjaśniamy m.in. co wspólnego ma jeż z jeżyną i koń z koniczyną. https://podcasty.polskieradio.pl/track/b7fa42c0-133e-47d3-8b75-50607a01d412/Wed, 10 Sep 2025 14:30:00 GMT155Co łączy żurawia z żurawiną?W polszczyźnie zdarzają się wyrazy nazywające rośliny, które brzmią podobnie do nazw zwierząt. Tytułowe "żuraw" i "żurawina" są jednym z przykładów. Szukamy także innych podobieństw i wyjaśniamy m.in. co wspólnego ma jeż z jeżyną i koń z koniczyną. W polszczyźnie zdarzają się wyrazy nazywające rośliny, które brzmią podobnie do nazw zwierząt. Tytułowe "żuraw" i "żurawina" są jednym z przykładów. Szukamy także innych podobieństw i wyjaśniamy m.in. co wspólnego ma jeż z jeżyną i koń z koniczyną. https://podcasty.polskieradio.pl/track/b6e0aa74-c81a-4b23-8f1a-616a89db0e8a/Dlaczego kot miałczy, a pies nie hauczy?  Skąd się wzięło słowo "szczekanie" na określenie odgłosów wydawanych przez psy i w ogóle dlaczego te czworonogi nazywamy właśnie psami?https://podcasty.polskieradio.pl/track/b6e0aa74-c81a-4b23-8f1a-616a89db0e8a/Tue, 09 Sep 2025 14:30:00 GMT172Dlaczego psy szczekają... a nie "hauczą"? Dlaczego kot miałczy, a pies nie hauczy?  Skąd się wzięło słowo "szczekanie" na określenie odgłosów wydawanych przez psy i w ogóle dlaczego te czworonogi nazywamy właśnie psami?Dlaczego kot miałczy, a pies nie hauczy?  Skąd się wzięło słowo "szczekanie" na określenie odgłosów wydawanych przez psy i w ogóle dlaczego te czworonogi nazywamy właśnie psami?https://podcasty.polskieradio.pl/track/33eb9695-0967-4b05-a786-0cb4582bae0f/Nie jest łatwo ustalić pochodzenie słowa "grajdoł". Jest kilka koncepcji. Pierwsza z nich głosi, że to słowo ma związek z gwarowym "grajdać się" czyli iść niezgrabnie. Niektóre źródła wskazują jednak, że może mieć związek z rumuńskim określeniem obory czyli słowem "grajd". https://podcasty.polskieradio.pl/track/33eb9695-0967-4b05-a786-0cb4582bae0f/Mon, 08 Sep 2025 14:30:00 GMT124Skąd się wzięło słowo "grajdoł"? Nie jest łatwo ustalić pochodzenie słowa "grajdoł". Jest kilka koncepcji. Pierwsza z nich głosi, że to słowo ma związek z gwarowym "grajdać się" czyli iść niezgrabnie. Niektóre źródła wskazują jednak, że może mieć związek z rumuńskim określeniem obory czyli słowem "grajd". Nie jest łatwo ustalić pochodzenie słowa "grajdoł". Jest kilka koncepcji. Pierwsza z nich głosi, że to słowo ma związek z gwarowym "grajdać się" czyli iść niezgrabnie. Niektóre źródła wskazują jednak, że może mieć związek z rumuńskim określeniem obory czyli słowem "grajd". https://podcasty.polskieradio.pl/track/27d32038-6ec9-4344-9c0c-505b2c58e660/Zaczyna się od durnia i... duru brzusznego. Dziś tropimy nazewnictwo związane z chorobami. Okazuje się, że durowi brzusznemu jest całkiem blisko do... miłości! Wyjaśnia także, skąd wziął się słynny wilk, którego można złapać siedząc na zimnym i  co wspólnego ma pasożyt z życiem i... rzycią.https://podcasty.polskieradio.pl/track/27d32038-6ec9-4344-9c0c-505b2c58e660/Thu, 04 Sep 2025 14:30:00 GMT223Dur brzuszny i inne chorobyZaczyna się od durnia i... duru brzusznego. Dziś tropimy nazewnictwo związane z chorobami. Okazuje się, że durowi brzusznemu jest całkiem blisko do... miłości! Wyjaśnia także, skąd wziął się słynny wilk, którego można złapać siedząc na zimnym i  co wspólnego ma pasożyt z życiem i... rzycią.Zaczyna się od durnia i... duru brzusznego. Dziś tropimy nazewnictwo związane z chorobami. Okazuje się, że durowi brzusznemu jest całkiem blisko do... miłości! Wyjaśnia także, skąd wziął się słynny wilk, którego można złapać siedząc na zimnym i  co wspólnego ma pasożyt z życiem i... rzycią.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ab346844-d2d8-4a85-a803-1c05fb118c25/Co łączy jaja z zabawnymi sytuacjami? Znamy je z powiedzeń: "ale jaja!" i "jaja jak berety". Wyjaśniamy zarówno kwestię jaj, jak i beretów w dobrze znanym frazeologizmie. Jest także beczka (śmiechu) i nieco bardziej współczesna beka, a także historia piątej klepki, której czasem brakuje...https://podcasty.polskieradio.pl/track/ab346844-d2d8-4a85-a803-1c05fb118c25/Wed, 03 Sep 2025 14:30:00 GMT168"Ale jaja!" czyli język humoruCo łączy jaja z zabawnymi sytuacjami? Znamy je z powiedzeń: "ale jaja!" i "jaja jak berety". Wyjaśniamy zarówno kwestię jaj, jak i beretów w dobrze znanym frazeologizmie. Jest także beczka (śmiechu) i nieco bardziej współczesna beka, a także historia piątej klepki, której czasem brakuje...Co łączy jaja z zabawnymi sytuacjami? Znamy je z powiedzeń: "ale jaja!" i "jaja jak berety". Wyjaśniamy zarówno kwestię jaj, jak i beretów w dobrze znanym frazeologizmie. Jest także beczka (śmiechu) i nieco bardziej współczesna beka, a także historia piątej klepki, której czasem brakuje...https://podcasty.polskieradio.pl/track/082ce4cb-241a-4387-996b-39a622f068c2/Czy da się naukowo wyjaśnić dlaczego spotkania online męczą nas bardzie os potkań "na żywo"? Jak działa nasz mózg, jak odbiera bodźce, czego brakuje w relacji online, co zachodzi w relacji "face to face" - "na żywo"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/082ce4cb-241a-4387-996b-39a622f068c2/Tue, 02 Sep 2025 14:30:00 GMT319Dlaczego tak bardzo męczą nas spotkania online?Czy da się naukowo wyjaśnić dlaczego spotkania online męczą nas bardzie os potkań "na żywo"? Jak działa nasz mózg, jak odbiera bodźce, czego brakuje w relacji online, co zachodzi w relacji "face to face" - "na żywo"?Czy da się naukowo wyjaśnić dlaczego spotkania online męczą nas bardzie os potkań "na żywo"? Jak działa nasz mózg, jak odbiera bodźce, czego brakuje w relacji online, co zachodzi w relacji "face to face" - "na żywo"?https://podcasty.polskieradio.pl/track/8587a49c-8f6a-4194-9b00-26ea04fac86c/Wyjaśniamy etymologię wyrażenia "od sasa do lasa". Przedstawia fakty, nieznane historie i... trochę mitów, które zadomowiły się nawet w literaturze. Znajdujemy też błąd samego... Adama Mickiewicza.https://podcasty.polskieradio.pl/track/8587a49c-8f6a-4194-9b00-26ea04fac86c/Mon, 01 Sep 2025 14:30:00 GMT222Skąd się wzięło i co oznacza wyrażenie "od sasa do lasa"? Wyjaśniamy etymologię wyrażenia "od sasa do lasa". Przedstawia fakty, nieznane historie i... trochę mitów, które zadomowiły się nawet w literaturze. Znajdujemy też błąd samego... Adama Mickiewicza.Wyjaśniamy etymologię wyrażenia "od sasa do lasa". Przedstawia fakty, nieznane historie i... trochę mitów, które zadomowiły się nawet w literaturze. Znajdujemy też błąd samego... Adama Mickiewicza.https://podcasty.polskieradio.pl/track/83e66bf2-7714-45ac-a04e-76d31e0c4d17/Emocje są dla nas jak drogowskazy w utrzymywaniu relacji. Kiedy komunikacja przenosi się do internetu, wiele jej elementów ulega zatraceniu. Z drugiej strony internetowe środowisko i fizyczny brak osoby, z którą rozmawiamy sprzyja rozwojowi agresji i hejtu. Jak temu zapobiec? Pomoże empatia i jak największa liczba kontaktów twarzą w twarz.https://podcasty.polskieradio.pl/track/83e66bf2-7714-45ac-a04e-76d31e0c4d17/Thu, 28 Aug 2025 14:30:00 GMT218Skąd bierze się hejt?Emocje są dla nas jak drogowskazy w utrzymywaniu relacji. Kiedy komunikacja przenosi się do internetu, wiele jej elementów ulega zatraceniu. Z drugiej strony internetowe środowisko i fizyczny brak osoby, z którą rozmawiamy sprzyja rozwojowi agresji i hejtu. Jak temu zapobiec? Pomoże empatia i jak największa liczba kontaktów twarzą w twarz.Emocje są dla nas jak drogowskazy w utrzymywaniu relacji. Kiedy komunikacja przenosi się do internetu, wiele jej elementów ulega zatraceniu. Z drugiej strony internetowe środowisko i fizyczny brak osoby, z którą rozmawiamy sprzyja rozwojowi agresji i hejtu. Jak temu zapobiec? Pomoże empatia i jak największa liczba kontaktów twarzą w twarz.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ee8cb35e-805e-43b9-8b15-905aef5b1ae9/W jednym (prawie) mieszkają słowniku. Tropimy wyrazy w języku polskim, które przejęliśmy od południowych sąsiadów - Czechów. Wiele z nich dotyczy religii - pleban, diabeł, cmentarz i wiele innych. Panuje przekonanie, że język polski i czeski są do siebie na tyle podobne, że przedstawiciele obu narodowości porozumieją się ze sobą bez problemu. Autor przytacza kilka przykładów słów, które choć brzmią podobnie, po obu stronach granicy znaczą zupełnie co innego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ee8cb35e-805e-43b9-8b15-905aef5b1ae9/Wed, 27 Aug 2025 14:30:00 GMT190Czeszczyzna i polszczyzna...W jednym (prawie) mieszkają słowniku. Tropimy wyrazy w języku polskim, które przejęliśmy od południowych sąsiadów - Czechów. Wiele z nich dotyczy religii - pleban, diabeł, cmentarz i wiele innych. Panuje przekonanie, że język polski i czeski są do siebie na tyle podobne, że przedstawiciele obu narodowości porozumieją się ze sobą bez problemu. Autor przytacza kilka przykładów słów, które choć brzmią podobnie, po obu stronach granicy znaczą zupełnie co innego.W jednym (prawie) mieszkają słowniku. Tropimy wyrazy w języku polskim, które przejęliśmy od południowych sąsiadów - Czechów. Wiele z nich dotyczy religii - pleban, diabeł, cmentarz i wiele innych. Panuje przekonanie, że język polski i czeski są do siebie na tyle podobne, że przedstawiciele obu narodowości porozumieją się ze sobą bez problemu. Autor przytacza kilka przykładów słów, które choć brzmią podobnie, po obu stronach granicy znaczą zupełnie co innego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/bb03afb5-57ce-4dfd-9835-1134b4d375d7/Całkiem niedawno media obiegła informacja o tym, jak uprzejmie komunikujemy się ze sztuczną inteligencją, prosząc ją o coś, a następnie za to coś dziękując. Czy personifikowanie technologii wpływa na naszą codzienną komunikację? Czy "chmura" na pewno jest chmurą i dlaczego lepiej mówić o sobie "konsument" niż "użytkownik"? Gościni: Sylwia Czubkowska, autorka książki "Bóg techy - jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem”.https://podcasty.polskieradio.pl/track/bb03afb5-57ce-4dfd-9835-1134b4d375d7/Wed, 27 Aug 2025 10:00:00 GMT3011Jak mówimy o technologii i sztucznej inteligencji?Całkiem niedawno media obiegła informacja o tym, jak uprzejmie komunikujemy się ze sztuczną inteligencją, prosząc ją o coś, a następnie za to coś dziękując. Czy personifikowanie technologii wpływa na naszą codzienną komunikację? Czy "chmura" na pewno jest chmurą i dlaczego lepiej mówić o sobie "konsument" niż "użytkownik"? Gościni: Sylwia Czubkowska, autorka książki "Bóg techy - jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem”.Całkiem niedawno media obiegła informacja o tym, jak uprzejmie komunikujemy się ze sztuczną inteligencją, prosząc ją o coś, a następnie za to coś dziękując. Czy personifikowanie technologii wpływa na naszą codzienną komunikację? Czy "chmura" na pewno jest chmurą i dlaczego lepiej mówić o sobie "konsument" niż "użytkownik"? Gościni: Sylwia Czubkowska, autorka książki "Bóg techy - jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem”.https://podcasty.polskieradio.pl/track/242a3679-a112-4c27-b8cc-497b6668de64/Co wspólnego ma laska z... leszczyną? A może laska w jakiś sposób wiąże się z... miłością. W tym odcinku zajmiemy się pochodzeniem takich określeń jak... "laska", "cizia" czy "dziunia".https://podcasty.polskieradio.pl/track/242a3679-a112-4c27-b8cc-497b6668de64/Tue, 26 Aug 2025 14:30:00 GMT160"Ale laska" - skąd się wzięło to powiedzenie? Co wspólnego ma laska z... leszczyną? A może laska w jakiś sposób wiąże się z... miłością. W tym odcinku zajmiemy się pochodzeniem takich określeń jak... "laska", "cizia" czy "dziunia".Co wspólnego ma laska z... leszczyną? A może laska w jakiś sposób wiąże się z... miłością. W tym odcinku zajmiemy się pochodzeniem takich określeń jak... "laska", "cizia" czy "dziunia".https://podcasty.polskieradio.pl/track/021784c2-89b7-45ec-9528-2a068732c9bf/Dlaczego możemy "pić coś duszkiem"? Czy chodzi o małego ducha, czyli duszka? A może wcale nie o ducha, tylko o... dech? https://podcasty.polskieradio.pl/track/021784c2-89b7-45ec-9528-2a068732c9bf/Mon, 25 Aug 2025 14:30:00 GMT161Czy "picie duszkiem" ma coś wspólnego z... duchami? Dlaczego możemy "pić coś duszkiem"? Czy chodzi o małego ducha, czyli duszka? A może wcale nie o ducha, tylko o... dech? Dlaczego możemy "pić coś duszkiem"? Czy chodzi o małego ducha, czyli duszka? A może wcale nie o ducha, tylko o... dech? https://podcasty.polskieradio.pl/track/5b7ca225-35ea-4255-b67d-1cae595554b5/Ich droga do polszczyzny okazuje się być niekrótka (i - aż chciałoby się dodać - nienudna) i wskazuje na języki naszych sąsiadów. Mówimy również, że cos jest "nudne, jak flaki z olejem". I tu sprawa również nie jest prosta, bo nie ze współcześnie rozumianym uczuciem nudy związane jest pierwotne znaczenie tej frazy.https://podcasty.polskieradio.pl/track/5b7ca225-35ea-4255-b67d-1cae595554b5/Thu, 21 Aug 2025 14:30:00 GMT152"Nudy na pudy" - czym są tytułowe pudy i skąd wzięły się w języku?Ich droga do polszczyzny okazuje się być niekrótka (i - aż chciałoby się dodać - nienudna) i wskazuje na języki naszych sąsiadów. Mówimy również, że cos jest "nudne, jak flaki z olejem". I tu sprawa również nie jest prosta, bo nie ze współcześnie rozumianym uczuciem nudy związane jest pierwotne znaczenie tej frazy.Ich droga do polszczyzny okazuje się być niekrótka (i - aż chciałoby się dodać - nienudna) i wskazuje na języki naszych sąsiadów. Mówimy również, że cos jest "nudne, jak flaki z olejem". I tu sprawa również nie jest prosta, bo nie ze współcześnie rozumianym uczuciem nudy związane jest pierwotne znaczenie tej frazy.https://podcasty.polskieradio.pl/track/db20c373-b016-48e0-afe3-4931b811b95b/Czy zielone liście cykorii mogą mieć cokolwiek wspólnego z popularnym "cykorem" czyli strachem? Tym razem zajmujemy się wyrażeniami, których używamy na określenie sytuacji wywołujących niepokój. W pochodzenie jednego z nich zamieszany jest nawet św. Piotr! Intrygujące jest też "bezpieczeństwo", wywodzące się z określenia "bez pieczy", a więc bez opieki. Dlaczego zatem zaczęło znaczyć coś zupełnie przeciwnego?https://podcasty.polskieradio.pl/track/db20c373-b016-48e0-afe3-4931b811b95b/Wed, 20 Aug 2025 14:30:00 GMT161"Cykać się" i "mieć pietra" - o strachu w językuCzy zielone liście cykorii mogą mieć cokolwiek wspólnego z popularnym "cykorem" czyli strachem? Tym razem zajmujemy się wyrażeniami, których używamy na określenie sytuacji wywołujących niepokój. W pochodzenie jednego z nich zamieszany jest nawet św. Piotr! Intrygujące jest też "bezpieczeństwo", wywodzące się z określenia "bez pieczy", a więc bez opieki. Dlaczego zatem zaczęło znaczyć coś zupełnie przeciwnego?Czy zielone liście cykorii mogą mieć cokolwiek wspólnego z popularnym "cykorem" czyli strachem? Tym razem zajmujemy się wyrażeniami, których używamy na określenie sytuacji wywołujących niepokój. W pochodzenie jednego z nich zamieszany jest nawet św. Piotr! Intrygujące jest też "bezpieczeństwo", wywodzące się z określenia "bez pieczy", a więc bez opieki. Dlaczego zatem zaczęło znaczyć coś zupełnie przeciwnego?https://podcasty.polskieradio.pl/track/cab3dcba-a708-44a4-b1ba-063895c92ec5/Powiedzenia "mówić bez ogródek", "owijać w bawełnę” czy "opowiadać banialuki" może już nieco wyszły użycia ale nie mamy kłopotu aby odgadnąć ich znaczenie. Gorzej z odpowiedzią na pytanie skąd się wzięły te powiedzenia. I właśnie to wyjaśniamy w kolejnym odcinku naszego cyklu. https://podcasty.polskieradio.pl/track/cab3dcba-a708-44a4-b1ba-063895c92ec5/Tue, 19 Aug 2025 14:30:00 GMT221Niedosłownie o "bawełnie", "banialukach" i "ogródku"Powiedzenia "mówić bez ogródek", "owijać w bawełnę” czy "opowiadać banialuki" może już nieco wyszły użycia ale nie mamy kłopotu aby odgadnąć ich znaczenie. Gorzej z odpowiedzią na pytanie skąd się wzięły te powiedzenia. I właśnie to wyjaśniamy w kolejnym odcinku naszego cyklu. Powiedzenia "mówić bez ogródek", "owijać w bawełnę” czy "opowiadać banialuki" może już nieco wyszły użycia ale nie mamy kłopotu aby odgadnąć ich znaczenie. Gorzej z odpowiedzią na pytanie skąd się wzięły te powiedzenia. I właśnie to wyjaśniamy w kolejnym odcinku naszego cyklu. https://podcasty.polskieradio.pl/track/79ce0aa2-d6be-478f-88fc-7b00a3656d31/Autor cyklu - Mateusz Adamczyk, w odpowiedzi na pytanie słuchacza, przedstawia kilka koncepcji pochodzenia tego wulgarnego powiedzenia. Dodatkowo dowiadujemy się także skąd się wzięła w tym powiedzeniu... bania i cóż to właściwie jest.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/79ce0aa2-d6be-478f-88fc-7b00a3656d31/Mon, 18 Aug 2025 14:30:00 GMT191Skąd się wzięło powiedzenie "**anie w banie"? Autor cyklu - Mateusz Adamczyk, w odpowiedzi na pytanie słuchacza, przedstawia kilka koncepcji pochodzenia tego wulgarnego powiedzenia. Dodatkowo dowiadujemy się także skąd się wzięła w tym powiedzeniu... bania i cóż to właściwie jest.  Autor cyklu - Mateusz Adamczyk, w odpowiedzi na pytanie słuchacza, przedstawia kilka koncepcji pochodzenia tego wulgarnego powiedzenia. Dodatkowo dowiadujemy się także skąd się wzięła w tym powiedzeniu... bania i cóż to właściwie jest.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/e5ae32ae-1587-476d-97d7-0c2eeb2f2203/Słowa, które brzmią zupełnie inaczej: "prysznic", "nikotyna", "gadżet". Co może je łączyć. Wszystkie pochodzą d nazwisk wynalazców. Ciekawe historie powstania nazw przedmiotów...https://podcasty.polskieradio.pl/track/e5ae32ae-1587-476d-97d7-0c2eeb2f2203/Thu, 14 Aug 2025 14:30:00 GMT258Co wspólnego mają ze sobą słowa: "prysznic", "nikotyna" i "gadżet" Słowa, które brzmią zupełnie inaczej: "prysznic", "nikotyna", "gadżet". Co może je łączyć. Wszystkie pochodzą d nazwisk wynalazców. Ciekawe historie powstania nazw przedmiotów...Słowa, które brzmią zupełnie inaczej: "prysznic", "nikotyna", "gadżet". Co może je łączyć. Wszystkie pochodzą d nazwisk wynalazców. Ciekawe historie powstania nazw przedmiotów...https://podcasty.polskieradio.pl/track/dec1d811-22d3-42d8-8f60-6dbc612fee42/Mateusz Adamczyk opowiada o źródłosłowie i zwyczajach językowych dotyczących słów: "waćpan", "pan", "pani" i "państwo".https://podcasty.polskieradio.pl/track/dec1d811-22d3-42d8-8f60-6dbc612fee42/Wed, 13 Aug 2025 14:30:00 GMT175Dziś prawdziwych waćpanów już nie ma...Mateusz Adamczyk opowiada o źródłosłowie i zwyczajach językowych dotyczących słów: "waćpan", "pan", "pani" i "państwo".Mateusz Adamczyk opowiada o źródłosłowie i zwyczajach językowych dotyczących słów: "waćpan", "pan", "pani" i "państwo".https://podcasty.polskieradio.pl/track/ecfb2cb4-c392-4327-8ca0-94f0459eec3a/8 lipca w Pałacu Rzeczypospolitej po raz 25. wręczono nominacje do tytułu Mistrza Mowy Polskiej. Ilu Mistrzów Mowy mamy w Polsce? Skąd pomysł na taki plebiscyt i jaki jest jego cel? Rozmowa z organizatorami konkursu: Danutą Jakubowską i Piotrem Kossakowskim.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ecfb2cb4-c392-4327-8ca0-94f0459eec3a/Wed, 13 Aug 2025 10:00:00 GMT2593Plebiscyt Mistrz Mowy Polskiej8 lipca w Pałacu Rzeczypospolitej po raz 25. wręczono nominacje do tytułu Mistrza Mowy Polskiej. Ilu Mistrzów Mowy mamy w Polsce? Skąd pomysł na taki plebiscyt i jaki jest jego cel? Rozmowa z organizatorami konkursu: Danutą Jakubowską i Piotrem Kossakowskim.8 lipca w Pałacu Rzeczypospolitej po raz 25. wręczono nominacje do tytułu Mistrza Mowy Polskiej. Ilu Mistrzów Mowy mamy w Polsce? Skąd pomysł na taki plebiscyt i jaki jest jego cel? Rozmowa z organizatorami konkursu: Danutą Jakubowską i Piotrem Kossakowskim.https://podcasty.polskieradio.pl/track/1ef84f4c-ddb7-4371-8ea3-02f09db747e1/Skąd się wzięły takie słowa jak: "na pohybel", "sczeznąć" czy "nieboszczyk"? Czy ich znaczenie zmieniało się wraz z upływem lat? Dziś są już rzadko używane i może właśnie dlatego warto je przypo,mieć. https://podcasty.polskieradio.pl/track/1ef84f4c-ddb7-4371-8ea3-02f09db747e1/Tue, 12 Aug 2025 14:30:00 GMT164Geneza słów: "na pohybel", "sczeznąć" i "nieboszczyk"Skąd się wzięły takie słowa jak: "na pohybel", "sczeznąć" czy "nieboszczyk"? Czy ich znaczenie zmieniało się wraz z upływem lat? Dziś są już rzadko używane i może właśnie dlatego warto je przypo,mieć. Skąd się wzięły takie słowa jak: "na pohybel", "sczeznąć" czy "nieboszczyk"? Czy ich znaczenie zmieniało się wraz z upływem lat? Dziś są już rzadko używane i może właśnie dlatego warto je przypo,mieć. https://podcasty.polskieradio.pl/track/857a28fd-8ac2-4d3b-a160-3edabfcfd286/Dlaczego słowo pyszny oznacza jednocześnie śmiały i zarozumiały? Wyjaśniamy etymologię tego słowa oraz omawiamy jego jakże różne znaczenia.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/857a28fd-8ac2-4d3b-a160-3edabfcfd286/Mon, 11 Aug 2025 14:30:00 GMT194Różne znaczenia słowa "pyszny"Dlaczego słowo pyszny oznacza jednocześnie śmiały i zarozumiały? Wyjaśniamy etymologię tego słowa oraz omawiamy jego jakże różne znaczenia.  Dlaczego słowo pyszny oznacza jednocześnie śmiały i zarozumiały? Wyjaśniamy etymologię tego słowa oraz omawiamy jego jakże różne znaczenia.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/4d511ef6-b311-49c2-9c4b-e1ad964db919/Wbrew pozorom interpunkcja w języku polskim jest bardziej logiczna i naturalna niż w innych językach. Abyśmy zapamiętali zasady cytuje pomocny język, rozkłada też na czynniki zadanie złożone - abyśmy zrozumieli wyjątki od reguł.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4d511ef6-b311-49c2-9c4b-e1ad964db919/Thu, 07 Aug 2025 14:30:00 GMT205Logiczna interpunkcjaWbrew pozorom interpunkcja w języku polskim jest bardziej logiczna i naturalna niż w innych językach. Abyśmy zapamiętali zasady cytuje pomocny język, rozkłada też na czynniki zadanie złożone - abyśmy zrozumieli wyjątki od reguł.Wbrew pozorom interpunkcja w języku polskim jest bardziej logiczna i naturalna niż w innych językach. Abyśmy zapamiętali zasady cytuje pomocny język, rozkłada też na czynniki zadanie złożone - abyśmy zrozumieli wyjątki od reguł.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2ee36d1d-cda9-4419-8aed-13854cb38423/Czym się różni język migowy od... miganego? Autor opowiada o różnicach i zasadach, które dotyczą tych dwóch sformułowań. Dodatkowo zawraca uwagę jak i kiedy powinniśmy pisać "Głuchy", a kiedy "głuchy".https://podcasty.polskieradio.pl/track/2ee36d1d-cda9-4419-8aed-13854cb38423/Wed, 06 Aug 2025 14:30:00 GMT198Język migowy i miganyCzym się różni język migowy od... miganego? Autor opowiada o różnicach i zasadach, które dotyczą tych dwóch sformułowań. Dodatkowo zawraca uwagę jak i kiedy powinniśmy pisać "Głuchy", a kiedy "głuchy".Czym się różni język migowy od... miganego? Autor opowiada o różnicach i zasadach, które dotyczą tych dwóch sformułowań. Dodatkowo zawraca uwagę jak i kiedy powinniśmy pisać "Głuchy", a kiedy "głuchy".https://podcasty.polskieradio.pl/track/b1ee6010-6471-46d0-8b5b-2c10df230c4a/Czy słowa: "liść", "list" i "listopad" mają ze sobą coś wspólnego? skąd się wzięły słowa "facet" i... "fikuśny". Czy ich pochodzenie da się logicznie wytłumaczyć? https://podcasty.polskieradio.pl/track/b1ee6010-6471-46d0-8b5b-2c10df230c4a/Tue, 05 Aug 2025 14:30:00 GMT183Nielogiczności w polszczyźnieCzy słowa: "liść", "list" i "listopad" mają ze sobą coś wspólnego? skąd się wzięły słowa "facet" i... "fikuśny". Czy ich pochodzenie da się logicznie wytłumaczyć? Czy słowa: "liść", "list" i "listopad" mają ze sobą coś wspólnego? skąd się wzięły słowa "facet" i... "fikuśny". Czy ich pochodzenie da się logicznie wytłumaczyć? https://podcasty.polskieradio.pl/track/56fd3623-4248-4ac5-8d40-e3e51241676a/Etymologia tych najpowszechniejszych i ich historia powiązana m.in. z... niemiłymi zapachami i kurami oraz innymi nieoczywistymi skojarzeniami. Dodatkowo trochę też o przekleństwach i różnicach z wulgaryzmami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/56fd3623-4248-4ac5-8d40-e3e51241676a/Mon, 04 Aug 2025 14:30:00 GMT241Krótka historia... wulgaryzmówEtymologia tych najpowszechniejszych i ich historia powiązana m.in. z... niemiłymi zapachami i kurami oraz innymi nieoczywistymi skojarzeniami. Dodatkowo trochę też o przekleństwach i różnicach z wulgaryzmami.Etymologia tych najpowszechniejszych i ich historia powiązana m.in. z... niemiłymi zapachami i kurami oraz innymi nieoczywistymi skojarzeniami. Dodatkowo trochę też o przekleństwach i różnicach z wulgaryzmami.https://podcasty.polskieradio.pl/track/38d5f6e9-8f0e-4829-84fa-11e121da10c7/Wiele wyrazów w potocznej polszczyźnie ma swój rodowód w gwarze więziennej, z czego na co dzień nie zdajemy sobie sprawy. Zdarza nam się "kminić", wyrażać zadowolenie słowem "git" czy "kimać" - drzemiąc. W tym odcinku wiele przykładów napisanego w wyjątkowych okolicznościach leksykonu autorstwa Klemensa Stępniaka.https://podcasty.polskieradio.pl/track/38d5f6e9-8f0e-4829-84fa-11e121da10c7/Thu, 31 Jul 2025 14:30:00 GMT228Z notesika grypsownika - gwara przestępczaWiele wyrazów w potocznej polszczyźnie ma swój rodowód w gwarze więziennej, z czego na co dzień nie zdajemy sobie sprawy. Zdarza nam się "kminić", wyrażać zadowolenie słowem "git" czy "kimać" - drzemiąc. W tym odcinku wiele przykładów napisanego w wyjątkowych okolicznościach leksykonu autorstwa Klemensa Stępniaka.Wiele wyrazów w potocznej polszczyźnie ma swój rodowód w gwarze więziennej, z czego na co dzień nie zdajemy sobie sprawy. Zdarza nam się "kminić", wyrażać zadowolenie słowem "git" czy "kimać" - drzemiąc. W tym odcinku wiele przykładów napisanego w wyjątkowych okolicznościach leksykonu autorstwa Klemensa Stępniaka.https://podcasty.polskieradio.pl/track/3a7bc9b5-5933-484f-b799-36ededf5214c/Jedną z naszych ulubionych aktywności narodowych jest "błędologia stosowana". Z czujnością wychwytujemy moment, gdy ktoś powie lub napisze -"wziąść" czy -"poszłem" albo niepoprawnie użyje słowa "bynajmniej". Ale rzadko zdajemy sobie sprawę z tego, że to co dziś uznajemy za błąd, w przyszłości możemy uznać za poprawne. W historii naszego języka to zjawisko naturalne. O tym, prof. Ewa Rudnicka – językoznawczyni z Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/3a7bc9b5-5933-484f-b799-36ededf5214c/Wed, 30 Jul 2025 14:30:00 GMT2277Co dawniej uznawano za błąd językowy?Jedną z naszych ulubionych aktywności narodowych jest "błędologia stosowana". Z czujnością wychwytujemy moment, gdy ktoś powie lub napisze -"wziąść" czy -"poszłem" albo niepoprawnie użyje słowa "bynajmniej". Ale rzadko zdajemy sobie sprawę z tego, że to co dziś uznajemy za błąd, w przyszłości możemy uznać za poprawne. W historii naszego języka to zjawisko naturalne. O tym, prof. Ewa Rudnicka – językoznawczyni z Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego.Jedną z naszych ulubionych aktywności narodowych jest "błędologia stosowana". Z czujnością wychwytujemy moment, gdy ktoś powie lub napisze -"wziąść" czy -"poszłem" albo niepoprawnie użyje słowa "bynajmniej". Ale rzadko zdajemy sobie sprawę z tego, że to co dziś uznajemy za błąd, w przyszłości możemy uznać za poprawne. W historii naszego języka to zjawisko naturalne. O tym, prof. Ewa Rudnicka – językoznawczyni z Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/1590be08-51b7-4021-83bf-4790c3e164ef/Czy pogardliwe określenie "czubek" ma coś wspólnego z ptasim czubkiem, czy zakonnym kapturem? W tym odcinku o pochodzeniu słowa "szur". Także o tym, jak mówić o chorobach psychicznych właściwie i z szacunkiem, a także, które potoczne określenia w polszczyźnie pochodzą z języka psychiatrii.https://podcasty.polskieradio.pl/track/1590be08-51b7-4021-83bf-4790c3e164ef/Tue, 29 Jul 2025 14:30:00 GMT188Język chorób psychicznychCzy pogardliwe określenie "czubek" ma coś wspólnego z ptasim czubkiem, czy zakonnym kapturem? W tym odcinku o pochodzeniu słowa "szur". Także o tym, jak mówić o chorobach psychicznych właściwie i z szacunkiem, a także, które potoczne określenia w polszczyźnie pochodzą z języka psychiatrii.Czy pogardliwe określenie "czubek" ma coś wspólnego z ptasim czubkiem, czy zakonnym kapturem? W tym odcinku o pochodzeniu słowa "szur". Także o tym, jak mówić o chorobach psychicznych właściwie i z szacunkiem, a także, które potoczne określenia w polszczyźnie pochodzą z języka psychiatrii.https://podcasty.polskieradio.pl/track/717a721b-08c5-4061-8d1e-54f02e4950d3/Pan Sylwester zapytał o powiedzenia z cząstką "do-". W tym odcinku o tym, skąd wzięło się wyrażenie "do cna", oznaczające opróżnienie czegoś do końca. Dawniej zdarzało się komuś zapytać "do kiego diaska?" lub zakląć "do diaska!". Temu określeniu blisko już "do licha" - podobieństwa między nimi przybliża autor. Na koniec "dopóki, dopóty" i zasady użycia tej konstrukcji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/717a721b-08c5-4061-8d1e-54f02e4950d3/Mon, 28 Jul 2025 14:30:00 GMT188Do diaska czyli gdzie?Pan Sylwester zapytał o powiedzenia z cząstką "do-". W tym odcinku o tym, skąd wzięło się wyrażenie "do cna", oznaczające opróżnienie czegoś do końca. Dawniej zdarzało się komuś zapytać "do kiego diaska?" lub zakląć "do diaska!". Temu określeniu blisko już "do licha" - podobieństwa między nimi przybliża autor. Na koniec "dopóki, dopóty" i zasady użycia tej konstrukcji.Pan Sylwester zapytał o powiedzenia z cząstką "do-". W tym odcinku o tym, skąd wzięło się wyrażenie "do cna", oznaczające opróżnienie czegoś do końca. Dawniej zdarzało się komuś zapytać "do kiego diaska?" lub zakląć "do diaska!". Temu określeniu blisko już "do licha" - podobieństwa między nimi przybliża autor. Na koniec "dopóki, dopóty" i zasady użycia tej konstrukcji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e5c21070-9000-45c7-8abc-7559c434acd5/Powiedzieć "dziękuję" po wspólnej podróży między piętrami? Czy wypada przywitać się w toalecie? Tym razem o języku z perspektywy kultury i dylematach związanych z interakcjami w tych miejscach.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e5c21070-9000-45c7-8abc-7559c434acd5/Thu, 24 Jul 2025 14:30:00 GMT186Winda i toaleta - kłopotliwe miejsca spotkańPowiedzieć "dziękuję" po wspólnej podróży między piętrami? Czy wypada przywitać się w toalecie? Tym razem o języku z perspektywy kultury i dylematach związanych z interakcjami w tych miejscach.Powiedzieć "dziękuję" po wspólnej podróży między piętrami? Czy wypada przywitać się w toalecie? Tym razem o języku z perspektywy kultury i dylematach związanych z interakcjami w tych miejscach.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e5c21070-9000-45c7-8abc-7559c434acd5/Poduszka, jak się okazuje, nazewniczo niewiele ma wspólnego z uszami. W tym odcinku analiza językowa pochodzenia przedmiotów związanych ze snem. Są więc poduszki (a nie podgłówki), jaśki, kołdra i prześcieradło. Niektóre z tych wyrazów mają korzenie w języku tureckim, ukraińskim i włoskim.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e5c21070-9000-45c7-8abc-7559c434acd5/Wed, 23 Jul 2025 14:30:00 GMT186Poduszka czy podgłówka?Poduszka, jak się okazuje, nazewniczo niewiele ma wspólnego z uszami. W tym odcinku analiza językowa pochodzenia przedmiotów związanych ze snem. Są więc poduszki (a nie podgłówki), jaśki, kołdra i prześcieradło. Niektóre z tych wyrazów mają korzenie w języku tureckim, ukraińskim i włoskim.Poduszka, jak się okazuje, nazewniczo niewiele ma wspólnego z uszami. W tym odcinku analiza językowa pochodzenia przedmiotów związanych ze snem. Są więc poduszki (a nie podgłówki), jaśki, kołdra i prześcieradło. Niektóre z tych wyrazów mają korzenie w języku tureckim, ukraińskim i włoskim.https://podcasty.polskieradio.pl/track/db4178bb-5109-4927-a7c1-e8522b0462d1/Mamrotanie, szept, płacz czy śmiech. Blisko 5% populacji regularnie mówi przez sen - jak się okazuje, zgodnie z zasadami gramatyki! Często nawet prowadzimy złożone dialogi. Ale co tak naprawdę wyrywa się z naszych ust, gdy śpimy? W tym odcinku o najczęściej wypowiadanych przez sen słowach. https://podcasty.polskieradio.pl/track/db4178bb-5109-4927-a7c1-e8522b0462d1/Mon, 21 Jul 2025 14:30:00 GMT190Co mówimy przez sen?Mamrotanie, szept, płacz czy śmiech. Blisko 5% populacji regularnie mówi przez sen - jak się okazuje, zgodnie z zasadami gramatyki! Często nawet prowadzimy złożone dialogi. Ale co tak naprawdę wyrywa się z naszych ust, gdy śpimy? W tym odcinku o najczęściej wypowiadanych przez sen słowach. Mamrotanie, szept, płacz czy śmiech. Blisko 5% populacji regularnie mówi przez sen - jak się okazuje, zgodnie z zasadami gramatyki! Często nawet prowadzimy złożone dialogi. Ale co tak naprawdę wyrywa się z naszych ust, gdy śpimy? W tym odcinku o najczęściej wypowiadanych przez sen słowach. https://podcasty.polskieradio.pl/track/54edc012-fcf0-4088-9f96-7ed92739b059/Czasem - "ą", innym razem - "oł", jeszcze innym - "om". Tym razem przysłuchujemy się błędnej wymowie końcówek wyrazów. Niektóre z tych błędów wywodzą się z gwar. Powstaje więc dylemat, jak traktować ich pojawienie się w oficjalnej komunikacji. Innym przykładem jest wymowa kończącego wyraz - "ę". W tym odcinku o tym, jak wystrzegać się hiperpoprawności.https://podcasty.polskieradio.pl/track/54edc012-fcf0-4088-9f96-7ed92739b059/Thu, 17 Jul 2025 14:30:00 GMT182Kłopotliwe w wymowie końcówki wyrazówCzasem - "ą", innym razem - "oł", jeszcze innym - "om". Tym razem przysłuchujemy się błędnej wymowie końcówek wyrazów. Niektóre z tych błędów wywodzą się z gwar. Powstaje więc dylemat, jak traktować ich pojawienie się w oficjalnej komunikacji. Innym przykładem jest wymowa kończącego wyraz - "ę". W tym odcinku o tym, jak wystrzegać się hiperpoprawności.Czasem - "ą", innym razem - "oł", jeszcze innym - "om". Tym razem przysłuchujemy się błędnej wymowie końcówek wyrazów. Niektóre z tych błędów wywodzą się z gwar. Powstaje więc dylemat, jak traktować ich pojawienie się w oficjalnej komunikacji. Innym przykładem jest wymowa kończącego wyraz - "ę". W tym odcinku o tym, jak wystrzegać się hiperpoprawności.https://podcasty.polskieradio.pl/track/328b89b5-6835-4e34-8d26-981a44046a1b/Joanna Kołaczkowska zmarła po długiej walce z nowotworem. Jedna z najpopularniejszych polskich aktorek kabaretowych odwiedziła 1 sierpnia 2024 roku audycję "PrzySłowie". Była to okazja, aby porozmawiać trochę z przymrużeniem oka, ale o poważnych tematach, m.in. o języku humoru oraz o terapeutycznym wymiarze żartu. Przypominamy tę rozmowę.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/328b89b5-6835-4e34-8d26-981a44046a1b/Thu, 17 Jul 2025 09:55:00 GMT2579Kabaret może mieć twarz kobiety. Przypominamy rozmowę z Joanną KołaczkowskąJoanna Kołaczkowska zmarła po długiej walce z nowotworem. Jedna z najpopularniejszych polskich aktorek kabaretowych odwiedziła 1 sierpnia 2024 roku audycję "PrzySłowie". Była to okazja, aby porozmawiać trochę z przymrużeniem oka, ale o poważnych tematach, m.in. o języku humoru oraz o terapeutycznym wymiarze żartu. Przypominamy tę rozmowę.  Joanna Kołaczkowska zmarła po długiej walce z nowotworem. Jedna z najpopularniejszych polskich aktorek kabaretowych odwiedziła 1 sierpnia 2024 roku audycję "PrzySłowie". Była to okazja, aby porozmawiać trochę z przymrużeniem oka, ale o poważnych tematach, m.in. o języku humoru oraz o terapeutycznym wymiarze żartu. Przypominamy tę rozmowę.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/77309fe4-1e36-490e-bac7-4478956281bf/Dlaczego tak trudno dubbingować Timothéego Chalameta? Czy Jaskier jest dobrym bardem? Czy narzekanie na "źle przetłumaczone piosenki" ma sens? Jak zacząć przygodę z dubbingiem? O tym, między innymi, rozmawiam z Marcinem Francem - wokalistą, aktorem dubbingowym, filmowym i teatralnym.   https://podcasty.polskieradio.pl/track/77309fe4-1e36-490e-bac7-4478956281bf/Wed, 16 Jul 2025 23:00:00 GMT2517Język dubbingu i musicalu - rozmowa z Marcinem FrancemDlaczego tak trudno dubbingować Timothéego Chalameta? Czy Jaskier jest dobrym bardem? Czy narzekanie na "źle przetłumaczone piosenki" ma sens? Jak zacząć przygodę z dubbingiem? O tym, między innymi, rozmawiam z Marcinem Francem - wokalistą, aktorem dubbingowym, filmowym i teatralnym.   Dlaczego tak trudno dubbingować Timothéego Chalameta? Czy Jaskier jest dobrym bardem? Czy narzekanie na "źle przetłumaczone piosenki" ma sens? Jak zacząć przygodę z dubbingiem? O tym, między innymi, rozmawiam z Marcinem Francem - wokalistą, aktorem dubbingowym, filmowym i teatralnym.   https://podcasty.polskieradio.pl/track/414e9032-6869-4f09-a7a7-a5aac3a2c92e/W języku polskim akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę - nazywamy to zjawisko akcentem paroksytonicznym. Istnieją jednak wyjątki, gdzie akcent pada na trzecią lub czwartą sylabę od końca, lub, rzadziej - na ostatnią. W tym odcinku dowiemy się, gdzie i dlaczego akurat pada akcent. https://podcasty.polskieradio.pl/track/414e9032-6869-4f09-a7a7-a5aac3a2c92e/Tue, 15 Jul 2025 14:30:00 GMT209O akcentowaniu w języku polskimW języku polskim akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę - nazywamy to zjawisko akcentem paroksytonicznym. Istnieją jednak wyjątki, gdzie akcent pada na trzecią lub czwartą sylabę od końca, lub, rzadziej - na ostatnią. W tym odcinku dowiemy się, gdzie i dlaczego akurat pada akcent. W języku polskim akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę - nazywamy to zjawisko akcentem paroksytonicznym. Istnieją jednak wyjątki, gdzie akcent pada na trzecią lub czwartą sylabę od końca, lub, rzadziej - na ostatnią. W tym odcinku dowiemy się, gdzie i dlaczego akurat pada akcent. https://podcasty.polskieradio.pl/track/2ed65220-645e-4fd8-bb58-e4caa794f54f/Czy słyszeli kiedyś Państwo powiedzenie: "wisi mi to kalafiorem"? W tym odcinku o genezie jego powstania oraz o innych wyrażeniach z nazwami warzyw takimi jak: głąb, cebula czy burak.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2ed65220-645e-4fd8-bb58-e4caa794f54f/Mon, 14 Jul 2025 14:30:00 GMT173"Wisi mi to...kalafiorem” Czy słyszeli kiedyś Państwo powiedzenie: "wisi mi to kalafiorem"? W tym odcinku o genezie jego powstania oraz o innych wyrażeniach z nazwami warzyw takimi jak: głąb, cebula czy burak.Czy słyszeli kiedyś Państwo powiedzenie: "wisi mi to kalafiorem"? W tym odcinku o genezie jego powstania oraz o innych wyrażeniach z nazwami warzyw takimi jak: głąb, cebula czy burak.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c7d8ea95-50b0-40e4-919a-15789aa2b960/To podobno cecha narodowa Polaków. "Stara bieda" odpowiadamy zapytani o to, co słychać. Z trudnością przyjmujemy też komplementy, niełatwo przychodzi nam słuchanie podziękowań, za to wyjątkowo gorliwie przepraszamy za spóźnienie. Dlaczego? Odpowiedź można znaleźć na styku psychologii i językoznawstwa.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c7d8ea95-50b0-40e4-919a-15789aa2b960/Thu, 10 Jul 2025 14:30:00 GMT187Dlaczego często narzekamy?To podobno cecha narodowa Polaków. "Stara bieda" odpowiadamy zapytani o to, co słychać. Z trudnością przyjmujemy też komplementy, niełatwo przychodzi nam słuchanie podziękowań, za to wyjątkowo gorliwie przepraszamy za spóźnienie. Dlaczego? Odpowiedź można znaleźć na styku psychologii i językoznawstwa.To podobno cecha narodowa Polaków. "Stara bieda" odpowiadamy zapytani o to, co słychać. Z trudnością przyjmujemy też komplementy, niełatwo przychodzi nam słuchanie podziękowań, za to wyjątkowo gorliwie przepraszamy za spóźnienie. Dlaczego? Odpowiedź można znaleźć na styku psychologii i językoznawstwa.https://podcasty.polskieradio.pl/track/be32097b-c061-41bf-98fb-080e8d18362a/Tytułowy frazeologizm wydaje się być nielogiczny, wszak palców mamy dziesięć. Skąd wzięło się zatem to powiedzenie? Zajmujemy się też innym, zaskakująco związanym z dłońmi słowom. "Chrzest" i "naparstek" mają z tą częścią ciała sporo wspólnego... Ślad w języku odcisnęły także stopy - np. stopa zawodowa i prywatna, których pochodzenie również wyjaśnia ten odcinek.https://podcasty.polskieradio.pl/track/be32097b-c061-41bf-98fb-080e8d18362a/Wed, 09 Jul 2025 14:30:00 GMT134"Sam jak palec" - ręce, dłonie i stopy w językuTytułowy frazeologizm wydaje się być nielogiczny, wszak palców mamy dziesięć. Skąd wzięło się zatem to powiedzenie? Zajmujemy się też innym, zaskakująco związanym z dłońmi słowom. "Chrzest" i "naparstek" mają z tą częścią ciała sporo wspólnego... Ślad w języku odcisnęły także stopy - np. stopa zawodowa i prywatna, których pochodzenie również wyjaśnia ten odcinek.Tytułowy frazeologizm wydaje się być nielogiczny, wszak palców mamy dziesięć. Skąd wzięło się zatem to powiedzenie? Zajmujemy się też innym, zaskakująco związanym z dłońmi słowom. "Chrzest" i "naparstek" mają z tą częścią ciała sporo wspólnego... Ślad w języku odcisnęły także stopy - np. stopa zawodowa i prywatna, których pochodzenie również wyjaśnia ten odcinek.https://podcasty.polskieradio.pl/track/64008fc2-bf53-43d7-86a2-12aa9ea59bb8/Czy denaturat ma coś wspólnego z denatem? Czy biegunka ma coś wspólnego z bieganiem? A może staw w ciele człowieka jest powiązany ze stawem - zbiornikiem wodnym? Tym razem dowiadujemy się czy wyrazy, które podobnie brzmią, mają wspólne pochodzenie. https://podcasty.polskieradio.pl/track/64008fc2-bf53-43d7-86a2-12aa9ea59bb8/Tue, 08 Jul 2025 14:30:00 GMT195Pochodzenie podobnych wyrazówCzy denaturat ma coś wspólnego z denatem? Czy biegunka ma coś wspólnego z bieganiem? A może staw w ciele człowieka jest powiązany ze stawem - zbiornikiem wodnym? Tym razem dowiadujemy się czy wyrazy, które podobnie brzmią, mają wspólne pochodzenie. Czy denaturat ma coś wspólnego z denatem? Czy biegunka ma coś wspólnego z bieganiem? A może staw w ciele człowieka jest powiązany ze stawem - zbiornikiem wodnym? Tym razem dowiadujemy się czy wyrazy, które podobnie brzmią, mają wspólne pochodzenie. https://podcasty.polskieradio.pl/track/25b756cb-dbf9-49a0-85ae-df8eafec31f4/Anachronizm to celowe lub mimowolne użycie w wypowiedzi elementów językowych (słów, zwrotów, konstrukcji gramatycznych), które nie pasują do epoki, w której dana wypowiedź jest umiejscowiona. Innymi słowy, to błąd chronologiczny w języku, polegający na wprowadzeniu do wypowiedzi elementów językowych, które nie były charakterystyczne dla danego okresu historycznego. W tym odcinku dowiemy się min. skąd wzięła się nazwa... "sklep".https://podcasty.polskieradio.pl/track/25b756cb-dbf9-49a0-85ae-df8eafec31f4/Mon, 07 Jul 2025 14:30:00 GMT172Anachronizmy w języku polskim Anachronizm to celowe lub mimowolne użycie w wypowiedzi elementów językowych (słów, zwrotów, konstrukcji gramatycznych), które nie pasują do epoki, w której dana wypowiedź jest umiejscowiona. Innymi słowy, to błąd chronologiczny w języku, polegający na wprowadzeniu do wypowiedzi elementów językowych, które nie były charakterystyczne dla danego okresu historycznego. W tym odcinku dowiemy się min. skąd wzięła się nazwa... "sklep".Anachronizm to celowe lub mimowolne użycie w wypowiedzi elementów językowych (słów, zwrotów, konstrukcji gramatycznych), które nie pasują do epoki, w której dana wypowiedź jest umiejscowiona. Innymi słowy, to błąd chronologiczny w języku, polegający na wprowadzeniu do wypowiedzi elementów językowych, które nie były charakterystyczne dla danego okresu historycznego. W tym odcinku dowiemy się min. skąd wzięła się nazwa... "sklep".https://podcasty.polskieradio.pl/track/09b541ff-0d6b-4b7b-8670-df945b887a0f/Nowych wyrazów uczymy się nie tylko po to, aby móc precyzyjniej wyrażać swoje myśli, ale - jak się okazuje w dzisiejszym odcinku - również dla lepszego funkcjonowania naszego mózgu. Podobno organ czyta nowe słowa w ten sam sposób jak wygraną w kasynie! Zapamiętane przez nas nowe słowo może zadziałać na mózg podobnie jak przyjemne czynności, czyli uruchomić układ nagrody.https://podcasty.polskieradio.pl/track/09b541ff-0d6b-4b7b-8670-df945b887a0f/Thu, 03 Jul 2025 14:30:00 GMT160Dlaczego warto uczyć się nowych wyrazów?Nowych wyrazów uczymy się nie tylko po to, aby móc precyzyjniej wyrażać swoje myśli, ale - jak się okazuje w dzisiejszym odcinku - również dla lepszego funkcjonowania naszego mózgu. Podobno organ czyta nowe słowa w ten sam sposób jak wygraną w kasynie! Zapamiętane przez nas nowe słowo może zadziałać na mózg podobnie jak przyjemne czynności, czyli uruchomić układ nagrody.Nowych wyrazów uczymy się nie tylko po to, aby móc precyzyjniej wyrażać swoje myśli, ale - jak się okazuje w dzisiejszym odcinku - również dla lepszego funkcjonowania naszego mózgu. Podobno organ czyta nowe słowa w ten sam sposób jak wygraną w kasynie! Zapamiętane przez nas nowe słowo może zadziałać na mózg podobnie jak przyjemne czynności, czyli uruchomić układ nagrody.https://podcasty.polskieradio.pl/track/79c88db1-fea6-40e1-85e2-1cabcf2d900d/Jak wynika z listów, które do mnie Państwo piszą, wiele zmian językowych budzi Państwa niepokój. Ale czy jest się czym martwić? Czy polszczyzna rzeczywiście jest językiem zagrożonym? I jaka jest jej przyszłość? O tym w rozmowie z prof. Katarzyną Kłosińską -przewodniczącą Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/79c88db1-fea6-40e1-85e2-1cabcf2d900d/Wed, 02 Jul 2025 23:00:00 GMT2183Dokąd zmierza polszczyzna? O tendencjach rozwojowych językaJak wynika z listów, które do mnie Państwo piszą, wiele zmian językowych budzi Państwa niepokój. Ale czy jest się czym martwić? Czy polszczyzna rzeczywiście jest językiem zagrożonym? I jaka jest jej przyszłość? O tym w rozmowie z prof. Katarzyną Kłosińską -przewodniczącą Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN.  Jak wynika z listów, które do mnie Państwo piszą, wiele zmian językowych budzi Państwa niepokój. Ale czy jest się czym martwić? Czy polszczyzna rzeczywiście jest językiem zagrożonym? I jaka jest jej przyszłość? O tym w rozmowie z prof. Katarzyną Kłosińską -przewodniczącą Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/3310ab0b-cb2c-4815-9e65-8fd3323e7d0f/Co wspólnego ma cienki płaszcz z prochem? Tym razem śledzimy nazwy niektórych części garderoby. Wyjaśnienia doczekały się także ubrania określane czasem mianem "ciuchy" i stroje, które kojarzyć mogą się np. ze strojeniem instrumentu.https://podcasty.polskieradio.pl/track/3310ab0b-cb2c-4815-9e65-8fd3323e7d0f/Wed, 02 Jul 2025 14:30:00 GMT152Prochowiec i inne ciuchyCo wspólnego ma cienki płaszcz z prochem? Tym razem śledzimy nazwy niektórych części garderoby. Wyjaśnienia doczekały się także ubrania określane czasem mianem "ciuchy" i stroje, które kojarzyć mogą się np. ze strojeniem instrumentu.Co wspólnego ma cienki płaszcz z prochem? Tym razem śledzimy nazwy niektórych części garderoby. Wyjaśnienia doczekały się także ubrania określane czasem mianem "ciuchy" i stroje, które kojarzyć mogą się np. ze strojeniem instrumentu.https://podcasty.polskieradio.pl/track/d2519cb4-f3b8-466a-a3cf-80880a7dc8b7/Mam na imię Kasia czy nazywam się Kasia? Po którym wyrażeniu należy dodać nazwisko? W tym odcinku dowiemy się o zasadach poprawnego przedstawia się.https://podcasty.polskieradio.pl/track/d2519cb4-f3b8-466a-a3cf-80880a7dc8b7/Tue, 01 Jul 2025 14:30:00 GMT159Czy nazywam się Asia - jest poprawne?Mam na imię Kasia czy nazywam się Kasia? Po którym wyrażeniu należy dodać nazwisko? W tym odcinku dowiemy się o zasadach poprawnego przedstawia się.Mam na imię Kasia czy nazywam się Kasia? Po którym wyrażeniu należy dodać nazwisko? W tym odcinku dowiemy się o zasadach poprawnego przedstawia się.https://podcasty.polskieradio.pl/track/be954bc8-0349-4ea3-8c00-74aea8254ffe/Przyglądamy się temu, jak po kolei małe dzieci budują w sobie słownik języka, z którym osłuchują się już w łonie matki, przez co mają wrodzone predyspozycje do jego nauki po przyjściu na świat. Jak na wyczucie i jakimi metodami dzieci osłuchują się z gramatyką?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/be954bc8-0349-4ea3-8c00-74aea8254ffe/Mon, 30 Jun 2025 14:30:00 GMT223Jak uczymy się mówić?Przyglądamy się temu, jak po kolei małe dzieci budują w sobie słownik języka, z którym osłuchują się już w łonie matki, przez co mają wrodzone predyspozycje do jego nauki po przyjściu na świat. Jak na wyczucie i jakimi metodami dzieci osłuchują się z gramatyką?  Przyglądamy się temu, jak po kolei małe dzieci budują w sobie słownik języka, z którym osłuchują się już w łonie matki, przez co mają wrodzone predyspozycje do jego nauki po przyjściu na świat. Jak na wyczucie i jakimi metodami dzieci osłuchują się z gramatyką?  https://podcasty.polskieradio.pl/track/998a709a-7885-4a87-8967-de44b37f65b9/Rozróżnienie dwóch form zaimka "ta", czyli "tę" i "tą" sięga jeszcze czasów staropolskich. I choć belfrzy wciąż strofują uczniów za niepoprawne jej użycie, wydaje się, że już w niedalekiej przyszłości "tę" przyczynę językowego zamieszania będzie można odłożyć do lamusa…https://podcasty.polskieradio.pl/track/998a709a-7885-4a87-8967-de44b37f65b9/Thu, 26 Jun 2025 14:30:00 GMT168Kłopotliwe formy zaimka "ta" - czyli "tę" i "tą"Rozróżnienie dwóch form zaimka "ta", czyli "tę" i "tą" sięga jeszcze czasów staropolskich. I choć belfrzy wciąż strofują uczniów za niepoprawne jej użycie, wydaje się, że już w niedalekiej przyszłości "tę" przyczynę językowego zamieszania będzie można odłożyć do lamusa…Rozróżnienie dwóch form zaimka "ta", czyli "tę" i "tą" sięga jeszcze czasów staropolskich. I choć belfrzy wciąż strofują uczniów za niepoprawne jej użycie, wydaje się, że już w niedalekiej przyszłości "tę" przyczynę językowego zamieszania będzie można odłożyć do lamusa…https://podcasty.polskieradio.pl/track/34ffc590-4c4a-467b-a1c3-5a94101dddbb/Jak to się stało, że zwykły znak umieszczony na końcu zdania stał się symbolem złości i niechęci? Zbadali to naukowcy, a wyniki ich badań prześledził Mateusz Adamczyk. Nie bez znaczenia w karierze kropki na końcu zdania okazuje się też rola emotikonów, bo to z nimi kropka często rywalizuje oraz związków frazeologicznych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/34ffc590-4c4a-467b-a1c3-5a94101dddbb/Wed, 25 Jun 2025 14:30:00 GMT198Kropka nienawiści i inne kropkiJak to się stało, że zwykły znak umieszczony na końcu zdania stał się symbolem złości i niechęci? Zbadali to naukowcy, a wyniki ich badań prześledził Mateusz Adamczyk. Nie bez znaczenia w karierze kropki na końcu zdania okazuje się też rola emotikonów, bo to z nimi kropka często rywalizuje oraz związków frazeologicznych.Jak to się stało, że zwykły znak umieszczony na końcu zdania stał się symbolem złości i niechęci? Zbadali to naukowcy, a wyniki ich badań prześledził Mateusz Adamczyk. Nie bez znaczenia w karierze kropki na końcu zdania okazuje się też rola emotikonów, bo to z nimi kropka często rywalizuje oraz związków frazeologicznych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/3e32a12c-21f2-48b3-9a4f-502970259342/Odpowiadamy na pytania i wątpliwości słuchaczy naszego cyklu "PrzySłowie". Tym razem zdradzamy szczegóły powstania powiedzenia "głupi jak but". Wyrażenie to wzięło się z dawnych czasów, kiedy to buty, jako przedmioty codziennego użytku, nie były kojarzone z inteligencją ani sprytem. Używane są do podkreślenia czyjejś braku rozumu, nieporadności intelektualnej, często w sposób humorystyczny lub ironiczny.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/3e32a12c-21f2-48b3-9a4f-502970259342/Tue, 24 Jun 2025 14:30:00 GMT183Skąd się wzięło powiedzenie "głupi jak but"? Odpowiadamy na pytania i wątpliwości słuchaczy naszego cyklu "PrzySłowie". Tym razem zdradzamy szczegóły powstania powiedzenia "głupi jak but". Wyrażenie to wzięło się z dawnych czasów, kiedy to buty, jako przedmioty codziennego użytku, nie były kojarzone z inteligencją ani sprytem. Używane są do podkreślenia czyjejś braku rozumu, nieporadności intelektualnej, często w sposób humorystyczny lub ironiczny.  Odpowiadamy na pytania i wątpliwości słuchaczy naszego cyklu "PrzySłowie". Tym razem zdradzamy szczegóły powstania powiedzenia "głupi jak but". Wyrażenie to wzięło się z dawnych czasów, kiedy to buty, jako przedmioty codziennego użytku, nie były kojarzone z inteligencją ani sprytem. Używane są do podkreślenia czyjejś braku rozumu, nieporadności intelektualnej, często w sposób humorystyczny lub ironiczny.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/44922a1f-23f0-4d9e-ba3b-4935e1d26abe/Jedno z najważniejszych słów dla każdego człowieka - "ojciec". Praindoeuropejskie słowo "atta", które było pieszczotliwym określeniem zarówno ojca, jak i matki w mowie dzieci. Z czasem forma ta przekształciła się w staropolskie "ociec", a następnie, pod wpływem formy wołacza "ojcze", w obecną formę "ojciec". Współcześnie warto znajomość polszczyzny połączyć też ze zmianami obyczajowymi - zatem pojawienie się urlopu tacierzyńskiego, a nie ojcowskiego nikogo już nie dziwi.https://podcasty.polskieradio.pl/track/44922a1f-23f0-4d9e-ba3b-4935e1d26abe/Mon, 23 Jun 2025 14:30:00 GMT193Skąd się wzięło słowo "ojciec"? Jedno z najważniejszych słów dla każdego człowieka - "ojciec". Praindoeuropejskie słowo "atta", które było pieszczotliwym określeniem zarówno ojca, jak i matki w mowie dzieci. Z czasem forma ta przekształciła się w staropolskie "ociec", a następnie, pod wpływem formy wołacza "ojcze", w obecną formę "ojciec". Współcześnie warto znajomość polszczyzny połączyć też ze zmianami obyczajowymi - zatem pojawienie się urlopu tacierzyńskiego, a nie ojcowskiego nikogo już nie dziwi.Jedno z najważniejszych słów dla każdego człowieka - "ojciec". Praindoeuropejskie słowo "atta", które było pieszczotliwym określeniem zarówno ojca, jak i matki w mowie dzieci. Z czasem forma ta przekształciła się w staropolskie "ociec", a następnie, pod wpływem formy wołacza "ojcze", w obecną formę "ojciec". Współcześnie warto znajomość polszczyzny połączyć też ze zmianami obyczajowymi - zatem pojawienie się urlopu tacierzyńskiego, a nie ojcowskiego nikogo już nie dziwi.https://podcasty.polskieradio.pl/track/a19616ea-557c-4243-a463-e81e75316f0c/Tytułowe zdanie noblistki jest tu przykładem użycia podwójnego zaprzeczenia. Dlaczego samo "nic"nie wystarczy dla przedstawienia sensu tego zdania? Jakie znaczene ma logika, a jakie sens i składnia w przeczeniach? Podwójne zaprzeczenia, choć nielogiczne, mają duże znaczenie w codziennej komunikacji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/a19616ea-557c-4243-a463-e81e75316f0c/Wed, 18 Jun 2025 14:30:00 GMT172Nic dwa razy się nie zdarza - rzecz o podwójnych zaprzeczeniachTytułowe zdanie noblistki jest tu przykładem użycia podwójnego zaprzeczenia. Dlaczego samo "nic"nie wystarczy dla przedstawienia sensu tego zdania? Jakie znaczene ma logika, a jakie sens i składnia w przeczeniach? Podwójne zaprzeczenia, choć nielogiczne, mają duże znaczenie w codziennej komunikacji.Tytułowe zdanie noblistki jest tu przykładem użycia podwójnego zaprzeczenia. Dlaczego samo "nic"nie wystarczy dla przedstawienia sensu tego zdania? Jakie znaczene ma logika, a jakie sens i składnia w przeczeniach? Podwójne zaprzeczenia, choć nielogiczne, mają duże znaczenie w codziennej komunikacji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2f8806b0-9595-469f-8e87-b1d06d818405/"Pluć sobie w brodę", "wyrzucać coś sobie", "mieć z kimś na pieńku" - to tylko przykłady polskich frazeologizmów. W tym odcinku pokazujemy błędy i historie niektórych frazeologizmów, czyli utrwalonych w języku połączeń wyrazów, które mają swoje własne, często przenośne znaczenie, niezależnie od znaczeń poszczególnych słów.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2f8806b0-9595-469f-8e87-b1d06d818405/Tue, 17 Jun 2025 14:30:00 GMT230Tajemnice frazeologizmów"Pluć sobie w brodę", "wyrzucać coś sobie", "mieć z kimś na pieńku" - to tylko przykłady polskich frazeologizmów. W tym odcinku pokazujemy błędy i historie niektórych frazeologizmów, czyli utrwalonych w języku połączeń wyrazów, które mają swoje własne, często przenośne znaczenie, niezależnie od znaczeń poszczególnych słów."Pluć sobie w brodę", "wyrzucać coś sobie", "mieć z kimś na pieńku" - to tylko przykłady polskich frazeologizmów. W tym odcinku pokazujemy błędy i historie niektórych frazeologizmów, czyli utrwalonych w języku połączeń wyrazów, które mają swoje własne, często przenośne znaczenie, niezależnie od znaczeń poszczególnych słów.https://podcasty.polskieradio.pl/track/47255528-6e4b-4f0e-a9e1-78dfb644a93b/W Polsce funkcja pierwszej damy wiąże się jedynie z obowiązkami reprezentacyjnymi. Małżonka prezydenta nie ma obowiązku występować publicznie, ale zazwyczaj to czyni. Pojęcie "pierwsza dama" funkcjonuje w polszczyźnie od niedawna: dopiero w III Rzeczypospolitej zaczęto tak określać żonę prezydenta. A jak nazwalibyśmy męża... prezydentki? W Polsce jeszcze nie musimy się nad tym zastanawiać, ale wśród zagranicznych par prezydenckich  mogą takie sytuacje już istnieją.https://podcasty.polskieradio.pl/track/47255528-6e4b-4f0e-a9e1-78dfb644a93b/Mon, 16 Jun 2025 14:30:00 GMT169Jak nazwać męża... prezydentki? W Polsce funkcja pierwszej damy wiąże się jedynie z obowiązkami reprezentacyjnymi. Małżonka prezydenta nie ma obowiązku występować publicznie, ale zazwyczaj to czyni. Pojęcie "pierwsza dama" funkcjonuje w polszczyźnie od niedawna: dopiero w III Rzeczypospolitej zaczęto tak określać żonę prezydenta. A jak nazwalibyśmy męża... prezydentki? W Polsce jeszcze nie musimy się nad tym zastanawiać, ale wśród zagranicznych par prezydenckich  mogą takie sytuacje już istnieją.W Polsce funkcja pierwszej damy wiąże się jedynie z obowiązkami reprezentacyjnymi. Małżonka prezydenta nie ma obowiązku występować publicznie, ale zazwyczaj to czyni. Pojęcie "pierwsza dama" funkcjonuje w polszczyźnie od niedawna: dopiero w III Rzeczypospolitej zaczęto tak określać żonę prezydenta. A jak nazwalibyśmy męża... prezydentki? W Polsce jeszcze nie musimy się nad tym zastanawiać, ale wśród zagranicznych par prezydenckich  mogą takie sytuacje już istnieją.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e2bc7629-d810-4cbc-a5a5-9589cf17c842/Czasem łatwo się pomylić. Cenzura brzmi podobnie jak cezura, adopcja - jak adaptacja, a ewaluację można pomieszać z ewolucją. Choć brzmią podobnie, to ich znaczenia są od siebie mocno oddalone. W tym odcinku mówimy o paronimach, czyli wyrażeniach mocno zbliżonych w mowie i zapisie - a może w czymś jeszcze?https://podcasty.polskieradio.pl/track/e2bc7629-d810-4cbc-a5a5-9589cf17c842/Thu, 12 Jun 2025 14:30:00 GMT236Rzecz o słowach, które się myląCzasem łatwo się pomylić. Cenzura brzmi podobnie jak cezura, adopcja - jak adaptacja, a ewaluację można pomieszać z ewolucją. Choć brzmią podobnie, to ich znaczenia są od siebie mocno oddalone. W tym odcinku mówimy o paronimach, czyli wyrażeniach mocno zbliżonych w mowie i zapisie - a może w czymś jeszcze?Czasem łatwo się pomylić. Cenzura brzmi podobnie jak cezura, adopcja - jak adaptacja, a ewaluację można pomieszać z ewolucją. Choć brzmią podobnie, to ich znaczenia są od siebie mocno oddalone. W tym odcinku mówimy o paronimach, czyli wyrażeniach mocno zbliżonych w mowie i zapisie - a może w czymś jeszcze?https://podcasty.polskieradio.pl/track/72b9de1c-c773-4217-9a72-0a0dd5135871/Nie na mapie, nie w historii, a w języku. Skąd wzięła się nazwa "Polska"? Pochodzi od "pola" i "Polan", ma także wiele wspólnego z przymiotnikiem. Oprócz "Polski" na tapet bierzemy także inne państwo, nazywane przez Polaków "Włochami", a przez resztę świata "Italią". Zagadką zdaje się też być nazwa kraju naszego sąsiada - "Niemcy".https://podcasty.polskieradio.pl/track/72b9de1c-c773-4217-9a72-0a0dd5135871/Wed, 11 Jun 2025 14:30:00 GMT212Skąd wzięła się "Polska"? Nie na mapie, nie w historii, a w języku. Skąd wzięła się nazwa "Polska"? Pochodzi od "pola" i "Polan", ma także wiele wspólnego z przymiotnikiem. Oprócz "Polski" na tapet bierzemy także inne państwo, nazywane przez Polaków "Włochami", a przez resztę świata "Italią". Zagadką zdaje się też być nazwa kraju naszego sąsiada - "Niemcy".Nie na mapie, nie w historii, a w języku. Skąd wzięła się nazwa "Polska"? Pochodzi od "pola" i "Polan", ma także wiele wspólnego z przymiotnikiem. Oprócz "Polski" na tapet bierzemy także inne państwo, nazywane przez Polaków "Włochami", a przez resztę świata "Italią". Zagadką zdaje się też być nazwa kraju naszego sąsiada - "Niemcy".https://podcasty.polskieradio.pl/track/76f888e1-3da6-47f7-b4cd-08deecd35e0c/Słowniki polszczyzny mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju i użytkowania języka, pomagając w rozumieniu znaczenia słów, poprawnej ortografii i fleksji, a także w nauce i pisaniu. Czy dziś istniejące słowniki są przeżytkiem, które nadążają nad zmianami?https://podcasty.polskieradio.pl/track/76f888e1-3da6-47f7-b4cd-08deecd35e0c/Tue, 10 Jun 2025 14:30:00 GMT238Czy słowniki w dzisiejszych czasach są tylko ozdobą bibliotek? Słowniki polszczyzny mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju i użytkowania języka, pomagając w rozumieniu znaczenia słów, poprawnej ortografii i fleksji, a także w nauce i pisaniu. Czy dziś istniejące słowniki są przeżytkiem, które nadążają nad zmianami?Słowniki polszczyzny mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju i użytkowania języka, pomagając w rozumieniu znaczenia słów, poprawnej ortografii i fleksji, a także w nauce i pisaniu. Czy dziś istniejące słowniki są przeżytkiem, które nadążają nad zmianami?https://podcasty.polskieradio.pl/track/2e671222-e01f-4c6c-8df0-3fec156c06a0/Słowo "popełnić" ma źródło w słowiańskim rdzeniu, który wywodzi się od starosłowiańskiego "popełniti", oznaczającego "robić, wykonywać, popełniać". W słowiańskim słowniku wyraz "popełnić" znaczy "wykonywać, czynić, popełniać". Co można popełnić, a czego popełnić już "nie wypada? Skupiamy się na przykładach nadużywania słowa "popełnić". https://podcasty.polskieradio.pl/track/2e671222-e01f-4c6c-8df0-3fec156c06a0/Mon, 09 Jun 2025 14:30:00 GMT151Co można "popełnić", a czego nie? Słowo "popełnić" ma źródło w słowiańskim rdzeniu, który wywodzi się od starosłowiańskiego "popełniti", oznaczającego "robić, wykonywać, popełniać". W słowiańskim słowniku wyraz "popełnić" znaczy "wykonywać, czynić, popełniać". Co można popełnić, a czego popełnić już "nie wypada? Skupiamy się na przykładach nadużywania słowa "popełnić". Słowo "popełnić" ma źródło w słowiańskim rdzeniu, który wywodzi się od starosłowiańskiego "popełniti", oznaczającego "robić, wykonywać, popełniać". W słowiańskim słowniku wyraz "popełnić" znaczy "wykonywać, czynić, popełniać". Co można popełnić, a czego popełnić już "nie wypada? Skupiamy się na przykładach nadużywania słowa "popełnić". https://podcasty.polskieradio.pl/track/77e7727f-e53b-4a7a-a3b1-338e1aa1629a/Rynek kusi ofertami analizy pisma pod kątem cech osobowości. Czy brak pętelki w literze "t" może powiedzieć coś prawdziwego o człowieku? Mateusz Adamczyk wyjaśnia, co według badań naukowców można wyczytać ze sposobu pisania, jak traktować analizy grafologiczne i gdzie w tym wszystkim badania pismoznawcze.https://podcasty.polskieradio.pl/track/77e7727f-e53b-4a7a-a3b1-338e1aa1629a/Thu, 05 Jun 2025 14:30:00 GMT251Co można wyczytać z charakteru pisma? Rynek kusi ofertami analizy pisma pod kątem cech osobowości. Czy brak pętelki w literze "t" może powiedzieć coś prawdziwego o człowieku? Mateusz Adamczyk wyjaśnia, co według badań naukowców można wyczytać ze sposobu pisania, jak traktować analizy grafologiczne i gdzie w tym wszystkim badania pismoznawcze.Rynek kusi ofertami analizy pisma pod kątem cech osobowości. Czy brak pętelki w literze "t" może powiedzieć coś prawdziwego o człowieku? Mateusz Adamczyk wyjaśnia, co według badań naukowców można wyczytać ze sposobu pisania, jak traktować analizy grafologiczne i gdzie w tym wszystkim badania pismoznawcze.https://podcasty.polskieradio.pl/track/82391aea-a74e-4790-8a13-19c7689592f7/Matury dobiegły końca i jak zawsze wzbudziły spore zainteresowanie - nie tylko samych uczniów i uczennic. A największe dyskusje wywołały, jak zawsze, tematy z języka polskiego. Jaka była tegoroczna matura? Z którymi zagadnieniami uczniowie mają najczęściej problem i czego brakuje w dzisiejszej edukacji polonistycznej? Gościni: Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka kursów maturalnych i platformy edukacyjnej, a także autorka pierwszego opracowania pytań jawnych. https://podcasty.polskieradio.pl/track/82391aea-a74e-4790-8a13-19c7689592f7/Wed, 04 Jun 2025 23:00:00 GMT2870Jaka była tegoroczna matura? Matury dobiegły końca i jak zawsze wzbudziły spore zainteresowanie - nie tylko samych uczniów i uczennic. A największe dyskusje wywołały, jak zawsze, tematy z języka polskiego. Jaka była tegoroczna matura? Z którymi zagadnieniami uczniowie mają najczęściej problem i czego brakuje w dzisiejszej edukacji polonistycznej? Gościni: Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka kursów maturalnych i platformy edukacyjnej, a także autorka pierwszego opracowania pytań jawnych. Matury dobiegły końca i jak zawsze wzbudziły spore zainteresowanie - nie tylko samych uczniów i uczennic. A największe dyskusje wywołały, jak zawsze, tematy z języka polskiego. Jaka była tegoroczna matura? Z którymi zagadnieniami uczniowie mają najczęściej problem i czego brakuje w dzisiejszej edukacji polonistycznej? Gościni: Katarzyna Kucharska, polonistka, autorka kursów maturalnych i platformy edukacyjnej, a także autorka pierwszego opracowania pytań jawnych. https://podcasty.polskieradio.pl/track/9e0d1115-d1f4-4a69-ac87-84629cff2cf1/Słowo "sztuka" przyszło z Niemiec i pierwotnie oznaczało część czegoś lub pojedynczy egzemplarz. Z czasem "sztuką" zaczęto nazywać szczególnie zręczne działania, na przykład "sztukę walki". Dziś sztuka to przede wszystkim działaność artystyczna. Jak ma się do sztuczności? https://podcasty.polskieradio.pl/track/9e0d1115-d1f4-4a69-ac87-84629cff2cf1/Wed, 04 Jun 2025 14:30:00 GMT201Sztuka i sztuczność. Co mają wspólnego? Słowo "sztuka" przyszło z Niemiec i pierwotnie oznaczało część czegoś lub pojedynczy egzemplarz. Z czasem "sztuką" zaczęto nazywać szczególnie zręczne działania, na przykład "sztukę walki". Dziś sztuka to przede wszystkim działaność artystyczna. Jak ma się do sztuczności? Słowo "sztuka" przyszło z Niemiec i pierwotnie oznaczało część czegoś lub pojedynczy egzemplarz. Z czasem "sztuką" zaczęto nazywać szczególnie zręczne działania, na przykład "sztukę walki". Dziś sztuka to przede wszystkim działaność artystyczna. Jak ma się do sztuczności? https://podcasty.polskieradio.pl/track/66cc955b-d79d-469c-9cb0-e244b8986095/Odpowiadamy na wiecznie powracające pytanie: czy można całkowicie uprościć ortografię. Przeciwko tej propozycji są pisownia i wymowa. Gdybyśmy tak zrobili powstałby niezły bałagan pojęciowy. https://podcasty.polskieradio.pl/track/66cc955b-d79d-469c-9cb0-e244b8986095/Tue, 03 Jun 2025 14:30:00 GMT279Czy da się uprościć... ortografię? Odpowiadamy na wiecznie powracające pytanie: czy można całkowicie uprościć ortografię. Przeciwko tej propozycji są pisownia i wymowa. Gdybyśmy tak zrobili powstałby niezły bałagan pojęciowy. Odpowiadamy na wiecznie powracające pytanie: czy można całkowicie uprościć ortografię. Przeciwko tej propozycji są pisownia i wymowa. Gdybyśmy tak zrobili powstałby niezły bałagan pojęciowy. https://podcasty.polskieradio.pl/track/7db1aaa3-a267-4ee6-9c9f-9e1badedacbd/W polszczyźnie słowo "dziecko" pojawiło się w XV-XVI wieku i stopniowo zastąpiło inne określenia, takie jak "dziecię". Pierwotnie słowo "dziecko" mogło mieć negatywne konotacje, porównywane do "bachora" lub "bękartu", ale znaczenie to szybko zanikło, historii związanych z tym słowem jest więcej.https://podcasty.polskieradio.pl/track/7db1aaa3-a267-4ee6-9c9f-9e1badedacbd/Mon, 02 Jun 2025 14:30:00 GMT154Etymologii słowa "dziecko"W polszczyźnie słowo "dziecko" pojawiło się w XV-XVI wieku i stopniowo zastąpiło inne określenia, takie jak "dziecię". Pierwotnie słowo "dziecko" mogło mieć negatywne konotacje, porównywane do "bachora" lub "bękartu", ale znaczenie to szybko zanikło, historii związanych z tym słowem jest więcej.W polszczyźnie słowo "dziecko" pojawiło się w XV-XVI wieku i stopniowo zastąpiło inne określenia, takie jak "dziecię". Pierwotnie słowo "dziecko" mogło mieć negatywne konotacje, porównywane do "bachora" lub "bękartu", ale znaczenie to szybko zanikło, historii związanych z tym słowem jest więcej.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b5800e5b-89fd-4c30-a025-82e835dd89e7/Nie wiadomo do końca skąd wziął się w kulturze, ale gest ten znany jest niemal wszystkich. Pokazywaniu trzeciego palca towarzyszy wiele legend. Jedna z nich sięga wojny stuletniej, inna w poszukiwaniu genezy tego gestu odsyła do starożytności. Przytaczamy kilka najpopularniejszych teorii o tym słynnym geście.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b5800e5b-89fd-4c30-a025-82e835dd89e7/Thu, 29 May 2025 14:30:00 GMT266Gest środkowego palcaNie wiadomo do końca skąd wziął się w kulturze, ale gest ten znany jest niemal wszystkich. Pokazywaniu trzeciego palca towarzyszy wiele legend. Jedna z nich sięga wojny stuletniej, inna w poszukiwaniu genezy tego gestu odsyła do starożytności. Przytaczamy kilka najpopularniejszych teorii o tym słynnym geście.Nie wiadomo do końca skąd wziął się w kulturze, ale gest ten znany jest niemal wszystkich. Pokazywaniu trzeciego palca towarzyszy wiele legend. Jedna z nich sięga wojny stuletniej, inna w poszukiwaniu genezy tego gestu odsyła do starożytności. Przytaczamy kilka najpopularniejszych teorii o tym słynnym geście.https://podcasty.polskieradio.pl/track/85b73281-655a-499c-b7df-f6b2471c874d/Cokolwiek powiesz po łacinie, brzmi mądrze - mówi jedno z przysłów. W polszczyźnie często spotykamy wyrażenia wywodzące się z tego języka, zwłaszcza w środowisku prawniczym i naukowym. Expressis verbis, in spe, ad vocem i wiele innych przykładów przytacza Mateusz Adamczyk. I wyjaśnia, jak poprawnie używać latyznimów na co dzień.https://podcasty.polskieradio.pl/track/85b73281-655a-499c-b7df-f6b2471c874d/Wed, 28 May 2025 14:30:00 GMT285Mea culpa! Latynizmy w polszczyźnieCokolwiek powiesz po łacinie, brzmi mądrze - mówi jedno z przysłów. W polszczyźnie często spotykamy wyrażenia wywodzące się z tego języka, zwłaszcza w środowisku prawniczym i naukowym. Expressis verbis, in spe, ad vocem i wiele innych przykładów przytacza Mateusz Adamczyk. I wyjaśnia, jak poprawnie używać latyznimów na co dzień.Cokolwiek powiesz po łacinie, brzmi mądrze - mówi jedno z przysłów. W polszczyźnie często spotykamy wyrażenia wywodzące się z tego języka, zwłaszcza w środowisku prawniczym i naukowym. Expressis verbis, in spe, ad vocem i wiele innych przykładów przytacza Mateusz Adamczyk. I wyjaśnia, jak poprawnie używać latyznimów na co dzień.https://podcasty.polskieradio.pl/track/81f982fd-c8a9-4315-98b8-e10f07720ffe/Tym razem zajmujemy się problemem o komunikacji z pasami. Mówimy o psim języku i ciągłych próbach stworzenia języka, którym człowiek z psem porozumiewać mógłby się słowami. Eksperymenty z badaniem półkul mózgowych, badania nad szympansami, znany psi duet, który daje szansę na lepsze porozumienie psa i człowieka. Psi klub dyskusyjny? Czemu nie...https://podcasty.polskieradio.pl/track/81f982fd-c8a9-4315-98b8-e10f07720ffe/Tue, 27 May 2025 14:30:00 GMT265Język komunikacji z... psamiTym razem zajmujemy się problemem o komunikacji z pasami. Mówimy o psim języku i ciągłych próbach stworzenia języka, którym człowiek z psem porozumiewać mógłby się słowami. Eksperymenty z badaniem półkul mózgowych, badania nad szympansami, znany psi duet, który daje szansę na lepsze porozumienie psa i człowieka. Psi klub dyskusyjny? Czemu nie...Tym razem zajmujemy się problemem o komunikacji z pasami. Mówimy o psim języku i ciągłych próbach stworzenia języka, którym człowiek z psem porozumiewać mógłby się słowami. Eksperymenty z badaniem półkul mózgowych, badania nad szympansami, znany psi duet, który daje szansę na lepsze porozumienie psa i człowieka. Psi klub dyskusyjny? Czemu nie...https://podcasty.polskieradio.pl/track/ba9ccd6f-6648-49c4-9f12-004908192847/W Dniu Matki autor bada etymologię tego słowa. Z językowego punktu widzenia najbardziej pierwotną formą słowa "matka" jest "mać". - Od niej powstały macierz i maciora. Te wyrazy pierwotnie oznaczały matkę, która urodziła dzieci.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ba9ccd6f-6648-49c4-9f12-004908192847/Mon, 26 May 2025 14:30:00 GMT157Wszystko o słowie "matka" w Dniu MatkiW Dniu Matki autor bada etymologię tego słowa. Z językowego punktu widzenia najbardziej pierwotną formą słowa "matka" jest "mać". - Od niej powstały macierz i maciora. Te wyrazy pierwotnie oznaczały matkę, która urodziła dzieci.W Dniu Matki autor bada etymologię tego słowa. Z językowego punktu widzenia najbardziej pierwotną formą słowa "matka" jest "mać". - Od niej powstały macierz i maciora. Te wyrazy pierwotnie oznaczały matkę, która urodziła dzieci.https://podcasty.polskieradio.pl/track/8c49d5e4-4059-4c95-96d4-51df71b5e468/Podnosić do góry, akwen wodny czy pełny komplet. Odcinek o redundancjach, czyli wyjątkowych połączeniach językowych. Skąd wzięły się w języku pleonazmy i jak używać ich poprawnie? Zapraszamy do posłuchania kolejnego odcinka.https://podcasty.polskieradio.pl/track/8c49d5e4-4059-4c95-96d4-51df71b5e468/Thu, 22 May 2025 14:30:00 GMT199Masło maślane i inne redundancjePodnosić do góry, akwen wodny czy pełny komplet. Odcinek o redundancjach, czyli wyjątkowych połączeniach językowych. Skąd wzięły się w języku pleonazmy i jak używać ich poprawnie? Zapraszamy do posłuchania kolejnego odcinka.Podnosić do góry, akwen wodny czy pełny komplet. Odcinek o redundancjach, czyli wyjątkowych połączeniach językowych. Skąd wzięły się w języku pleonazmy i jak używać ich poprawnie? Zapraszamy do posłuchania kolejnego odcinka.https://podcasty.polskieradio.pl/track/52adc18d-116c-413d-ae3c-e5f75402b743/Czym różni się język coacha od języka doradcy, mentora czy nauczyciela? Jakie cechy lingwistyczne i stylistyczne pozwalają na budowanie relacji, stawianie celów i wspieranie procesów zmiany? Analizujemy typowe konstrukcje gramatyczne i frazeologiczne, które charakteryzują wypowiedzi coachów, takie jak pytania otwarte, parafrazy, metafory oraz język niedyrektywny.  Rozmawiamy także o potencjalnych pułapkach języka coachingu: nadużywaniu modnych zwrotów, uproszczeniach i ryzyku manipulacji pod pozorem wsparcia. Gościni: Katarzyna Osior-Szot, językoznawczyni i trenerka komunikacji. https://podcasty.polskieradio.pl/track/52adc18d-116c-413d-ae3c-e5f75402b743/Wed, 21 May 2025 23:00:00 GMT2040Motywujące słowa - o języku coachinguCzym różni się język coacha od języka doradcy, mentora czy nauczyciela? Jakie cechy lingwistyczne i stylistyczne pozwalają na budowanie relacji, stawianie celów i wspieranie procesów zmiany? Analizujemy typowe konstrukcje gramatyczne i frazeologiczne, które charakteryzują wypowiedzi coachów, takie jak pytania otwarte, parafrazy, metafory oraz język niedyrektywny.  Rozmawiamy także o potencjalnych pułapkach języka coachingu: nadużywaniu modnych zwrotów, uproszczeniach i ryzyku manipulacji pod pozorem wsparcia. Gościni: Katarzyna Osior-Szot, językoznawczyni i trenerka komunikacji. Czym różni się język coacha od języka doradcy, mentora czy nauczyciela? Jakie cechy lingwistyczne i stylistyczne pozwalają na budowanie relacji, stawianie celów i wspieranie procesów zmiany? Analizujemy typowe konstrukcje gramatyczne i frazeologiczne, które charakteryzują wypowiedzi coachów, takie jak pytania otwarte, parafrazy, metafory oraz język niedyrektywny.  Rozmawiamy także o potencjalnych pułapkach języka coachingu: nadużywaniu modnych zwrotów, uproszczeniach i ryzyku manipulacji pod pozorem wsparcia. Gościni: Katarzyna Osior-Szot, językoznawczyni i trenerka komunikacji. https://podcasty.polskieradio.pl/track/bdf1a756-6e8f-4ace-83cd-c69c4cd2994f/Pani Katarzyno, Kasiu czy Pani Kasiu? W dzisiejszym odcinku "Przysłowia" o tym, dlaczego czasami w kontakcie z innymi łatwiej nam mówić po imieniu niż per "Pan/Pani" i jak zachowując zasady grzeczności skrócić dystans w komunikacji. Wyjaśniamy też, kiedy nie należy go skracać i kto pierwszy powinien zaproponować zmianę w zwracaniu się do siebie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/bdf1a756-6e8f-4ace-83cd-c69c4cd2994f/Wed, 21 May 2025 14:30:00 GMT220Jak poprawnie przejść na "Ty"?Pani Katarzyno, Kasiu czy Pani Kasiu? W dzisiejszym odcinku "Przysłowia" o tym, dlaczego czasami w kontakcie z innymi łatwiej nam mówić po imieniu niż per "Pan/Pani" i jak zachowując zasady grzeczności skrócić dystans w komunikacji. Wyjaśniamy też, kiedy nie należy go skracać i kto pierwszy powinien zaproponować zmianę w zwracaniu się do siebie.Pani Katarzyno, Kasiu czy Pani Kasiu? W dzisiejszym odcinku "Przysłowia" o tym, dlaczego czasami w kontakcie z innymi łatwiej nam mówić po imieniu niż per "Pan/Pani" i jak zachowując zasady grzeczności skrócić dystans w komunikacji. Wyjaśniamy też, kiedy nie należy go skracać i kto pierwszy powinien zaproponować zmianę w zwracaniu się do siebie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/07733f38-186e-4761-ba44-085b9d8f8150/Ciekawostki językowe tym razem dotyczą słów podobnych i różnych... Homografy są pisane tak samo, ale różnią się znaczeniem lub wymową. Homonimy mogą być jednym lub nawet obydwoma. Aby pomóc zapamiętać, pomyśl o etymologii: homofony mają ten sam dźwięk, homografy mają tę samą pisownię, a homonim... pochodzi od greckiego słowa oznaczającego "nazwę".https://podcasty.polskieradio.pl/track/07733f38-186e-4761-ba44-085b9d8f8150/Tue, 20 May 2025 14:30:00 GMT169Co to są homofony, homografy i homonimy?Ciekawostki językowe tym razem dotyczą słów podobnych i różnych... Homografy są pisane tak samo, ale różnią się znaczeniem lub wymową. Homonimy mogą być jednym lub nawet obydwoma. Aby pomóc zapamiętać, pomyśl o etymologii: homofony mają ten sam dźwięk, homografy mają tę samą pisownię, a homonim... pochodzi od greckiego słowa oznaczającego "nazwę".Ciekawostki językowe tym razem dotyczą słów podobnych i różnych... Homografy są pisane tak samo, ale różnią się znaczeniem lub wymową. Homonimy mogą być jednym lub nawet obydwoma. Aby pomóc zapamiętać, pomyśl o etymologii: homofony mają ten sam dźwięk, homografy mają tę samą pisownię, a homonim... pochodzi od greckiego słowa oznaczającego "nazwę".https://podcasty.polskieradio.pl/track/1f6cd110-459c-460f-9599-8bbbb31c4d93/Mieszkańcy Podhala stanowią niezwykle barwną i interesującą grupę etnograficzną. Gwara góralska to terytorialna odmiana językowa, stanowiąca połączenie polskiego dialektu z językami sąsiadów. Gwara podhalańska jest rozpoznawalna w całej Polsce, a rodowici górale dbają, by nie zanikała pomimo upływu czasu.https://podcasty.polskieradio.pl/track/1f6cd110-459c-460f-9599-8bbbb31c4d93/Mon, 19 May 2025 14:30:00 GMT194Gwara podhalańska, zwana potocznie góralskąMieszkańcy Podhala stanowią niezwykle barwną i interesującą grupę etnograficzną. Gwara góralska to terytorialna odmiana językowa, stanowiąca połączenie polskiego dialektu z językami sąsiadów. Gwara podhalańska jest rozpoznawalna w całej Polsce, a rodowici górale dbają, by nie zanikała pomimo upływu czasu.Mieszkańcy Podhala stanowią niezwykle barwną i interesującą grupę etnograficzną. Gwara góralska to terytorialna odmiana językowa, stanowiąca połączenie polskiego dialektu z językami sąsiadów. Gwara podhalańska jest rozpoznawalna w całej Polsce, a rodowici górale dbają, by nie zanikała pomimo upływu czasu.https://podcasty.polskieradio.pl/track/16cc3fdc-6195-4acc-afa2-3cc53f2b5d7f/Paragonik, fakturka i siateczka. Skąd wzięły się zdrobnienia, co mówią o użytkownikach języka i co robią polszczyźnie? https://podcasty.polskieradio.pl/track/16cc3fdc-6195-4acc-afa2-3cc53f2b5d7f/Thu, 15 May 2025 14:30:00 GMT186Króciutko o zdrobnieniachParagonik, fakturka i siateczka. Skąd wzięły się zdrobnienia, co mówią o użytkownikach języka i co robią polszczyźnie? Paragonik, fakturka i siateczka. Skąd wzięły się zdrobnienia, co mówią o użytkownikach języka i co robią polszczyźnie? https://podcasty.polskieradio.pl/track/19730b5e-c629-4a97-b815-6df9d28525e5/Kolejnym etnolektem, któremu przygląda się Mateusz Adamczyk jest śląszczyzna. Wyjaśniamy jakie są granice śląszczyzny w języku, czym się przejawia i dlaczego nie należy mylić jej z gwarą śląską.https://podcasty.polskieradio.pl/track/19730b5e-c629-4a97-b815-6df9d28525e5/Wed, 14 May 2025 14:15:00 GMT159Bajtel i laczki - śląszczyzna w językuKolejnym etnolektem, któremu przygląda się Mateusz Adamczyk jest śląszczyzna. Wyjaśniamy jakie są granice śląszczyzny w języku, czym się przejawia i dlaczego nie należy mylić jej z gwarą śląską.Kolejnym etnolektem, któremu przygląda się Mateusz Adamczyk jest śląszczyzna. Wyjaśniamy jakie są granice śląszczyzny w języku, czym się przejawia i dlaczego nie należy mylić jej z gwarą śląską.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4066d09e-e6c0-4005-a6b8-0be30f9cb11e/Dlaczego w Krakowie i niemal w całej Małopolsce wychodzi się "na pole" a nie "na dwór"? Jakie są jeszcze inne elementy typowej krakowskiej gwary i czy jest to powoli zanikający sposób mówienia?https://podcasty.polskieradio.pl/track/4066d09e-e6c0-4005-a6b8-0be30f9cb11e/Tue, 13 May 2025 14:15:00 GMT188Gwara krakowskaDlaczego w Krakowie i niemal w całej Małopolsce wychodzi się "na pole" a nie "na dwór"? Jakie są jeszcze inne elementy typowej krakowskiej gwary i czy jest to powoli zanikający sposób mówienia?Dlaczego w Krakowie i niemal w całej Małopolsce wychodzi się "na pole" a nie "na dwór"? Jakie są jeszcze inne elementy typowej krakowskiej gwary i czy jest to powoli zanikający sposób mówienia?https://podcasty.polskieradio.pl/track/0655250f-bf43-4971-a5b0-7f1e09ccf8b1/Z gwarą poznańską kojarzy się m.in. słowo "pyra" czyli "ziemniak". Z czym można jeść pyry i jakie inne słowa są typowe dla poznańskiej gwary oraz skąd się wzięły? Zapraszamy na językwą podróż do Poznania. https://podcasty.polskieradio.pl/track/0655250f-bf43-4971-a5b0-7f1e09ccf8b1/Mon, 12 May 2025 14:00:00 GMT178Gwara poznańskaZ gwarą poznańską kojarzy się m.in. słowo "pyra" czyli "ziemniak". Z czym można jeść pyry i jakie inne słowa są typowe dla poznańskiej gwary oraz skąd się wzięły? Zapraszamy na językwą podróż do Poznania. Z gwarą poznańską kojarzy się m.in. słowo "pyra" czyli "ziemniak". Z czym można jeść pyry i jakie inne słowa są typowe dla poznańskiej gwary oraz skąd się wzięły? Zapraszamy na językwą podróż do Poznania. https://podcasty.polskieradio.pl/track/6938a4cb-b6d7-4f83-8606-f18d5d555689/Rozmowa o Kaszubach i kaszubszczyźnie ze Stasią Budzisz - absolwentką filologii polskiej i rosyjskiej oraz Polskiej Szkoły Reportażu. Stasia jest też dziennikarką współpracującą z "OKO.Press" i "Krytyką Polityczną" oraz autorką książki "Welewetka. Jak znikają Kaszuby".https://podcasty.polskieradio.pl/track/6938a4cb-b6d7-4f83-8606-f18d5d555689/Thu, 08 May 2025 23:00:00 GMT2315Stasia Budzisz o Kaszubach i kaszubszczyźnieRozmowa o Kaszubach i kaszubszczyźnie ze Stasią Budzisz - absolwentką filologii polskiej i rosyjskiej oraz Polskiej Szkoły Reportażu. Stasia jest też dziennikarką współpracującą z "OKO.Press" i "Krytyką Polityczną" oraz autorką książki "Welewetka. Jak znikają Kaszuby".Rozmowa o Kaszubach i kaszubszczyźnie ze Stasią Budzisz - absolwentką filologii polskiej i rosyjskiej oraz Polskiej Szkoły Reportażu. Stasia jest też dziennikarką współpracującą z "OKO.Press" i "Krytyką Polityczną" oraz autorką książki "Welewetka. Jak znikają Kaszuby".https://podcasty.polskieradio.pl/track/1967fe9a-f2b0-43af-b874-31fbc40ec5a8/Słowo grill na dobre zadomowiło się w języku polskim. Jednak wciąż zastanawiamy się jak poprawnie powiedzieć po polsku: położyć coś na grill czy też może na grilla?https://podcasty.polskieradio.pl/track/1967fe9a-f2b0-43af-b874-31fbc40ec5a8/Thu, 08 May 2025 14:30:00 GMT131Wszystko o słowie "grill"Słowo grill na dobre zadomowiło się w języku polskim. Jednak wciąż zastanawiamy się jak poprawnie powiedzieć po polsku: położyć coś na grill czy też może na grilla?Słowo grill na dobre zadomowiło się w języku polskim. Jednak wciąż zastanawiamy się jak poprawnie powiedzieć po polsku: położyć coś na grill czy też może na grilla?https://podcasty.polskieradio.pl/track/66a54ba9-62e1-4bd7-849b-2bcdc4a7dfdf/W ostatnich latach kulturowe tabu nieco osłabło i coraz śmielej rozmawiamy o seksie - także publicznie W tym odcinku mówimy właśnie o seksualizmach i jednym z pierwszych słowników języka seksu autorstwa Stanisława Kurkiewicza. https://podcasty.polskieradio.pl/track/66a54ba9-62e1-4bd7-849b-2bcdc4a7dfdf/Wed, 07 May 2025 14:30:00 GMT208Seksualizmy kiedyś i terazW ostatnich latach kulturowe tabu nieco osłabło i coraz śmielej rozmawiamy o seksie - także publicznie W tym odcinku mówimy właśnie o seksualizmach i jednym z pierwszych słowników języka seksu autorstwa Stanisława Kurkiewicza. W ostatnich latach kulturowe tabu nieco osłabło i coraz śmielej rozmawiamy o seksie - także publicznie W tym odcinku mówimy właśnie o seksualizmach i jednym z pierwszych słowników języka seksu autorstwa Stanisława Kurkiewicza. https://podcasty.polskieradio.pl/track/50615ee6-0e06-419e-9b14-2a05b1e73809/We współczesnym języku niezbyt często używamy słów określających pokrewieństwa. Kiedyś było to na porządku dziennym i nikt nie mylił stryja z wujem oraz stryjenki z ciotką. https://podcasty.polskieradio.pl/track/50615ee6-0e06-419e-9b14-2a05b1e73809/Tue, 06 May 2025 14:30:00 GMT126Pokrewieństwa czyli... świekra, wuj, stryj i stryjenkaWe współczesnym języku niezbyt często używamy słów określających pokrewieństwa. Kiedyś było to na porządku dziennym i nikt nie mylił stryja z wujem oraz stryjenki z ciotką. We współczesnym języku niezbyt często używamy słów określających pokrewieństwa. Kiedyś było to na porządku dziennym i nikt nie mylił stryja z wujem oraz stryjenki z ciotką. https://podcasty.polskieradio.pl/track/8dce386e-980d-4286-9fa6-0a792d6cf9e0/Moda to określenie dotyczące nie tylko ubrań ale także... języka. Modne wyrazy są używane zwykle o wiele częściej, niż wynika to z potrzeb komunikacyjnych. Często rozszerzają też pierwotne znaczenie słów. Przykładami mogą tu być słowa: artykułować czy dedykować. https://podcasty.polskieradio.pl/track/8dce386e-980d-4286-9fa6-0a792d6cf9e0/Mon, 05 May 2025 13:45:00 GMT202Słów kilka o językowej modzieModa to określenie dotyczące nie tylko ubrań ale także... języka. Modne wyrazy są używane zwykle o wiele częściej, niż wynika to z potrzeb komunikacyjnych. Często rozszerzają też pierwotne znaczenie słów. Przykładami mogą tu być słowa: artykułować czy dedykować. Moda to określenie dotyczące nie tylko ubrań ale także... języka. Modne wyrazy są używane zwykle o wiele częściej, niż wynika to z potrzeb komunikacyjnych. Często rozszerzają też pierwotne znaczenie słów. Przykładami mogą tu być słowa: artykułować czy dedykować. https://podcasty.polskieradio.pl/track/b32f9a8d-9735-4d6a-9bf1-396d7a0eab9c/Skrótowce to nie to samo co skróty. Powstają z pierwszych liter słów wchodzących w skład danej nazwy. Skróty są zaś skróconymi formami poszczególnych wyrazów. Skrótowce zapisujemy wielkimi literami, z wyjątkiem występujących w nich spójników. Niekiedy niefortunny układ pierwszych liter wyrazów, z których powstają skrótowce sprawia, że brzmią one śmiesznie, np. KURDE - Kwalifikowana Usługa Rejestrowanego Doręczenia Elektronicznego. https://podcasty.polskieradio.pl/track/b32f9a8d-9735-4d6a-9bf1-396d7a0eab9c/Wed, 30 Apr 2025 13:45:00 GMT189Treść ukryta w skrótowcachSkrótowce to nie to samo co skróty. Powstają z pierwszych liter słów wchodzących w skład danej nazwy. Skróty są zaś skróconymi formami poszczególnych wyrazów. Skrótowce zapisujemy wielkimi literami, z wyjątkiem występujących w nich spójników. Niekiedy niefortunny układ pierwszych liter wyrazów, z których powstają skrótowce sprawia, że brzmią one śmiesznie, np. KURDE - Kwalifikowana Usługa Rejestrowanego Doręczenia Elektronicznego. Skrótowce to nie to samo co skróty. Powstają z pierwszych liter słów wchodzących w skład danej nazwy. Skróty są zaś skróconymi formami poszczególnych wyrazów. Skrótowce zapisujemy wielkimi literami, z wyjątkiem występujących w nich spójników. Niekiedy niefortunny układ pierwszych liter wyrazów, z których powstają skrótowce sprawia, że brzmią one śmiesznie, np. KURDE - Kwalifikowana Usługa Rejestrowanego Doręczenia Elektronicznego. https://podcasty.polskieradio.pl/track/2c7a8574-b41a-4b8f-ba93-f970527cd463/W języku polskim nie brakuje słów z pozoru "nielogicznych". Choćby samochód, który wcale sam nie chodzi, a jeździ... Czy też  złodziej (dlaczego nie kradziej?) oraz bezpieczny (wszak bez pieczy, to bez opieki, więc powinien się bać). https://podcasty.polskieradio.pl/track/2c7a8574-b41a-4b8f-ba93-f970527cd463/Tue, 29 Apr 2025 14:30:00 GMT185"Nielogiczne" słowa, jaka jest ich geneza? W języku polskim nie brakuje słów z pozoru "nielogicznych". Choćby samochód, który wcale sam nie chodzi, a jeździ... Czy też  złodziej (dlaczego nie kradziej?) oraz bezpieczny (wszak bez pieczy, to bez opieki, więc powinien się bać). W języku polskim nie brakuje słów z pozoru "nielogicznych". Choćby samochód, który wcale sam nie chodzi, a jeździ... Czy też  złodziej (dlaczego nie kradziej?) oraz bezpieczny (wszak bez pieczy, to bez opieki, więc powinien się bać). https://podcasty.polskieradio.pl/track/fd3abbfe-ca04-4c3b-936d-1f4d9e56608a/Co oznacza powiedzenie "zbić kogoś z pantałyku? Cóż to takiego jest... pantałyk? Teorii jest kilka... https://podcasty.polskieradio.pl/track/fd3abbfe-ca04-4c3b-936d-1f4d9e56608a/Mon, 28 Apr 2025 14:30:00 GMT132Tajemnicze słowo... "pantałyk"Co oznacza powiedzenie "zbić kogoś z pantałyku? Cóż to takiego jest... pantałyk? Teorii jest kilka... Co oznacza powiedzenie "zbić kogoś z pantałyku? Cóż to takiego jest... pantałyk? Teorii jest kilka... https://podcasty.polskieradio.pl/track/3b3ef546-6e95-4ee0-b14b-6c771aae3e1f/To odcinek dla głodnych... wiedzy! W Anglii nazywa się ją "tea", w Niemczech "Tee", w Polsce "herbatą". O pochodzeniu nietypowej (względem innych języków) nazwy tego napoju, a także o kanapkach, zupach, obiadach i kolacjach w kontekście językowym opowiada Mateusz Adamczyk. W cyklu "Przysłowie" M. Adamczyk poruszy językowe tematy związane z jedzeniem.https://podcasty.polskieradio.pl/track/3b3ef546-6e95-4ee0-b14b-6c771aae3e1f/Thu, 24 Apr 2025 14:30:00 GMT238Geneza nazw posiłkówTo odcinek dla głodnych... wiedzy! W Anglii nazywa się ją "tea", w Niemczech "Tee", w Polsce "herbatą". O pochodzeniu nietypowej (względem innych języków) nazwy tego napoju, a także o kanapkach, zupach, obiadach i kolacjach w kontekście językowym opowiada Mateusz Adamczyk. W cyklu "Przysłowie" M. Adamczyk poruszy językowe tematy związane z jedzeniem.To odcinek dla głodnych... wiedzy! W Anglii nazywa się ją "tea", w Niemczech "Tee", w Polsce "herbatą". O pochodzeniu nietypowej (względem innych języków) nazwy tego napoju, a także o kanapkach, zupach, obiadach i kolacjach w kontekście językowym opowiada Mateusz Adamczyk. W cyklu "Przysłowie" M. Adamczyk poruszy językowe tematy związane z jedzeniem.https://podcasty.polskieradio.pl/track/72c9d4db-9c30-44bd-8f49-f93eb3b8310a/Jaki mamy stosunek do różnych odmian języka? Jaki szanse i ograniczenia niesie różnorodność językowa? Czym jest jężyk regionalny? Gościni: prof. Monika Kresa, językoznawczyni z Uniwersytetu Warszawskiego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/72c9d4db-9c30-44bd-8f49-f93eb3b8310a/Wed, 23 Apr 2025 20:00:00 GMT2306Bogactwo gwar i dialektów polszczyznyJaki mamy stosunek do różnych odmian języka? Jaki szanse i ograniczenia niesie różnorodność językowa? Czym jest jężyk regionalny? Gościni: prof. Monika Kresa, językoznawczyni z Uniwersytetu Warszawskiego.Jaki mamy stosunek do różnych odmian języka? Jaki szanse i ograniczenia niesie różnorodność językowa? Czym jest jężyk regionalny? Gościni: prof. Monika Kresa, językoznawczyni z Uniwersytetu Warszawskiego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/63db857c-82ce-471f-b140-106e72af778d/Bielizna nie zawsze jest biała, a żelazko już nie jest z żelaza. Tym razem o słowach, które w praktyce oddaliły się od swojego pierwotnego znaczenia. To zjawisko nazywa się leksykalizacją.https://podcasty.polskieradio.pl/track/63db857c-82ce-471f-b140-106e72af778d/Wed, 23 Apr 2025 14:30:00 GMT193Leksykalizacja w praktyceBielizna nie zawsze jest biała, a żelazko już nie jest z żelaza. Tym razem o słowach, które w praktyce oddaliły się od swojego pierwotnego znaczenia. To zjawisko nazywa się leksykalizacją.Bielizna nie zawsze jest biała, a żelazko już nie jest z żelaza. Tym razem o słowach, które w praktyce oddaliły się od swojego pierwotnego znaczenia. To zjawisko nazywa się leksykalizacją.https://podcasty.polskieradio.pl/track/87c244dd-c325-4eec-bf2f-c4ab9c68fa0c/Czy frazeologizm "pal go sześć" może być uznawany za rodzaj klątwy lub zaklęcia? Jaka jest geneza tego powiedzenia i co oznaczało kiedyś oraz w jakich sytuacjach używa się go obecnie?https://podcasty.polskieradio.pl/track/87c244dd-c325-4eec-bf2f-c4ab9c68fa0c/Tue, 22 Apr 2025 14:30:00 GMT116Skąd wzięło się powiedzenie "pal go sześć"?Czy frazeologizm "pal go sześć" może być uznawany za rodzaj klątwy lub zaklęcia? Jaka jest geneza tego powiedzenia i co oznaczało kiedyś oraz w jakich sytuacjach używa się go obecnie?Czy frazeologizm "pal go sześć" może być uznawany za rodzaj klątwy lub zaklęcia? Jaka jest geneza tego powiedzenia i co oznaczało kiedyś oraz w jakich sytuacjach używa się go obecnie?https://podcasty.polskieradio.pl/track/372a335a-f60a-47d1-9b28-eccba4c7df39/Wesołych świąt czy Wesołych Świąt? Tym razem Mateusz Adamczyk skupia się na językowych niuansach związanych z Wielkanocą. Będą wskazówki dla tych, którzy planują wysłać życzenia i językowe dochodzenia - dla badaczy języka to, czy pierwsze było jajko, czy kura, również ma znaczenie!https://podcasty.polskieradio.pl/track/372a335a-f60a-47d1-9b28-eccba4c7df39/Thu, 17 Apr 2025 13:34:00 GMT222Językowy niezbędnik na WielkanocWesołych świąt czy Wesołych Świąt? Tym razem Mateusz Adamczyk skupia się na językowych niuansach związanych z Wielkanocą. Będą wskazówki dla tych, którzy planują wysłać życzenia i językowe dochodzenia - dla badaczy języka to, czy pierwsze było jajko, czy kura, również ma znaczenie!Wesołych świąt czy Wesołych Świąt? Tym razem Mateusz Adamczyk skupia się na językowych niuansach związanych z Wielkanocą. Będą wskazówki dla tych, którzy planują wysłać życzenia i językowe dochodzenia - dla badaczy języka to, czy pierwsze było jajko, czy kura, również ma znaczenie!https://podcasty.polskieradio.pl/track/a244901e-b9be-4f34-9d9e-831932a0a7cf/Już starożytni fiolozofowie narzekali na młodzież, ale Mateusz Adamczyk docenia kreatywność językową tej grupy. "Potas węgiel" jako wyrażenie miłości? Czemu nie! Posłuchajcie o tym, jakie znaczenie mają słowa wytwarzane przez poszczególne grupy wiekowe i poznajcie kilka nowych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/a244901e-b9be-4f34-9d9e-831932a0a7cf/Wed, 16 Apr 2025 14:00:00 GMT210Młodomowa czyli o języku młodzieżyJuż starożytni fiolozofowie narzekali na młodzież, ale Mateusz Adamczyk docenia kreatywność językową tej grupy. "Potas węgiel" jako wyrażenie miłości? Czemu nie! Posłuchajcie o tym, jakie znaczenie mają słowa wytwarzane przez poszczególne grupy wiekowe i poznajcie kilka nowych.Już starożytni fiolozofowie narzekali na młodzież, ale Mateusz Adamczyk docenia kreatywność językową tej grupy. "Potas węgiel" jako wyrażenie miłości? Czemu nie! Posłuchajcie o tym, jakie znaczenie mają słowa wytwarzane przez poszczególne grupy wiekowe i poznajcie kilka nowych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b7b8b2ef-ea67-4f05-a8f7-5c0956737165/Mówienie do siebie pomaga uporządkować myśli, skoncentrować się na temacie i ustalić hierarchię ważności. Pozwala także na lepsze zapamiętywanie, gdyż bardziej angażuje mózg. To także dobry sposób na rozładowanie napięcia oraz czynnik motywujący do działania.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b7b8b2ef-ea67-4f05-a8f7-5c0956737165/Mon, 14 Apr 2025 13:33:00 GMT169Co nam daje mówienie do siebie? Mówienie do siebie pomaga uporządkować myśli, skoncentrować się na temacie i ustalić hierarchię ważności. Pozwala także na lepsze zapamiętywanie, gdyż bardziej angażuje mózg. To także dobry sposób na rozładowanie napięcia oraz czynnik motywujący do działania.Mówienie do siebie pomaga uporządkować myśli, skoncentrować się na temacie i ustalić hierarchię ważności. Pozwala także na lepsze zapamiętywanie, gdyż bardziej angażuje mózg. To także dobry sposób na rozładowanie napięcia oraz czynnik motywujący do działania.https://podcasty.polskieradio.pl/track/5a3b28c3-cbd5-4d8f-aeba-7d5946a263f8/Tym razem wydanie okazjonalne. Mateusz Adamczyk wyjaśnia nazewnictwo związane z obchodzeniem imienin i urodzin. 63. urodziny Trójki sprawiły, że przypomina także odmianę słów "radio" i "studio".https://podcasty.polskieradio.pl/track/5a3b28c3-cbd5-4d8f-aeba-7d5946a263f8/Thu, 10 Apr 2025 14:00:00 GMT139Solenizant czy jubilat?Tym razem wydanie okazjonalne. Mateusz Adamczyk wyjaśnia nazewnictwo związane z obchodzeniem imienin i urodzin. 63. urodziny Trójki sprawiły, że przypomina także odmianę słów "radio" i "studio".Tym razem wydanie okazjonalne. Mateusz Adamczyk wyjaśnia nazewnictwo związane z obchodzeniem imienin i urodzin. 63. urodziny Trójki sprawiły, że przypomina także odmianę słów "radio" i "studio".https://podcasty.polskieradio.pl/track/4534482e-20b7-41a8-8454-aed4631f4ee6/O poppsychologii rozmawialiśmy z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką oraz z  Marcinem Michalakiem - psychologie i psychoterapeutą Gestalt.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4534482e-20b7-41a8-8454-aed4631f4ee6/Wed, 09 Apr 2025 20:00:00 GMT2497Rozmowa o języku poppsychologiiO poppsychologii rozmawialiśmy z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką oraz z  Marcinem Michalakiem - psychologie i psychoterapeutą Gestalt.O poppsychologii rozmawialiśmy z Matyldą Kozakiewicz - psycholożką i psychotraumatolożką oraz z  Marcinem Michalakiem - psychologie i psychoterapeutą Gestalt.https://podcasty.polskieradio.pl/track/5cf9b0ec-a5e5-4359-9992-5c52628b220d/"Starość nie radość", "stary grzyb", "jedną nogą w grobie" itd. O młodości i starości w języku, a zwłaszcza o dyskryminujących wobec starszych osób zjawiskach słyszalnych w mowie mówi Mateusz Adamczyk. https://podcasty.polskieradio.pl/track/5cf9b0ec-a5e5-4359-9992-5c52628b220d/Wed, 09 Apr 2025 14:00:00 GMT201Młodość i starość w języku"Starość nie radość", "stary grzyb", "jedną nogą w grobie" itd. O młodości i starości w języku, a zwłaszcza o dyskryminujących wobec starszych osób zjawiskach słyszalnych w mowie mówi Mateusz Adamczyk. "Starość nie radość", "stary grzyb", "jedną nogą w grobie" itd. O młodości i starości w języku, a zwłaszcza o dyskryminujących wobec starszych osób zjawiskach słyszalnych w mowie mówi Mateusz Adamczyk. https://podcasty.polskieradio.pl/track/04ae752c-ec55-4d7a-8a5d-c4f2eb2ce0a0/Jesteśmy obecnie świadkami i/lub uczestnikami olbrzymich zmian dokonujących się nie tylko w sferze świadomości, lecz także języka. Formy neutralne płciowo właśnie neutratywy, stanowiące różnego typu przekształcenia wyrazów nacechowanych płciowo (de facto mających rodzaj męski lub żeński), stały się faktem językowym i faktem społecznym.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/04ae752c-ec55-4d7a-8a5d-c4f2eb2ce0a0/Mon, 07 Apr 2025 14:00:00 GMT181Neuratywy - słowa ukute na neutralne wersje słów nacechowanych płciowoJesteśmy obecnie świadkami i/lub uczestnikami olbrzymich zmian dokonujących się nie tylko w sferze świadomości, lecz także języka. Formy neutralne płciowo właśnie neutratywy, stanowiące różnego typu przekształcenia wyrazów nacechowanych płciowo (de facto mających rodzaj męski lub żeński), stały się faktem językowym i faktem społecznym.  Jesteśmy obecnie świadkami i/lub uczestnikami olbrzymich zmian dokonujących się nie tylko w sferze świadomości, lecz także języka. Formy neutralne płciowo właśnie neutratywy, stanowiące różnego typu przekształcenia wyrazów nacechowanych płciowo (de facto mających rodzaj męski lub żeński), stały się faktem językowym i faktem społecznym.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/f8e282ed-435a-421b-b7eb-4ceeedbae1c3/...i nie mogę sobie przypomnieć słowa. Tym razem Mateusz Adamczyk wyjaśnia pewien psycholingwistyczny efekt zapominania słowa, którego aktualnie potrzebujemy. I podpowiada, jak poradzić sobie z tego rodzaju luką w pamięci.https://podcasty.polskieradio.pl/track/f8e282ed-435a-421b-b7eb-4ceeedbae1c3/Thu, 03 Apr 2025 15:00:00 GMT211"Mam to na końcu języka"...i nie mogę sobie przypomnieć słowa. Tym razem Mateusz Adamczyk wyjaśnia pewien psycholingwistyczny efekt zapominania słowa, którego aktualnie potrzebujemy. I podpowiada, jak poradzić sobie z tego rodzaju luką w pamięci....i nie mogę sobie przypomnieć słowa. Tym razem Mateusz Adamczyk wyjaśnia pewien psycholingwistyczny efekt zapominania słowa, którego aktualnie potrzebujemy. I podpowiada, jak poradzić sobie z tego rodzaju luką w pamięci.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ea871258-b2e6-400a-ae26-82ee5f66a209/Specyficzna mieszanka rzeczownika lub przymiotnika z czasownikiem, czyli imiesłowy. Zasady pisowni imiesłowów nie są łatwe. Na szczęście (dla niektórych!) reforma ortografii na początku przyszłego roku wprowadzi zmiany w tym zakresie. Tymczasem już teraz warto imiesłowom przyjrzeć się uważniej i sprawdzić, czy używamy ich poprawnie nie tylko w mowie, ale i na piśmie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ea871258-b2e6-400a-ae26-82ee5f66a209/Wed, 02 Apr 2025 15:00:00 GMT231Wszystko o imiesłowachSpecyficzna mieszanka rzeczownika lub przymiotnika z czasownikiem, czyli imiesłowy. Zasady pisowni imiesłowów nie są łatwe. Na szczęście (dla niektórych!) reforma ortografii na początku przyszłego roku wprowadzi zmiany w tym zakresie. Tymczasem już teraz warto imiesłowom przyjrzeć się uważniej i sprawdzić, czy używamy ich poprawnie nie tylko w mowie, ale i na piśmie.Specyficzna mieszanka rzeczownika lub przymiotnika z czasownikiem, czyli imiesłowy. Zasady pisowni imiesłowów nie są łatwe. Na szczęście (dla niektórych!) reforma ortografii na początku przyszłego roku wprowadzi zmiany w tym zakresie. Tymczasem już teraz warto imiesłowom przyjrzeć się uważniej i sprawdzić, czy używamy ich poprawnie nie tylko w mowie, ale i na piśmie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/8e5d1765-21a5-469a-b8f3-e06b16b49383/Dlaczego do Aleksandry zdrobniale zwrócimy się "Olu", a do Jerzego "Jurku"? Tym razem na tapecie zdrobnienia imion, które wcale oczywistymi nie są. Do Dariusza powiemy "Darek", ale w przypadku Mariusza sytuacja będzie nieco inna...https://podcasty.polskieradio.pl/track/8e5d1765-21a5-469a-b8f3-e06b16b49383/Mon, 31 Mar 2025 15:40:00 GMT173Nieoczywiste zdrobnienia imionDlaczego do Aleksandry zdrobniale zwrócimy się "Olu", a do Jerzego "Jurku"? Tym razem na tapecie zdrobnienia imion, które wcale oczywistymi nie są. Do Dariusza powiemy "Darek", ale w przypadku Mariusza sytuacja będzie nieco inna...Dlaczego do Aleksandry zdrobniale zwrócimy się "Olu", a do Jerzego "Jurku"? Tym razem na tapecie zdrobnienia imion, które wcale oczywistymi nie są. Do Dariusza powiemy "Darek", ale w przypadku Mariusza sytuacja będzie nieco inna...https://podcasty.polskieradio.pl/track/2cc248e7-b019-484d-b9bf-b995b5b61a1c/W kolejnym odcinku audycji "PrzySłowie" Jerzy Kisielewski opowiadał Mateuszowi Adamczykowi o wpływie na kształtowanie się języka oraz o dorastaniu w otoczeniu pisarzy i pisarek w kamienicy przy Krupniczej 22 w Krakowie, w której mieszkali m.in. Szymborska, Lipska, Ildefons-Gałczyński, Mrożek czy Różewicz. https://podcasty.polskieradio.pl/track/2cc248e7-b019-484d-b9bf-b995b5b61a1c/Wed, 12 Mar 2025 14:51:00 GMT2369Jerzy Kisielewski o zmianach w języku W kolejnym odcinku audycji "PrzySłowie" Jerzy Kisielewski opowiadał Mateuszowi Adamczykowi o wpływie na kształtowanie się języka oraz o dorastaniu w otoczeniu pisarzy i pisarek w kamienicy przy Krupniczej 22 w Krakowie, w której mieszkali m.in. Szymborska, Lipska, Ildefons-Gałczyński, Mrożek czy Różewicz. W kolejnym odcinku audycji "PrzySłowie" Jerzy Kisielewski opowiadał Mateuszowi Adamczykowi o wpływie na kształtowanie się języka oraz o dorastaniu w otoczeniu pisarzy i pisarek w kamienicy przy Krupniczej 22 w Krakowie, w której mieszkali m.in. Szymborska, Lipska, Ildefons-Gałczyński, Mrożek czy Różewicz. https://podcasty.polskieradio.pl/track/a3724221-2962-49ff-92ed-cb83d8f58839/Mateusz Adamczyk zaprasza na rozmowę o improwizowaniu na scenie i poza nią, co w drugim przypadku może być sposobem otwierania się na język, drugiego człowieka i komunikację. Gościnie: Magdalena Łuczak – improwizatorka i psycholożka dziecięca. Gra m.in. w grupach „Bloody Mondays”, „Group Magd” czy kolektywie S8. Prowadzi centrum warsztatowe YES AND MORE odróżniające się od innych tym, że podstawowym narzędziem szkoleń i warsztatów jest „improwizacja teatralna”; Ewa Aniela Gryczon – improwizatorka, aktorka i wokalistka, a także trenerka umiejętności psychologicznych. Występuję na warszawskich scenach, m.in. w Klubie Komediowym. Współtworzy i występuje w projektach: Musical Improwizowany, Kolektyw Śmiesznie i Nikt Nic Nie Wie, który jest improwizacją dla dzieci.https://podcasty.polskieradio.pl/track/a3724221-2962-49ff-92ed-cb83d8f58839/Wed, 12 Feb 2025 13:30:00 GMT2369Improwizacja na scenie i poza niąMateusz Adamczyk zaprasza na rozmowę o improwizowaniu na scenie i poza nią, co w drugim przypadku może być sposobem otwierania się na język, drugiego człowieka i komunikację. Gościnie: Magdalena Łuczak – improwizatorka i psycholożka dziecięca. Gra m.in. w grupach „Bloody Mondays”, „Group Magd” czy kolektywie S8. Prowadzi centrum warsztatowe YES AND MORE odróżniające się od innych tym, że podstawowym narzędziem szkoleń i warsztatów jest „improwizacja teatralna”; Ewa Aniela Gryczon – improwizatorka, aktorka i wokalistka, a także trenerka umiejętności psychologicznych. Występuję na warszawskich scenach, m.in. w Klubie Komediowym. Współtworzy i występuje w projektach: Musical Improwizowany, Kolektyw Śmiesznie i Nikt Nic Nie Wie, który jest improwizacją dla dzieci.Mateusz Adamczyk zaprasza na rozmowę o improwizowaniu na scenie i poza nią, co w drugim przypadku może być sposobem otwierania się na język, drugiego człowieka i komunikację. Gościnie: Magdalena Łuczak – improwizatorka i psycholożka dziecięca. Gra m.in. w grupach „Bloody Mondays”, „Group Magd” czy kolektywie S8. Prowadzi centrum warsztatowe YES AND MORE odróżniające się od innych tym, że podstawowym narzędziem szkoleń i warsztatów jest „improwizacja teatralna”; Ewa Aniela Gryczon – improwizatorka, aktorka i wokalistka, a także trenerka umiejętności psychologicznych. Występuję na warszawskich scenach, m.in. w Klubie Komediowym. Współtworzy i występuje w projektach: Musical Improwizowany, Kolektyw Śmiesznie i Nikt Nic Nie Wie, który jest improwizacją dla dzieci.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4e2d45fd-0532-4845-9937-1525cc89d760/Rozmowa o języku sztuki (w szczególności malarstwa) i jego przekładalności na język słowa. A gościnią jest Paulina Kitlas — malarka, artystka intermedialna, socjolożka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4e2d45fd-0532-4845-9937-1525cc89d760/Thu, 30 Jan 2025 13:30:00 GMT1968Jak przełożyć język sztuki na język słowa?Rozmowa o języku sztuki (w szczególności malarstwa) i jego przekładalności na język słowa. A gościnią jest Paulina Kitlas — malarka, artystka intermedialna, socjolożka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.Rozmowa o języku sztuki (w szczególności malarstwa) i jego przekładalności na język słowa. A gościnią jest Paulina Kitlas — malarka, artystka intermedialna, socjolożka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.https://podcasty.polskieradio.pl/track/d4091bb1-ab8a-4da9-9973-990fd6b977b2/Kolejna wersja poradnika "Jak mówić i pisać o osobach LGBTQIAP+?"- rozmowa ze współautorką opracowania Ygą Kostrzewą. Jakich słów warto używać, a jakich lepiej unikać, aby nie urazić osób nieheteronormatywnych? https://podcasty.polskieradio.pl/track/d4091bb1-ab8a-4da9-9973-990fd6b977b2/Wed, 08 Jan 2025 17:21:00 GMT2013Jak nie ranić słowem osób LGBTQIAP+? Kolejna wersja poradnika "Jak mówić i pisać o osobach LGBTQIAP+?"- rozmowa ze współautorką opracowania Ygą Kostrzewą. Jakich słów warto używać, a jakich lepiej unikać, aby nie urazić osób nieheteronormatywnych? Kolejna wersja poradnika "Jak mówić i pisać o osobach LGBTQIAP+?"- rozmowa ze współautorką opracowania Ygą Kostrzewą. Jakich słów warto używać, a jakich lepiej unikać, aby nie urazić osób nieheteronormatywnych? https://podcasty.polskieradio.pl/track/12edc9df-c353-4695-8337-6abff3dfd3a9/Już wkrótce przed wieloma z nas na wigilijnym stole staną tradycyjne potrawy, takie jak barszcz, pierogi czy kapusta z grzybami. W samych nazwach bożonarodzeniowych potraw można znaleźć wiele, nomen omen, smaczków…https://podcasty.polskieradio.pl/track/12edc9df-c353-4695-8337-6abff3dfd3a9/Wed, 18 Dec 2024 16:50:00 GMT1959Jakie smaczki można znaleźć w nazwach tradycyjnych wigilijnych potraw?Już wkrótce przed wieloma z nas na wigilijnym stole staną tradycyjne potrawy, takie jak barszcz, pierogi czy kapusta z grzybami. W samych nazwach bożonarodzeniowych potraw można znaleźć wiele, nomen omen, smaczków…Już wkrótce przed wieloma z nas na wigilijnym stole staną tradycyjne potrawy, takie jak barszcz, pierogi czy kapusta z grzybami. W samych nazwach bożonarodzeniowych potraw można znaleźć wiele, nomen omen, smaczków…https://podcasty.polskieradio.pl/track/4acc88ba-3607-4897-b478-313223d62c76/W najnowszym wydaniu audycji "PrzySłowie" temat był bardzo ważny: przemoc w  mowie. Jaka jest jej definicja, jak ją rozpoznać, co robić?https://podcasty.polskieradio.pl/track/4acc88ba-3607-4897-b478-313223d62c76/Wed, 11 Dec 2024 17:05:00 GMT2035Przemoc. Jak na nas wpływa, jak ją identyfikować i jak się przed nią bronić?W najnowszym wydaniu audycji "PrzySłowie" temat był bardzo ważny: przemoc w  mowie. Jaka jest jej definicja, jak ją rozpoznać, co robić?W najnowszym wydaniu audycji "PrzySłowie" temat był bardzo ważny: przemoc w  mowie. Jaka jest jej definicja, jak ją rozpoznać, co robić?https://podcasty.polskieradio.pl/track/87e52931-d0ca-4177-8a5e-cf304d5ee97a/Czy pytanie "Gdzie idziesz?" jest poprawne? A może lepiej jednak zapytać "Dokąd idziesz?" "Spoilować" czy "spoilerować" - która z tych form jest poprawna? A może obie? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań, znajdziecie w audycji "PrzySłowie".https://podcasty.polskieradio.pl/track/87e52931-d0ca-4177-8a5e-cf304d5ee97a/Wed, 04 Dec 2024 18:11:00 GMT1782Językowe pułapki w pytaniach i odpowiedziachCzy pytanie "Gdzie idziesz?" jest poprawne? A może lepiej jednak zapytać "Dokąd idziesz?" "Spoilować" czy "spoilerować" - która z tych form jest poprawna? A może obie? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań, znajdziecie w audycji "PrzySłowie".Czy pytanie "Gdzie idziesz?" jest poprawne? A może lepiej jednak zapytać "Dokąd idziesz?" "Spoilować" czy "spoilerować" - która z tych form jest poprawna? A może obie? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań, znajdziecie w audycji "PrzySłowie".https://podcasty.polskieradio.pl/track/82e753f1-940d-457f-9118-af8f7bdc292c/Imię, które nosimy, staje się ważnym elementem naszej tożsamości. Nic więc dziwnego, że jego wybór dla nowo narodzonego dziecka to ważna sprawa. Dla naszych przodków była to wręcz sprawa magiczna. https://podcasty.polskieradio.pl/track/82e753f1-940d-457f-9118-af8f7bdc292c/Wed, 27 Nov 2024 14:00:00 GMT1996O pochodzeniu, znaczeniu i niuansach językowych nazwisk w języku polskimImię, które nosimy, staje się ważnym elementem naszej tożsamości. Nic więc dziwnego, że jego wybór dla nowo narodzonego dziecka to ważna sprawa. Dla naszych przodków była to wręcz sprawa magiczna. Imię, które nosimy, staje się ważnym elementem naszej tożsamości. Nic więc dziwnego, że jego wybór dla nowo narodzonego dziecka to ważna sprawa. Dla naszych przodków była to wręcz sprawa magiczna. https://podcasty.polskieradio.pl/track/d7b2ce34-1ff8-4a11-bc13-206c5049ebf1/Znamy już finałową dwudziestkę wyrazów i określeń, które walczą o miano Młodzieżowego Słowa Roku 2024. Wcześniej ten tytuł zdobyły między innymi "essa" czy "dzban". Jak będzie tym razem? I czym charakteryzuje się język współczesnej młodzieży?https://podcasty.polskieradio.pl/track/d7b2ce34-1ff8-4a11-bc13-206c5049ebf1/Wed, 13 Nov 2024 16:04:00 GMT1974Azbest, cringe i skibidi. O Młodzieżowym Słowie Roku i języku najmłodszychZnamy już finałową dwudziestkę wyrazów i określeń, które walczą o miano Młodzieżowego Słowa Roku 2024. Wcześniej ten tytuł zdobyły między innymi "essa" czy "dzban". Jak będzie tym razem? I czym charakteryzuje się język współczesnej młodzieży?Znamy już finałową dwudziestkę wyrazów i określeń, które walczą o miano Młodzieżowego Słowa Roku 2024. Wcześniej ten tytuł zdobyły między innymi "essa" czy "dzban". Jak będzie tym razem? I czym charakteryzuje się język współczesnej młodzieży?https://podcasty.polskieradio.pl/track/0961ddfe-9798-4999-907e-9c607f3ef97d/Rozmowa z Wojciechem Szotem, dziennikarzem, publicystą i krytykiem literackim, na temat tego, czy literatura wciąż kształtuje nasz język. Kiedyś ujednolicała język polski i stawała się pewną jednorodną normą. Teraz ma niewielki wpływ na jego kształtowanie. Mniejszy niż reklamy czy media społecznościowe.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/0961ddfe-9798-4999-907e-9c607f3ef97d/Wed, 06 Nov 2024 17:11:00 GMT2287Wpływ literatury na kształtowanie językaRozmowa z Wojciechem Szotem, dziennikarzem, publicystą i krytykiem literackim, na temat tego, czy literatura wciąż kształtuje nasz język. Kiedyś ujednolicała język polski i stawała się pewną jednorodną normą. Teraz ma niewielki wpływ na jego kształtowanie. Mniejszy niż reklamy czy media społecznościowe.  Rozmowa z Wojciechem Szotem, dziennikarzem, publicystą i krytykiem literackim, na temat tego, czy literatura wciąż kształtuje nasz język. Kiedyś ujednolicała język polski i stawała się pewną jednorodną normą. Teraz ma niewielki wpływ na jego kształtowanie. Mniejszy niż reklamy czy media społecznościowe.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/f671a6ad-d07f-42d1-8d70-50f23996d5e5/Zbliżające się Święto Zmarłych sprzyja wspomnieniom, to zarazem czas zadumy i refleksji także nad samą śmiercią. Ale właściwie w jaki sposób o niej dzisiaj mówimy, jak ją odbieramy? Czy ją akceptujemy?https://podcasty.polskieradio.pl/track/f671a6ad-d07f-42d1-8d70-50f23996d5e5/Wed, 30 Oct 2024 17:45:00 GMT1983Śmierć. Jak o niej dzisiaj myślimy, czy i jak mówimy? Czy w ogóle ją akceptujemy?Zbliżające się Święto Zmarłych sprzyja wspomnieniom, to zarazem czas zadumy i refleksji także nad samą śmiercią. Ale właściwie w jaki sposób o niej dzisiaj mówimy, jak ją odbieramy? Czy ją akceptujemy?Zbliżające się Święto Zmarłych sprzyja wspomnieniom, to zarazem czas zadumy i refleksji także nad samą śmiercią. Ale właściwie w jaki sposób o niej dzisiaj mówimy, jak ją odbieramy? Czy ją akceptujemy?https://podcasty.polskieradio.pl/track/42863d49-8d32-46b8-9acb-59b30c353b9b/Wydawałoby się, że tłumaczenie książek to proste zadanie: wystarczy znać dany język obcy i przełożyć treść wydawnictwa na język rodzimy. Okazuje się jednak, że kryje się za tym wiele więcej. - Praca tłumacza bywa prosta, ale niekoniecznie zawsze taka jest. Wbrew temu, co się mówi, podstawą jest znajomość własnego języka - mówi Anna Halbersztat, tłumaczka literacka z języka hebrajskiego i angielskiego oraz członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.https://podcasty.polskieradio.pl/track/42863d49-8d32-46b8-9acb-59b30c353b9b/Wed, 23 Oct 2024 15:00:00 GMT2078Tłumaczenie od kulis. Jak wygląda praca przy przekładzie książek?Wydawałoby się, że tłumaczenie książek to proste zadanie: wystarczy znać dany język obcy i przełożyć treść wydawnictwa na język rodzimy. Okazuje się jednak, że kryje się za tym wiele więcej. - Praca tłumacza bywa prosta, ale niekoniecznie zawsze taka jest. Wbrew temu, co się mówi, podstawą jest znajomość własnego języka - mówi Anna Halbersztat, tłumaczka literacka z języka hebrajskiego i angielskiego oraz członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.Wydawałoby się, że tłumaczenie książek to proste zadanie: wystarczy znać dany język obcy i przełożyć treść wydawnictwa na język rodzimy. Okazuje się jednak, że kryje się za tym wiele więcej. - Praca tłumacza bywa prosta, ale niekoniecznie zawsze taka jest. Wbrew temu, co się mówi, podstawą jest znajomość własnego języka - mówi Anna Halbersztat, tłumaczka literacka z języka hebrajskiego i angielskiego oraz członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury.https://podcasty.polskieradio.pl/track/583fda72-7b4e-4de1-b1f0-90cb04dff110/Niemal każdy z nas jest podatny na dezinformację, a rzetelne źródła wiedzy staną się wkrótce towarem dla wybranych – takie wnioski płyną z rozmowy z ekspertem zajmującym się zawodowo badaniem zjawiska fake newsów. https://podcasty.polskieradio.pl/track/583fda72-7b4e-4de1-b1f0-90cb04dff110/Wed, 16 Oct 2024 16:45:00 GMT2003Wszechobecna dezinformacja. Czy możemy się przed nią skutecznie bronić?Niemal każdy z nas jest podatny na dezinformację, a rzetelne źródła wiedzy staną się wkrótce towarem dla wybranych – takie wnioski płyną z rozmowy z ekspertem zajmującym się zawodowo badaniem zjawiska fake newsów. Niemal każdy z nas jest podatny na dezinformację, a rzetelne źródła wiedzy staną się wkrótce towarem dla wybranych – takie wnioski płyną z rozmowy z ekspertem zajmującym się zawodowo badaniem zjawiska fake newsów. https://podcasty.polskieradio.pl/track/c0c1bf2e-95a2-4289-80a3-9f644b426db5/Zasady odpowiedniego zachowania, savoir-vivre czy etykieta - o tym, że należy je znać i się do nich stosować, słyszymy niejednokrotnie. To nie tylko normy obowiązujące przy stole, ale też sposób prowadzenia rozmowy. Czy te zasady są jednak uniwersalne? I jak do nich podchodzić w czasach, gdy jesteśmy zachęcani do bycia sobą?https://podcasty.polskieradio.pl/track/c0c1bf2e-95a2-4289-80a3-9f644b426db5/Wed, 09 Oct 2024 15:00:00 GMT2042Grzeczność, etykieta i savoir-vivre. Jak stosować je na co dzień?Zasady odpowiedniego zachowania, savoir-vivre czy etykieta - o tym, że należy je znać i się do nich stosować, słyszymy niejednokrotnie. To nie tylko normy obowiązujące przy stole, ale też sposób prowadzenia rozmowy. Czy te zasady są jednak uniwersalne? I jak do nich podchodzić w czasach, gdy jesteśmy zachęcani do bycia sobą?Zasady odpowiedniego zachowania, savoir-vivre czy etykieta - o tym, że należy je znać i się do nich stosować, słyszymy niejednokrotnie. To nie tylko normy obowiązujące przy stole, ale też sposób prowadzenia rozmowy. Czy te zasady są jednak uniwersalne? I jak do nich podchodzić w czasach, gdy jesteśmy zachęcani do bycia sobą?https://podcasty.polskieradio.pl/track/c25a8dc8-7cdd-4580-9c04-773a1f513de3/W audycji "PrzySłowie" Mateusz Adamczyk rozmawiał z Julią Zakrocką, projektantką inkluzywnych rozwiązań i działaczką na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Tematem rozmowy był język, jakiego powinniśmy używać, mówiąc o osobach z niepełnosprawnościami.   https://podcasty.polskieradio.pl/track/c25a8dc8-7cdd-4580-9c04-773a1f513de3/Wed, 02 Oct 2024 15:45:00 GMT2003Poprawność językowa wobec osób z niepełnosprawnościamiW audycji "PrzySłowie" Mateusz Adamczyk rozmawiał z Julią Zakrocką, projektantką inkluzywnych rozwiązań i działaczką na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Tematem rozmowy był język, jakiego powinniśmy używać, mówiąc o osobach z niepełnosprawnościami.   W audycji "PrzySłowie" Mateusz Adamczyk rozmawiał z Julią Zakrocką, projektantką inkluzywnych rozwiązań i działaczką na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Tematem rozmowy był język, jakiego powinniśmy używać, mówiąc o osobach z niepełnosprawnościami.   https://podcasty.polskieradio.pl/track/60e3be53-ff96-4096-a36d-6a3d0e93a698/Dziadurzenie może przytrafić się każdemu. Nie musimy znać tego pojęcia, by je uprawiać. Jest to specyficzny sposób mówienia do osób starszych. Niestety, choć możemy mieć dobre chęci, może to być szkodliwe dla osoby starszej. A jak się okazuje, wiele seniorek i seniorów ma z tym do czynienia.https://podcasty.polskieradio.pl/track/60e3be53-ff96-4096-a36d-6a3d0e93a698/Wed, 25 Sep 2024 15:00:00 GMT1717Dziadurzenie w codziennej mowie. Czym jest i jak je rozpoznać?Dziadurzenie może przytrafić się każdemu. Nie musimy znać tego pojęcia, by je uprawiać. Jest to specyficzny sposób mówienia do osób starszych. Niestety, choć możemy mieć dobre chęci, może to być szkodliwe dla osoby starszej. A jak się okazuje, wiele seniorek i seniorów ma z tym do czynienia.Dziadurzenie może przytrafić się każdemu. Nie musimy znać tego pojęcia, by je uprawiać. Jest to specyficzny sposób mówienia do osób starszych. Niestety, choć możemy mieć dobre chęci, może to być szkodliwe dla osoby starszej. A jak się okazuje, wiele seniorek i seniorów ma z tym do czynienia.https://podcasty.polskieradio.pl/track/b90d8b51-4c5e-44d8-8ec2-9b47dbf63d54/Nasze ciało to… No właśnie – już w tym momencie jest problem z określeniem, czy to jest coś, czy to jesteśmy my? Jak się w tym odnaleźć, jak to zrozumieć? I jak porozumieć się z własnym ciałem?https://podcasty.polskieradio.pl/track/b90d8b51-4c5e-44d8-8ec2-9b47dbf63d54/Wed, 18 Sep 2024 21:50:00 GMT1756Nasze ciało: jak o nim mówimy, jak się z nim komunikujemyNasze ciało to… No właśnie – już w tym momencie jest problem z określeniem, czy to jest coś, czy to jesteśmy my? Jak się w tym odnaleźć, jak to zrozumieć? I jak porozumieć się z własnym ciałem?Nasze ciało to… No właśnie – już w tym momencie jest problem z określeniem, czy to jest coś, czy to jesteśmy my? Jak się w tym odnaleźć, jak to zrozumieć? I jak porozumieć się z własnym ciałem?https://podcasty.polskieradio.pl/track/7f973265-8b4f-4ea0-9426-1236d52acf62/Dlaczego język budzi tak duże emocje? Skąd nasza potrzeba poprawiania innych? - Gościnią Trójki była Paulina Mikuła, autorką kanału "Mówiąc inaczej", popularyzatorka wiedzy o polszczyźnie. https://podcasty.polskieradio.pl/track/7f973265-8b4f-4ea0-9426-1236d52acf62/Wed, 11 Sep 2024 20:11:00 GMT2267Dlaczego język budzi tak wiele emocji? Paulina Mikuła o "mówieniu inaczej"Dlaczego język budzi tak duże emocje? Skąd nasza potrzeba poprawiania innych? - Gościnią Trójki była Paulina Mikuła, autorką kanału "Mówiąc inaczej", popularyzatorka wiedzy o polszczyźnie. Dlaczego język budzi tak duże emocje? Skąd nasza potrzeba poprawiania innych? - Gościnią Trójki była Paulina Mikuła, autorką kanału "Mówiąc inaczej", popularyzatorka wiedzy o polszczyźnie. https://podcasty.polskieradio.pl/track/a9200677-9ac5-4b00-9a04-57dcf3f5ebd3/Od wielu lat wiadomo, że język, jakim lekarz komunikuje się z pacjentem, wpływa na skuteczność samego leczenia. Mimo to wciąż nie wszyscy lekarze o tym pamiętają. A może wręcz tego nie wiedzą?https://podcasty.polskieradio.pl/track/a9200677-9ac5-4b00-9a04-57dcf3f5ebd3/Thu, 05 Sep 2024 22:20:00 GMT2043Przychodzi pacjent do lekarza i... w jaki sposób rozmawiają? Od wielu lat wiadomo, że język, jakim lekarz komunikuje się z pacjentem, wpływa na skuteczność samego leczenia. Mimo to wciąż nie wszyscy lekarze o tym pamiętają. A może wręcz tego nie wiedzą?Od wielu lat wiadomo, że język, jakim lekarz komunikuje się z pacjentem, wpływa na skuteczność samego leczenia. Mimo to wciąż nie wszyscy lekarze o tym pamiętają. A może wręcz tego nie wiedzą?https://podcasty.polskieradio.pl/track/816e175e-4387-40fe-8699-a0ecb2f123e5/W dzieciństwie często słyszymy od rodziców: "tak się nie mówi", i tu pada poprawna wersja danego słowa. Jako dorośli czasami wciąż nie wiemy, jak poprawnie odmienić jakieś słowo, jakiego wyrażenia użyć. Ale czym jest ta poprawność językowa, kto o niej decyduje? I na czym właściwie polega?https://podcasty.polskieradio.pl/track/816e175e-4387-40fe-8699-a0ecb2f123e5/Thu, 29 Aug 2024 23:55:00 GMT2669Po co nam poprawność językowa, kto ustala jej zasady i ich pilnuje?W dzieciństwie często słyszymy od rodziców: "tak się nie mówi", i tu pada poprawna wersja danego słowa. Jako dorośli czasami wciąż nie wiemy, jak poprawnie odmienić jakieś słowo, jakiego wyrażenia użyć. Ale czym jest ta poprawność językowa, kto o niej decyduje? I na czym właściwie polega?W dzieciństwie często słyszymy od rodziców: "tak się nie mówi", i tu pada poprawna wersja danego słowa. Jako dorośli czasami wciąż nie wiemy, jak poprawnie odmienić jakieś słowo, jakiego wyrażenia użyć. Ale czym jest ta poprawność językowa, kto o niej decyduje? I na czym właściwie polega?https://podcasty.polskieradio.pl/track/ed6c9784-9e43-44e3-9517-519e85b1fab4/Mateusz Adamczyk w audycji "PrzySłowie" rozmawiał z dr Iwoną Kanią o rozwoju mowy u dzieci i najczęstszych problemach logopedycznych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/ed6c9784-9e43-44e3-9517-519e85b1fab4/Thu, 22 Aug 2024 17:55:00 GMT2392Rozwój mowy u dzieci i problemy logopedyczne dorosłych. Jak im zaradzić?Mateusz Adamczyk w audycji "PrzySłowie" rozmawiał z dr Iwoną Kanią o rozwoju mowy u dzieci i najczęstszych problemach logopedycznych.Mateusz Adamczyk w audycji "PrzySłowie" rozmawiał z dr Iwoną Kanią o rozwoju mowy u dzieci i najczęstszych problemach logopedycznych.https://podcasty.polskieradio.pl/track/9ae441a3-8e07-4e78-9a03-2910553f453d/Psychiatrka Maja Herman w rozmowie o osobach cierpiących na choroby psychiczne, o miejscu tych osób w społeczeństwie. W czwartkowej audycji "PrzySłowie" zastanawialiśmy się, czy przez ostatnie lata zmieniło się podejście do nich, czy też wciąż są stygmatyzowane.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/9ae441a3-8e07-4e78-9a03-2910553f453d/Thu, 08 Aug 2024 15:25:00 GMT2504Dlaczego wciąż stygmatyzujemy osoby cierpiące na choroby psychiczne? Psychiatrka Maja Herman w rozmowie o osobach cierpiących na choroby psychiczne, o miejscu tych osób w społeczeństwie. W czwartkowej audycji "PrzySłowie" zastanawialiśmy się, czy przez ostatnie lata zmieniło się podejście do nich, czy też wciąż są stygmatyzowane.  Psychiatrka Maja Herman w rozmowie o osobach cierpiących na choroby psychiczne, o miejscu tych osób w społeczeństwie. W czwartkowej audycji "PrzySłowie" zastanawialiśmy się, czy przez ostatnie lata zmieniło się podejście do nich, czy też wciąż są stygmatyzowane.  https://podcasty.polskieradio.pl/track/2ed87445-6d8a-48a4-887b-42ca90a749ea/Jak to się dzieje, że po powrocie z dłuższego wyjazdu za granicę zapominamy polskich słów? Dlaczego nie powinniśmy oceniać ludzi po sposobie, w jaki się wypowiadają? Po co w ogóle wyznaczać jakieś standardy językowe? Na te pytania szukaliśmy odpowiedzi wspólnie z filolożką i tłumaczką Jagodą Ratajczak.https://podcasty.polskieradio.pl/track/2ed87445-6d8a-48a4-887b-42ca90a749ea/Thu, 25 Jul 2024 16:53:00 GMT1172Kłopoty z poprawną polszczyzną – zawiłości psycholingwistykiJak to się dzieje, że po powrocie z dłuższego wyjazdu za granicę zapominamy polskich słów? Dlaczego nie powinniśmy oceniać ludzi po sposobie, w jaki się wypowiadają? Po co w ogóle wyznaczać jakieś standardy językowe? Na te pytania szukaliśmy odpowiedzi wspólnie z filolożką i tłumaczką Jagodą Ratajczak.Jak to się dzieje, że po powrocie z dłuższego wyjazdu za granicę zapominamy polskich słów? Dlaczego nie powinniśmy oceniać ludzi po sposobie, w jaki się wypowiadają? Po co w ogóle wyznaczać jakieś standardy językowe? Na te pytania szukaliśmy odpowiedzi wspólnie z filolożką i tłumaczką Jagodą Ratajczak.https://podcasty.polskieradio.pl/track/00979b9e-6e5a-4a37-a697-0479a59c0423/Czy język polski rzeczywiście jest jednym z najtrudniejszych na świecie? Czego można się dowiedzieć o polszczyźnie, kiedy postrzegamy ją jako język obcy? Między innymi o tym Mateusz Adamczyk rozmawiał Wiolettą Gurdak - polonistką, nauczycielką języka polskiego jako obcego, metodyczką i autorką licznych materiałów dydaktycznych oraz egzaminatorką Państwowych Egzaminów Certyfikatowych z Języka Polskiego jako Obcego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/00979b9e-6e5a-4a37-a697-0479a59c0423/Thu, 18 Jul 2024 17:46:00 GMT2521Inne spojrzenie na polszczyznę. O nauczaniu języka polskiego jako obcegoCzy język polski rzeczywiście jest jednym z najtrudniejszych na świecie? Czego można się dowiedzieć o polszczyźnie, kiedy postrzegamy ją jako język obcy? Między innymi o tym Mateusz Adamczyk rozmawiał Wiolettą Gurdak - polonistką, nauczycielką języka polskiego jako obcego, metodyczką i autorką licznych materiałów dydaktycznych oraz egzaminatorką Państwowych Egzaminów Certyfikatowych z Języka Polskiego jako Obcego.Czy język polski rzeczywiście jest jednym z najtrudniejszych na świecie? Czego można się dowiedzieć o polszczyźnie, kiedy postrzegamy ją jako język obcy? Między innymi o tym Mateusz Adamczyk rozmawiał Wiolettą Gurdak - polonistką, nauczycielką języka polskiego jako obcego, metodyczką i autorką licznych materiałów dydaktycznych oraz egzaminatorką Państwowych Egzaminów Certyfikatowych z Języka Polskiego jako Obcego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/88ddd7a0-541b-446f-9f9d-7457723ebfd1/Agnieszka Kunikowska, aktorka, lektorka i dziennikarka radiowa, w rozmowie o sztuce dubbingu, czyli podkładania głosu do już nagranego materiału filmowego. W swoim dorobku ma niemal 400 ról dubbingowych. Rozmowa "jak kruche ciastko z kubkiem ciepłego mleka". https://podcasty.polskieradio.pl/track/88ddd7a0-541b-446f-9f9d-7457723ebfd1/Thu, 11 Jul 2024 17:00:00 GMT2389"Aktorstwo dubbingowe to nie jest papugowanie". Agnieszka Kunikowska - królowa dubbingu i Mistrzyni Mowy PolskiejAgnieszka Kunikowska, aktorka, lektorka i dziennikarka radiowa, w rozmowie o sztuce dubbingu, czyli podkładania głosu do już nagranego materiału filmowego. W swoim dorobku ma niemal 400 ról dubbingowych. Rozmowa "jak kruche ciastko z kubkiem ciepłego mleka". Agnieszka Kunikowska, aktorka, lektorka i dziennikarka radiowa, w rozmowie o sztuce dubbingu, czyli podkładania głosu do już nagranego materiału filmowego. W swoim dorobku ma niemal 400 ról dubbingowych. Rozmowa "jak kruche ciastko z kubkiem ciepłego mleka". https://podcasty.polskieradio.pl/track/6302cd3a-6880-48e7-81cc-a1737c714666/- Uświadomiłem sobie, że z różnych względów sporo podróżuję. Mam sporo tak zwanych wyjazdów służbowych. (...) Jakoś nigdy nie klasyfikowałem ich jako podróży - opowiada prof. Michał Rusinek. Literaturoznawca, tłumacz i wykładowca wydał ostatnio książkę "Nadbagaż". W rozmowie z Mateuszem Adamczykiem natomiast nie tylko opowiedział o tej książce, ale też podzielił się spojrzeniem na najnowszą polszczyznę.https://podcasty.polskieradio.pl/track/6302cd3a-6880-48e7-81cc-a1737c714666/Thu, 27 Jun 2024 15:49:00 GMT2782Prof. Michał Rusinek i "Nadbagaż", czyli felietony z podróży oraz opowieści o języku- Uświadomiłem sobie, że z różnych względów sporo podróżuję. Mam sporo tak zwanych wyjazdów służbowych. (...) Jakoś nigdy nie klasyfikowałem ich jako podróży - opowiada prof. Michał Rusinek. Literaturoznawca, tłumacz i wykładowca wydał ostatnio książkę "Nadbagaż". W rozmowie z Mateuszem Adamczykiem natomiast nie tylko opowiedział o tej książce, ale też podzielił się spojrzeniem na najnowszą polszczyznę.- Uświadomiłem sobie, że z różnych względów sporo podróżuję. Mam sporo tak zwanych wyjazdów służbowych. (...) Jakoś nigdy nie klasyfikowałem ich jako podróży - opowiada prof. Michał Rusinek. Literaturoznawca, tłumacz i wykładowca wydał ostatnio książkę "Nadbagaż". W rozmowie z Mateuszem Adamczykiem natomiast nie tylko opowiedział o tej książce, ale też podzielił się spojrzeniem na najnowszą polszczyznę.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c5784ea6-79ee-4356-ab54-54633ec5c794/- Młodzież to są ludzie. Mniejsi, albo po prostu młodsi, ale ludzie. Tak samo jak mamy zróżnicowany stosunek do dorosłych osób, tak samo nastoletnie osoby mogą być przyjemne w rozmowie albo przysporzyć trudności w dogadywaniu się - opowiada dr Aleksandra Korczak, nauczycielka języka polskiego, etyki i filozofii; ekspertka do spraw lektur szkolnych oraz edukacji antydyskryminacyjnej, wyróżniona w konkursie Nauczyciel Roku oraz nominowana do Nagrody im. Ireny Sendlerowej i Nagrody prof. Czerneckiego za publicystykę na rzecz edukacji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c5784ea6-79ee-4356-ab54-54633ec5c794/Thu, 20 Jun 2024 15:56:00 GMT2756Młodzież wobec języka polskiego. Dr Aleksandra Korczak: to bardzo zróżnicowana grupa- Młodzież to są ludzie. Mniejsi, albo po prostu młodsi, ale ludzie. Tak samo jak mamy zróżnicowany stosunek do dorosłych osób, tak samo nastoletnie osoby mogą być przyjemne w rozmowie albo przysporzyć trudności w dogadywaniu się - opowiada dr Aleksandra Korczak, nauczycielka języka polskiego, etyki i filozofii; ekspertka do spraw lektur szkolnych oraz edukacji antydyskryminacyjnej, wyróżniona w konkursie Nauczyciel Roku oraz nominowana do Nagrody im. Ireny Sendlerowej i Nagrody prof. Czerneckiego za publicystykę na rzecz edukacji.- Młodzież to są ludzie. Mniejsi, albo po prostu młodsi, ale ludzie. Tak samo jak mamy zróżnicowany stosunek do dorosłych osób, tak samo nastoletnie osoby mogą być przyjemne w rozmowie albo przysporzyć trudności w dogadywaniu się - opowiada dr Aleksandra Korczak, nauczycielka języka polskiego, etyki i filozofii; ekspertka do spraw lektur szkolnych oraz edukacji antydyskryminacyjnej, wyróżniona w konkursie Nauczyciel Roku oraz nominowana do Nagrody im. Ireny Sendlerowej i Nagrody prof. Czerneckiego za publicystykę na rzecz edukacji.https://podcasty.polskieradio.pl/track/7be2984d-e4cf-4aab-a788-4a743a9bff24/Wizyta w urzędzie to często seria pism, wniosków, listów bądź innego typu dokumentów. Te z kolei wymagają od nas stosowania odpowiedniego stylu albo same są zapisane w złożony sposób. Problem można rozwiązać, jeśli skorzystamy z paru zasad prostej polszczyzny. Co więcej, po to rozwiązanie sięgają również urzędnicy. W audycji "PrzySłowie" mówiła o tym prof. Monika Kresa z Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/7be2984d-e4cf-4aab-a788-4a743a9bff24/Thu, 13 Jun 2024 14:42:00 GMT2911Prościej, czyli lepiej. Jak zmienić język pism urzędowych?Wizyta w urzędzie to często seria pism, wniosków, listów bądź innego typu dokumentów. Te z kolei wymagają od nas stosowania odpowiedniego stylu albo same są zapisane w złożony sposób. Problem można rozwiązać, jeśli skorzystamy z paru zasad prostej polszczyzny. Co więcej, po to rozwiązanie sięgają również urzędnicy. W audycji "PrzySłowie" mówiła o tym prof. Monika Kresa z Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.Wizyta w urzędzie to często seria pism, wniosków, listów bądź innego typu dokumentów. Te z kolei wymagają od nas stosowania odpowiedniego stylu albo same są zapisane w złożony sposób. Problem można rozwiązać, jeśli skorzystamy z paru zasad prostej polszczyzny. Co więcej, po to rozwiązanie sięgają również urzędnicy. W audycji "PrzySłowie" mówiła o tym prof. Monika Kresa z Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e8889976-ffe7-4585-976d-443383bce14f/Rada Języka Polskiego ogłosiła jedenaście nowych reguł pisowni. Zmiany nie dotyczą usunięcia "ch", "ó" i "rz", lecz pisowni łącznej, rozłącznej i z łącznikiem oraz małą i wielką literą. - Przede wszystkim staraliśmy się usunąć różne niekonsekwencje, nieścisłości - wyjaśnia w audycji "PrzySłowie" prof. Katarzyna Kłosińska - przewodnicząca Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.https://podcasty.polskieradio.pl/track/e8889976-ffe7-4585-976d-443383bce14f/Thu, 06 Jun 2024 15:33:00 GMT2673Nowe zasady pisowni w języku polskim. Prof. Kłosińska: staraliśmy się usunąć nieścisłościRada Języka Polskiego ogłosiła jedenaście nowych reguł pisowni. Zmiany nie dotyczą usunięcia "ch", "ó" i "rz", lecz pisowni łącznej, rozłącznej i z łącznikiem oraz małą i wielką literą. - Przede wszystkim staraliśmy się usunąć różne niekonsekwencje, nieścisłości - wyjaśnia w audycji "PrzySłowie" prof. Katarzyna Kłosińska - przewodnicząca Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.Rada Języka Polskiego ogłosiła jedenaście nowych reguł pisowni. Zmiany nie dotyczą usunięcia "ch", "ó" i "rz", lecz pisowni łącznej, rozłącznej i z łącznikiem oraz małą i wielką literą. - Przede wszystkim staraliśmy się usunąć różne niekonsekwencje, nieścisłości - wyjaśnia w audycji "PrzySłowie" prof. Katarzyna Kłosińska - przewodnicząca Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.https://podcasty.polskieradio.pl/track/c5177851-01ef-4dc9-b66e-e9d029c4ead4/Dla wielu osób wystąpienia publiczne nie są problemem. Jest jednak całkiem spora grupa ludzi, dla których jest to prawdziwy koszmar, a muszą oni występować np. z uwagi na zajmowaną funkcję. Dlaczego tak się dzieje? I kwestia najważniejsza: czy można to zmienić?https://podcasty.polskieradio.pl/track/c5177851-01ef-4dc9-b66e-e9d029c4ead4/Thu, 30 May 2024 15:00:00 GMT2764Wystąpienia publiczne: koszmarny stres, który można opanować?Dla wielu osób wystąpienia publiczne nie są problemem. Jest jednak całkiem spora grupa ludzi, dla których jest to prawdziwy koszmar, a muszą oni występować np. z uwagi na zajmowaną funkcję. Dlaczego tak się dzieje? I kwestia najważniejsza: czy można to zmienić?Dla wielu osób wystąpienia publiczne nie są problemem. Jest jednak całkiem spora grupa ludzi, dla których jest to prawdziwy koszmar, a muszą oni występować np. z uwagi na zajmowaną funkcję. Dlaczego tak się dzieje? I kwestia najważniejsza: czy można to zmienić?https://podcasty.polskieradio.pl/track/a76a62d1-44ec-42f5-9809-6ed96c7e125b/Jak zdobyć popularność w internecie? Można tworzyć treści rozrywkowe, przygotowywać skompilowane informacje z kraju i świata lub zajmować się nauką - nie tylko fizyką czy chemią, ale i popularyzowaniem poprawnej polszczyzny. Jak wygląda taka działalność od kulis? O tym opowiedziała Kamila Kalińczak - dziennikarka, lektorka i trenerka wystąpień publicznych, którą w mediach społecznościowych obserwuje łącznie kilkaset tys. osób.https://podcasty.polskieradio.pl/track/a76a62d1-44ec-42f5-9809-6ed96c7e125b/Thu, 23 May 2024 15:14:00 GMT2872Popularyzowanie polszczyzny w internecie. Kamila Kalińczak: lepiej jest polecać się nawzajemJak zdobyć popularność w internecie? Można tworzyć treści rozrywkowe, przygotowywać skompilowane informacje z kraju i świata lub zajmować się nauką - nie tylko fizyką czy chemią, ale i popularyzowaniem poprawnej polszczyzny. Jak wygląda taka działalność od kulis? O tym opowiedziała Kamila Kalińczak - dziennikarka, lektorka i trenerka wystąpień publicznych, którą w mediach społecznościowych obserwuje łącznie kilkaset tys. osób.Jak zdobyć popularność w internecie? Można tworzyć treści rozrywkowe, przygotowywać skompilowane informacje z kraju i świata lub zajmować się nauką - nie tylko fizyką czy chemią, ale i popularyzowaniem poprawnej polszczyzny. Jak wygląda taka działalność od kulis? O tym opowiedziała Kamila Kalińczak - dziennikarka, lektorka i trenerka wystąpień publicznych, którą w mediach społecznościowych obserwuje łącznie kilkaset tys. osób.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4e3265ea-f5ca-46c0-bf19-092a118a958e/- Myślę, że w polskiej kulturze mamy taką tendencję do niehamowania negatywnych emocji. (...) Polacy, i w ogóle narody wschodnioeuropejskie, lubią narzekać - ocenia Matylda Kozakiewicz - polonistka, psycholożka (absolwentka UW i SWPS) i publicystka. W kolejnym wydaniu audycji "PrzySłowie" ekspertka wraz z Mateuszem Adamczykiem przeanalizowała, jak w języku polskim wyrażamy swoje emocje.https://podcasty.polskieradio.pl/track/4e3265ea-f5ca-46c0-bf19-092a118a958e/Thu, 16 May 2024 13:00:00 GMT2972Złość, lęk i inne emocje w języku polskim. Jak je wyrażamy?- Myślę, że w polskiej kulturze mamy taką tendencję do niehamowania negatywnych emocji. (...) Polacy, i w ogóle narody wschodnioeuropejskie, lubią narzekać - ocenia Matylda Kozakiewicz - polonistka, psycholożka (absolwentka UW i SWPS) i publicystka. W kolejnym wydaniu audycji "PrzySłowie" ekspertka wraz z Mateuszem Adamczykiem przeanalizowała, jak w języku polskim wyrażamy swoje emocje.- Myślę, że w polskiej kulturze mamy taką tendencję do niehamowania negatywnych emocji. (...) Polacy, i w ogóle narody wschodnioeuropejskie, lubią narzekać - ocenia Matylda Kozakiewicz - polonistka, psycholożka (absolwentka UW i SWPS) i publicystka. W kolejnym wydaniu audycji "PrzySłowie" ekspertka wraz z Mateuszem Adamczykiem przeanalizowała, jak w języku polskim wyrażamy swoje emocje.https://podcasty.polskieradio.pl/track/10363710-3dc0-4ec7-bd86-6c5611b373c9/Używanie takich feminatywów jak np. "profesorka", "doktorka", "architektka" nie spotyka akceptacji niektórych osób, choć bez problemu używane przez wszystkich są "nauczycielka", "aktorka", "pisarka". Dla jednych to dziwny wymysł; inni wskazują, że takie formy znajdziemy w przedwojennych słownikach. Jaka jest prawda o feminatywach? O tym w "PrzySłowiu", które z cyklu przekształciło się w pełnowymiarową audycję.https://podcasty.polskieradio.pl/track/10363710-3dc0-4ec7-bd86-6c5611b373c9/Thu, 09 May 2024 15:05:00 GMT3001Feminatywy - nowy wymysł czy wiekowy środek językowy?Używanie takich feminatywów jak np. "profesorka", "doktorka", "architektka" nie spotyka akceptacji niektórych osób, choć bez problemu używane przez wszystkich są "nauczycielka", "aktorka", "pisarka". Dla jednych to dziwny wymysł; inni wskazują, że takie formy znajdziemy w przedwojennych słownikach. Jaka jest prawda o feminatywach? O tym w "PrzySłowiu", które z cyklu przekształciło się w pełnowymiarową audycję.Używanie takich feminatywów jak np. "profesorka", "doktorka", "architektka" nie spotyka akceptacji niektórych osób, choć bez problemu używane przez wszystkich są "nauczycielka", "aktorka", "pisarka". Dla jednych to dziwny wymysł; inni wskazują, że takie formy znajdziemy w przedwojennych słownikach. Jaka jest prawda o feminatywach? O tym w "PrzySłowiu", które z cyklu przekształciło się w pełnowymiarową audycję.