Życie Papuszy - historia przypadku i tęsknoty

Ostatnia aktualizacja: 20.08.2013 15:13
- Gdyby Jerzy Ficowski nie trafił do taboru uciekając w 1949 roku przed ubekami, gdyby nie spotkał Papuszy, gdyby nie namówił jej do pisania, nie znalibyśmy jej. A on ją później za to przepraszał - mówi reporterka Angelika Kuźniak, autorka książki "Papusza".
Audio
  • Angelika Kuźniak o życiu i twórczości Papuszy (Rozdroża kultury/Jedynka)
Bronisława Wajs Papusza
Bronisława Wajs PapuszaFoto: PAP/Zbigniew Staszyszyn

- Ktoś podarował mi tomik jej wierszy, przeczytałam i znalazłam w nich ogromną tęsknotę za wolnością, wrażliwość i pomyślałam, że chciałabym dowiedzieć się, kim jest ta kobieta - opowiada reporterka Angelika Kuźniak .

"Jak już zostałam poetką, dostałam książkę, Mickiewicza czytałam..."

Odkryta

Bronisława Wajs - Papusza - była jedną z niewielu kobiet romskich, które samodzielnie nauczyły się pisać i czytać, a za lekcje czytania płaciła kradzionymi kurami. Śpiewała swoje pieśni nie nazywając ich nawet wierszami. Dopiero Jerzy Ficowski przetłumaczył jej teksty z romskiego i doprowadził do ich wydania w formie tomików.

/

W trakcie pracy nad książką "Papusza" w historii cygańskiej poetki znalazła zapis szczęśliwej, choć skrytej miłości, świadectwo życia kobiety z jednej strony łamiącej schematy, a z drugiej pozostającej w tradycyjnych konwenansach. - Była Cyganką z krwi i kości. Wiedziała, że najlepszy rosół jest z kradzionych kur, więc je kradła, wróżyła świetnie. Była bardziej Cyganką niż poetką, bo ta ostatnią została z przypadku - opowiada gość Magdaleny Mikołajczuk.

Odrzucona

Docenił ją także Julian Tuwim, jej wiersze zaczęły się ukazywać w czasopismach i zbiorach, a ze współpracy z Ficowskim zrodziła się książka "Cyganie polscy" (wyd. 1953) zawierającą słownik i opis cygańskich zwyczajów i wierzeń.

Ta ostatnia wywołała szczególnie negatywne reakcje ze strony środowiska romskiego. - Papuszy nigdy nie uznano za skalaną, czyli taką, której nie wolno podawać ręki, koło której nie wolno siadać, ale właściwie to ją spotkało. Cyganie bywali u niej bardzo rzadko, była odtrącona i bardzo samotna - wyjaśnia Angelika Kuźniak.

Papuszę uznano za zdrajczynię, choć w listach do Ficowskiego życie taborowe opisywali także inni Cyganie. Silne emocje związane z szykanami własnego środowiska wywołały nawrót choroby psychicznej, która po raz pierwszy objawiła się w wieku 26 lat.

Kultura w radiowej Jedynce >>>

Jaka historia wiąże się z przybranym synem Papuszy? Czy nowe pokolenia cyganów znają jej twórczość? Zapraszamy do wysłuchania całej audycji "Rozdroża kultury", w której znalazły się także fragmenty wypowiedzi samej Papuszy z archiwum Polskiego Radia oraz Krzysztofa Krauzego, autora filmu "Papusza".

(asz)

Czytaj także

Film o cygance, która zachwyciła Tuwima

Ostatnia aktualizacja: 21.11.2012 14:00
- To była pierwsza cygańska poetka, która zapisała swoje wiersze. Pierwsza na świecie. I zapłaciła za to swoją cenę - mówi Krzysztof Krauze o bohaterce swojego nowego filmu "Papusza".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Los Orfeusza: poeci muszą przerobić tę lekcję

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2013 14:08
- Jest dziś tendencja, by powiedzieć, że poezja niczego nie wyraża, że dotyczy tylko samej siebie. Nie można jednak zabłysnąć bez poczucia, że są sprawy, które ludzi dręczą, ciekawią - podkreśla juror Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego Tomasz Burek.
rozwiń zwiń