230. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja w audycjach "Eureka"

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2021 21:40
To był pierwszy taki akt w Europie i drugi na świecie. W roku 2021 przypada 230. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja. Z tej okazji w audycjach z cyklu "Eureka" - od poniedziałku (26 kwietnia) do piątku (30 kwietnia), po godz. 19.30 - wróciliśmy do wydarzeń sprzed ponad dwóch wieków.
Konstytucja 3 maja 1791 roku. Obraz Jana Matejki
"Konstytucja 3 maja 1791 roku". Obraz Jana MatejkiFoto: NCK

W poniedziałek (26.04) gościem "Eureki" (prowadził: Krzysztof Michalski) była zastępca dyrektora Centralnej Biblioteki Wojskowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego Beata Czekaj-Wiśniewska, z którą porozmawialiśmy o ludziach, którzy tworzyli Konstytucję 3 Maja, a także o znaczeniu prac Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja, o wkładzie w uchwalenie Konstytucji Franciszka Dmochowskiego i Franciszka Salezego Jezierskiego, jak również o zbiorach CBW.

Posłuchaj
08:07 Jedynka/Eureka - 26.04.2021 Beata Czekaj-Wiśniewska Rozmowa z zastępca dyrektora Centralnej Biblioteki Wojskowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego Beata Czekaj-Wiśniewska (Jedynka/Eureka)

 

konstytucja 3 maja.jpg
Konstytucja 3 maja

We wtorek (27.04) w audycji "Eureka" (prowadziła: Dorota Truszczak) prof. Władysław Teofil Kulesza z Uniwersytetu Warszawskiego opowiedział m.in. jakie były okoliczności uchwalenia Konstytucji 3 maja. Dlaczego przyjęto ją właśnie 3 maja, tuż po Wielkanocy? 

W maju 1791 roku cała Europa patrzyła na to, co wydarzyło się w Warszawie, jak na rewolucję. Rewolucją nazwał uchwalenie Konstytucji 3 maja Edmund Burke - Irlandczyk, twórca nowoczesnego konserwatyzmu, krytyk rewolucji francuskiej. Tak też mówił Maximilien de Robespierre, jeden z przywódców rewolty nad Sekwaną. Dlaczego polską konstytucję w Europie nazywano rewolucją, a o amerykańskiej tak nie mówiono?

Posłuchaj
13:38 Rozmowa z prof. Władysławem Teofilem Kuleszą z Uniwersytetu Warszawskiego (Jedynka/Eureka) Rozmowa z prof. Władysławem Teofilem Kuleszą z Uniwersytetu Warszawskiego (Jedynka/Eureka)

W czwartek (29.04) w "Eurece" (prowadził: Artur Wolski) przyjrzeliśmy się przechowywanym w Archiwum Głównym Akt Dawnych trzem egzemplarzom Konstytucji 3 maja. Dokumenty są unikatami. Naukowcy i badacze dokonują cudów, aby przetrwały następne wieki jako ślad polskiej państwowości i obecności Polski na mapach świata.

O ratowaniu zachowanych egzemplarzy Konstytucji 3 maja z wykorzystaniem najnowszej wiedzy z chemii i fizyki opowiedzieliśmy wspólnie ze specjalistami: Anną Czajką z Archiwum Głównego Akt Dawnych i prof. Tomaszem Łojewskim z Akademii Górniczo-Hutniczej (AGH) w Krakowie.


Posłuchaj
14:53 Jedynka/Eureka - 29.04.2021 Anna Czajka i prof. Tomasz Łojewski Rozmowa z Anną Czajką z Archiwum Głównego Akt Dawnych i prof. Tomaszem Łojewskim z AGH w Krakowie (Jedynka/Eureka)

 

Konstytucja 3 maja m.in. znosiła liberum veto. Właśnie w tym uregulowaniu prac parlamentu wielu upatrywało źródła nieszczęść, jakie spadły na Rzeczpospolitą w XVIII wieku. Po raz pierwszy obrady sejmowe zostały skutecznie zerwane w 1652 roku przez stolnika Władysława Sicińskiego - posła ziemi trockiej.

W piątek (30.04) w audycji "Eureka" (prowadziła: Katarzyna Kobylecka) szukaliśmy odpowiedzi na pytania, jaka była geneza powstania tego zapisu i historia jego stosowania? Jak doszło do tego, że liberum veto, które miało być zaporą przez ewentualnym dyktatem króla, stało się narzędziem wykorzystywanym przez sąsiadów Rzeczpospolitej do politycznych rozgrywek?


Posłuchaj
13:32 Jedynka/Eureka - 30.04 dr Jacek Kordel.mp3 Rozmowa z dr Jackiem Kordelem - historykiem z Wydziału Historii UW (Jedynka/Eureka)

kk/ans