"Gorzki świat" - nowy wybór opowiadań Josefa Škvorecký'ego

Zawsze chciałem umieć rozbawić czytelnika pisząc jednocześnie o sprawach ważnych - twierdził czeski gigant literatury, Josef Škvorecký. Czy realizację tego postanowienia znajdziemy w opowiadaniach zebranych w tomie "Gorzki świat"?
Okładka książki Gorzki świat Josefa kvoreckego
Okładka książki "Gorzki świat" Josefa Škvorecký'egoFoto: wyd. Czarne
O Audycji

Josef Škvorecký (1924-2012) należał do pokolenia powojennych pisarzy takich jak Václav Havel, Bohumil Hrabal czy Milan Kundera, którzy zdefiniowali współczesną czeską literaturę. Jest autorem wielokrotnie nagradzanej - m.in. Nagroda Literacka Europy Środkowej Angelus - uznawanej za arcydzieło powieści "Przypadki inżyniera ludzkich dusz".

Właśnie ukazał się po polsku tom opowiadań "Gorzki świat". Wybór zawiera pisane w latach 50. opowiadania o tematyce żydowskiej, cykl o upiornych czasach stalinizmu i opowieści o jazzie, który dla bohaterów jest namiastką wolności. Choć akcja niemal wszystkich tekstów z tego tomu rozgrywa się w czasach totalitarnych, poczucie humoru Škvoreckiego i autentyczny dystans do rzeczywistości ratują przed ostatecznym poczuciem klęski i rozpaczy.

Wspaniały storyteller

Teksty do tomu "Gorzki świat" wybrał i - wraz z Janem Stachowskim - przetłumaczył Andrzej S. Jagodziński, który był gościem audycji "Moje książki". Gość radiowej Jedynki przyznał, że Josefa Škvorecký'ego po prostu uwielbia.

- Bardzo lubię ludzi, którzy potrafią fajnie opowiadać a Škvorecký jest takim klasycznym, wspaniałym storytellerem. Człowiekiem, który potrafi opowiadać piękne, mądre, zabawne, wzruszające, sentymentalne, ironiczne historie. To jest dla mnie taka nalepka, która Škvorecký'ego charakteryzuje. Oprócz tego pisarz ten ma niezwykłą umiejętność trafiania w punkt. Jego utwory - niezależnie od tego, czy to jest wielka powieść, czy to jest krótkie opowiadanie - są doskonale skonstruowane - stwierdził.

Do tego - zdaniem tłumacza - Škvorecký potrafi wspaniale realizować swoją filozofię, przekonanie, że jeśli się człowiek z czegoś śmieje, to nie znaczy, że sprawy, o których mówi są mniej poważne, czy mniej dla niego bolesne, tylko czasami trzeba po prostu w ten sposób odreagować.

Jagodziński podkreślił, że w życiu Škvorecký'ego bardzo ważną rolę odgrywała muzyka. Pisarz był wielbicielem jazzu, grał na saksofonie. Jest autorem powieści biograficznej o Antonínie Dvořáku.

- Niektóre jego prace, zwłaszcza powieści, są konstruowane jak symfonie, jak wielkie utwory muzyczne - wskazał rozmówca Magdy Mikołajczuk i dodał, że kolejną rzeczą, która fascynuje go w tym czeskim twórcy jest język. - Škvorecký spędził wiele lat na emigracji (USA, Kanada). Jest chyba jedynym znanym mi emigracyjnym pisarzem czeskim, który nie stracił kontaktu z żywym językiem. On nie tylko cały czas świetnie posługiwał się językiem - nie da się odczuć, że wyjechał z kraju - on go współtworzył - ocenił.

To kwintesencja

Andrzej S. Jagodziński zapytany, które opowiadania Josefa Škvorecký'ego z tomu "Gorzki świat" są mu najbliższe odpowiedział, że ma kilka ulubionych. Wśród nich jest "Rebeka" - utwór z działu opowiadań żydowskich. - To jest opowieść dziewczyny, która przeżyła. Pozostali bohaterowie zginęli w czasie wojny. Ono jest jakąś sumą tych różnych losów ludzkich - stwierdził.

Z opowiadań o czasach komunizmu w Czechosłowacji jako to najbardziej przejmujące gość radiowej Jedynki wskazał "Świadków lutowej nocy", które w zasadzie ten komunizm zapowiada dopiero. Z kolei z tekstów o jazzie najbardziej poruszyło go opowiadanie "Eine Kleine Jazz Musik". - To kwintesencja tego, czym cały ten rozdział jest. Pokazanie, że jazz dla młodych ludzi był namiastką wolności w tym strasznym świecie, w którym żyli. Niestety za to trzeba było płacić - powiedział.

Zapraszamy do wysłuchania całej audycji, w której przypomnieliśmy także fragmenty twórczości Josefa Skvorecky'ego z archiwum Polskiego Radia ("Przypadki inżyniera ludzkich dusz", "Saksofon basowy"). 

***

W audycji "Moje książki" także rekomendacje Tadeusza Lewandowskiego.

***

Tytuł audycji: Moje Książki

Prowadzi: Magda Mikołajczuk

Gość: Andrzej S. Jagodziński (filolog czeski i słowacki, tłumacz literacki, dyplomata, publicysta, redaktor, dziennikarz)

Data emisji: 1.04.2020

Godzina emisji: 21.06

kk

Playlista
  • Zamachowski Zbigniew, Umer Magda - Naprawdę nie dzieje się nic
  • Simone Nina - My Baby Just Cares For Me
  • Turnau Grzegorz, - Kwiat
  • Mathias Algotsson Trio, - Valse Petit
  • Kryl Karel, - Dziękuję
  • Benoit Mariusz, Lewandowski Łukasz, Bazak Arkadiusz, Obertyn Marek, Ferency Adam, Robaszkiewicz Maria, Konieczna Aleksandra, Kowalewski Krzysztof, Piszczatowski Andrzej, Trąbczyński Aleksander, Piszczatowski Andrzej, - Saksofon basowy
  • Bauman Adam, - Przypadki inżyniera ludzkich dusz