Co czwarty Polak jest wypalony zawodowo

Ostatnia aktualizacja: 15.03.2011 12:00
Wypalenie dotyka najczęściej zawodów wymagających intensywnych kontaktów z ludźmi m.in., psychologów, pedagogów, nauczycieli, lekarzy, dziennikarzy i pielęgniarek.
Audio

Jedna z teorii psychologicznych mówi, że wypalenie zawodowe, zwane naukowo "syndromem Burnouta", bierze się z braku równowagi pomiędzy wymaganiami a zasobami, którymi dysponujemy. Dotyczy to wymagań, jakie stawiamy sami sobie jak i tych, które stawiają nam pracodawcy. Inna, że wypalenie rozwija się wtedy, gdy za dużo chcemy, gdy stawiamy sobie nierealistyczne cele. - Kiedy czego innego chcemy, a inne mamy możliwości. Jest to tzw. frustracja celów – tłumaczył psycholog z Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.

- Syndrom wypalenia zawodowego to dość złożone zjawisko. Składa się z trzech komponentów: wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji lub cynizmu i braku osiągnięć zawodowych – tłumaczył w "Wieczorze Naukowym" profesor Roman Cieślak, psycholog.

Stresss…

A wszystko zaczyna się od stresu. - Stres może być pozytywny, ale może być także negatywny, to zależy od tego, jak dużo go jest – wyjaśniał doktor Paweł Boguszewski, neurobiolog z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN.

W biologii i neurobiologii stresem nazywa się wszystko to, co zmusza człowieka do działania. - Stresem jest nawet to, że jesteśmy głodni. Bo jest to czynnik, który motywuje nas do poszukiwania pokarmu – mówił doktor.

Mózg jest jedną wielką maszyną do radzenia sobie ze stresem, do dostosowywania się do zmieniających warunków otoczenia jest mózg. Człowiek posiada odpowiednie układy, które wzbudzają w nim stres. - To jest chociażby to, że się czegoś boimy. To specjalny układ emocjonalny, który mówi nam, że jakiś bodziec jest zagrażający i trzeba coś z nim zrobić. To układ obronny – wyjaśniał Boguszewski.

Długotrwały i głęboki stres przekłada się na działanie całego organizmu. Wówczas na stres zaczyna reagować ciało i następuje "wyrzut adrenaliny", co dodaje energii.

Kortyzol – dawca chwilowego zadowolenia

Jednak człowiek nie może za długo funkcjonować "jadąc" na samej adrenalinie. Dlatego potem następuje kolejna faza. - Faza kortyzolu, gdzie wchodzi się na tak zwaną oś podgórze-przysadka-nadnercza. To odpowiedź stresowa długofalowa, która może trwać przez kilka dni, a nawet tygodni – stwierdził neurobiolog.

Podwyższony poziom kortyzonu odczuwamy jako coś pozytywnego, ponieważ organizm rezygnuje z pewnych funkcji, które nie są niezbędne. - Na przykład osłabiona zostaje wtedy czynność układu immunologicznego, co sprawia, że nie czujemy głodu, to się przekłada na większą aktywność – objaśniał Boguszewski. Jednak ma to swoją cenę. Wyczerpujemy pewną energię. Długotrwałe działanie tego układu, długotrwały stres obraca się przeciwko nam i uszkadza organizm. - W przypadku wypalenia zawodowego kortyzol nie jest jednak czynnikiem, który może nam powiedzieć co dzieje się w głowie pacjenta – dodał. Pójście do lekarza i przebadanie poziomu kortyzolu w organizmie nic nie da, gdyż nie ma ustalonych norm, które pomogą w diagnozie.

Pierwsze objawy 

Jak zatem rozpoznać, czy dopadł nas "syndrom Burnouta"? Wypalenie zawodowe objawia się  bardzo charakterystycznie. Pierwszą oznaką i powodem do niepokoju jest sytuacja, kiedy odechciewa nam się robić coś, co do tej pory sprawiało nam przyjemność. – Kiedy szukamy jakiejkolwiek wymówki, żeby tego nie robić, żeby nie pójść do pracy – doprecyzowywał profesor Cieślak.

Osoba cierpiąca na omawiany syndrom ma poczucie izolacji, odseparowania społecznego od współpracowników, często popada w choroby. - Tak naprawdę pracownik zestresowany choruje częściej nie dlatego, że chce uciec na zwolnienie, ale naprawdę jest chory, ponieważ stres potrafi wyłączyć nasz układ immunologiczny i łatwiej łapiemy wszelkiego rodzaju grypy i przeziębienia – wtrącił psycholog.

Nie jest jednak tak, że z dnia na dzień stajemy się wypaleni zawodowo. Ten proces rozpoczyna się w różnych fazach u różnych ludzi. Zwykle od tzw. depersonalizacji, czyli cynicznego traktowania ludzi, z którymi się pracuje lub samej pracy. - Klasycznym przykładem jest mówienie przez lekarza na oddziale, że gdzieś tam pod oknem leży wyrostek robaczkowy, a to Jan Kowalski -  opowiadał profesor Cieślak. Depersonalizacja nie trwa zbyt długo, a po niej następuje wyczerpanie emocjonalne. Jednak bywa też tak, że osoba najpierw przeżywa moment wyczerpania emocjonalnego.

Mitologia schorzenia

Z wypaleniem zawodowym wiąże się również wiele mitów. Jeden z nich głosi, że inaczej przeżywają je mężczyźni, a inaczej kobiety.- Nieco więcej mężczyzn ma wysoki poziom cynizmu niż kobiet, natomiast jeśli chodzi o wyczerpanie emocjonalne, to wygląda to tak samo u obu płci – sprostował profesor.

Profilaktyka, czyli kilka dobrych rad

Jednak co robić, gdy wpadliśmy już w ten stan? Zdaniem doktora najlepszym antidotum jest dyscyplina wewnętrzna. Bardzo ważne jest także to, aby umieć odpoczywać. - Najczęściej wypalenie zawodowe dotyka pracoholików – stwierdził neurobiolog.  Należy również dbać o ciało, regularnie sypiać i uprawiać jakiś sport, gdyż ruch jest bardzo dobrym środkiem antydepresyjnym.- Okazało sie, że w przypadku wypalenia, w mózgu spada liczba nowych neuronów i właśnie ruch może przywrócić ich wyższe wartości – potwierdził doktor.

Pigułki na to nie ma. Zwykle osoby, które zgłaszają sie z tym syndromem do lekarza są diagnozowane, jako ludzie z  przejawami depresji. Stosuje się wówczas leki antydepresyjne, jednak jest to leczenie jedynie objawów. - Najlepszą terapią jest psychoterapia, nauczenie sie życia i dyscyplina wewnętrzna – dodał Boguszewski.

Aczkolwiek problem w leczeniu człowieka z syndromem Burnouta polega na tym, że on wie, że coś musi zmienić, ale za tym nie idzie żadna akcja.

Single mają gorzej

- W kontekście wypalenia zawodowego nie można zazdrościć singlom – mówił  profesor. Jest to grupa, która ma najmniej zasobów społecznych do tego, żeby efektywnie radzić sobie z wypaleniem zawodowym i ze stresem.

Badania mówią, że nawet osoby rozwiedzione mają niższy poziom wypalenia zawodowego niż te, które są singlami. Najniższy poziom wypalenia mają osoby będące w związkach.

Audycję przygotował Artur Wolski.

(mb)

Aby wysłuchać całej audycji, wystarczy kliknąć "Syndrom Burnouta" w boksie "Posłuchaj" w ramce po prawej stronie.

Czytaj także

Bezinteresowność nielubiana

Ostatnia aktualizacja: 26.08.2010 11:56
Bezinteresowne osoby, gotowe zrobić dla wspólnego dobra więcej niż same skorzystają, nie są lubiane w pracy.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Będzie urlop dla wypalonych pracą?

Ostatnia aktualizacja: 24.02.2011 08:08
PO planuje rok wolnego dla każdego pracownika.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Za kilka lat w Polsce nie będzie żadnych fachowców!

Ostatnia aktualizacja: 11.03.2011 08:00
Niebawem fryzjera, piekarza, cukiernika, mechanika czy tapicera będzie trzeba "ze świecą" szukać. Polska nie chce inwestować w ich kształcenie. W odróżnieniu od Niemiec.
rozwiń zwiń

Czytaj także

10 najmniej stresujących zawodów

Ostatnia aktualizacja: 13.03.2011 00:00
Mawia się, że bez pracy nie ma kołaczy. Ale można pracować i się nie stresować.
rozwiń zwiń