X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem

Powstania śląskie: plany opracowano już wiosną, wzorem była Wielkopolska. Jednak sytuacja się skomplikowała

Ostatnia aktualizacja: 14.08.2019 13:45
- Plany powstania w 1919 roku zostały opracowane już wiosną. Odwoływały się do wzoru znanego z Wielkopolski. Obawiano się rezultatów konferencji pokojowej, starano się podjąć decyzje, które spowodowałyby, żeby mocarstwa zaakceptowały istniejący stan rzeczy, jak w Wielkopolsce - mówił prof. Ryszard Kaczmarek. Na Śląsku jednak sytuacja była inna niż w Wielkopolsce, a wojska polskie wiązały postanowienia traktatu.
Audio
Pomnik Powstańców Śląskich w Katowicach
Pomnik Powstańców Śląskich w KatowicachFoto: Ryszard Stelmachowicz / Shutterstock.com

Zbliża się setna rocznica wybuchu pierwszego powstania śląskiego. Wybuchło w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku. Trwało ono do 24 sierpnia.

Wówczas I wojna światowa już się skończyła. Polska odzyskała niepodległość. Sytuacja skomplikowała się jednak po podpisaniu Traktatu Wersalskiego w czerwcu 1919. Na tej konferencji postanowiono, że sprawa Śląska zostanie rozstrzygnięta w drodze plebiscytów.

- Wbrew polskim nadziejom, które na początku zdawały się potwierdzać również stanowiska mocarstw, zdecydowano o plebiscytach. Trzeba było zatem przygotować się do kampanii plebiscytowej – powiedział prof. Ryszard Kaczmarek.

Ruch społeczny i narodowościowy

- Niemcy wycofywali swoje wojska. Sytuacja gospodarcza po wojnie była trudna, radykalizowały się nastroje górników, hutników – mówił. Zaznaczył, że postulaty narodowościowe i społeczne przeplatały się w tym czasie ze sobą.

Jak zaznaczył gość Jedynki, wybuch pierwszego powstania był w pewnym stopniu przypadkowy – były głosy, że nie ma warunków do walki zbrojnej, trzeba się przygotowywać do kampanii plebiscytowej –  jednak część przywódców z powiatu pszczyńskiego i rybnickiego podjęła decyzję, że powinno do niego dojść.

Oddziały powstańców nie mogły długo się same utrzymać

- Na Górnym Śląsku sytuacja militarna była inna niż w Wielkopolsce - oddziały polskiej konspiracji wojskowej były słabsze, niemieckie były silniejsze. Dlatego (w początkowych planach) zakładano zaangażowanie sił polskich - dodał prof. Ryszard Kaczmarek.

Jak wyjaśnił, ostatecznie w sierpniu 1919 roku wojsko polskie było pasywne ze względu na podpisany traktat - przekroczenie granicy bez zgody mocarstw przekreślałoby warunki traktatu.

- Wsparcie ze strony wojska polskiego okazało się nie do zrealizowania, mimo starań powstańców, którzy dotarli do sztabu do gen. Józefa Hallera, do Józefa Piłsudskiego. Polska dyplomacja starała się o uzyskanie zgody na wkroczenie polskich oddziałów pod sztandarami państw Ententy - by, jak tłumaczono, uspokoić sytuację i zapobiec represjom niemieckim - zaznaczył gość Jedynki. To jednak nie okazało się możliwe.

Po powstaniu

W rezultacie, jak było do przewidzenia, pierwsze powstanie śląskie zakończyło się porażką. Jak opowiadał prof. Ryszard Kaczmarek, wielu powstańców starało się uciec na drugą stronę granicy. Wprowadzono bowiem prawo specjalne, które pozwalało na wykonywanie wyroków śmierci na powstańcach. Są potwierdzone przykłady takich wyroków.

- Konspiracja wojskowa przestała istnieć. Odtworzyła się dopiero na przełomie 1919/1920 roku, gdy ogłoszono amnestię i powstańcy z obozów na terenie Polski mogli wrócić na Górny Śląsk - dodał historyk.

Było to około 9 tysięcy osób, z rodzinami około 22 tysiące osób. Liczba uciekinierów nie jest jednak do końca ustalona. - Zaś jeśli chodzi o członków zaprzysiężonych Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska to około 23 tysiące w sierpniu 1919 roku. Przy czym niewielka część, około jednej czwartej, miała broń - mówił historyk.

Kolejne powstanie wybuchło 19 sierpnia 1920 roku, kolejne w maju 1921. I dopiero po nim granice na Górnym Śląsku zostały ustalone.

Zapraszamy do wysłuchania nagranej audycji.

Tytuł audycji: W samo południe

Prowadzi: Henryk Szrubarz

Goście:  historyk prof. Ryszard Kaczmarek (Uniwersytet Śląski), autor książki "Powstania śląskie 1919-1920-1921. Nieznana wojna polsko-niemiecka"

Data emisji: 14.08.2019

Godzina emisji: 12.15

agkm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

I powstanie śląskie – walka o polski Śląsk

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2019 07:00
Chociaż I wojna światowa zakończyła się klęską Niemiec, to o losach Śląska wciąż decydowali Prusacy, będący właścicielami wielkich przedsiębiorstw. Głodowe pensje i skąpe racje żywnościowe szybko doprowadziły do buntu robotników.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szef MON: defiladą w Katowicach oddajemy hołd powstańcom śląskim

Ostatnia aktualizacja: 10.08.2019 07:01
Zakończyła się próba generalna w Katowicach przed zaplanowaną na 15 sierpnia defiladą "Wierni Polsce".  - Defilada wojskowa z okazji Święta Wojska Polskiego organizowana w tym roku w Katowicach to hołd dla Ślązaków – powiedział Mariusz Błaszczak, minister obrony narodowej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Obchody setnej rocznicy wybuchu I Powstania Śląskiego. Uroczystości z udziałem premiera

Ostatnia aktualizacja: 11.08.2019 19:57
Widowiskiem historyczno-muzycznym w katowickiej Archikatedrze Chrystusa Króla rozpoczęły się uroczystości setnej rocznicy wybuchu Pierwszego Powstania Śląskiego. Wziął w nich udział m.in. premier Mateusz Morawiecki. Obchody potrwają cały tydzień. 
rozwiń zwiń