Gekon, ptasznik i chwytówka zatopione w bursztynie. Nowe eksponaty gdańskiego muzeum

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2021 09:20
- Trafiły do nas unikatowe eksponaty, którymi nie może się poszczycić żadne muzeum na świecie - powiedział dyrektor Muzeum Gdańska Waldemar Ossowski. Eksponaty pokazane zostaną w Muzeum Bursztynu.
Inkluzja pająka ptasznika. To jedna z trzech nowych, unikatowych inkluzji które trafiły do zbiorów Muzeum Bursztynu w Gdańsku. Inkluzje organiczne w bursztynie to skamieniałe organizmy, które zachowały się w kopalnej żywicy
Inkluzja pająka ptasznika. To jedna z trzech nowych, unikatowych inkluzji które trafiły do zbiorów Muzeum Bursztynu w Gdańsku. Inkluzje organiczne w bursztynie to skamieniałe organizmy, które zachowały się w kopalnej żywicyFoto: PAP/Adam Warżawa

Posłuchaj
02:32 Jedynka/W samo południe - 29.06.2021 bursztyn Gekon, ptasznik i chwytówka zatopione w bursztynie. Nowe eksponaty Muzeum Bursztynu (W samo południe/Jedynka)

 

Muzeum Gdańska wzbogaciło się o trzy unikatowe inkluzje w bursztynie. W żywicy znajdują się okazy wymarłej fauny sprzed ponad 40 mln lat, m.in. gekon. 

- To drugi znany na świecie okaz, ale gekon gdański jest świetnie zachowany. W Muzeum Bursztynu będzie można zobaczyć również największą na świecie, czterocentymetrową inkluzję pająka ptasznika oraz ciekawą inkluzję chwytówki modliszkowatej. To również jedyna znana na świecie inkluzja tego typu - mamy tu do czynienia z okazem dorosłym - wskazał Waldemar Ossowski.

- Te inkluzje to wynik wieloletniej współpracy z jednym z kolekcjonerów z Litwy, Jonasem Damzenem, który był na targach bursztynowych. Od niego zakupiliśmy obiekty - wytłumaczył dyrektor Muzeum Gdańska. Koszt przedsięwzięcia wyniósł 200 tys. zł. Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów udzielił dofinansowania w kwocie 120 tys. zł.



Czytaj także:

Gekon, chwytówka modliszkowata i pająk ptasznik

Gekon gdański ma ponad 2 cm długości, kompletny tułów i wszystkie cztery nogi. Jaszczurce brakuje jedynie końca ogonka, a lewa połowa głowy jest otwarta. Okaz jest postacią dorosłą, kompletną, z dobrze widocznymi cechami morfologicznymi pozwalającymi na wyróżnienie nowego gatunku.

mikroskop_ok.jpg.jpg
"Eureka" w Programie 1

- U gekonów nadrzewnych pod palcami występują przylgi umożliwiające chodzenie po pionowych powierzchniach. Tu mamy do czynienia właśnie z takim okazem, który dziś mógłby chodzić nie tylko po ścianach, ale też po suficie. Współcześnie gekony występują głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, gdzie zajmują wyłącznie środowiska suche w lasach, na stepach i terenach pustynnych. We współczesnej faunie Polski nie występują - wyjaśnił specjalista z Katedry Zoologii Bezkręgowców i Parazytologii Uniwersytetu Gdańskiego prof. Ryszard Szadziewski.

Jest to drugi okaz gekona z bursztynu bałtyckiego, ale jedyny tak kompletnie zachowany. Drugi "Jantarogekko balticus" znajduje się w Niemieckim Muzeum Bursztynu (Deutsches Bernsteimuseum) w Ribnitz-Damgarten.


. .

PAP/Adam Warżawa

Kolejna inkluzja to zatopiona w bursztynie chwytówka modliszkowata. Jest to pierwsza dorosła chwytówka znaleziona w bursztynie bałtyckim. Do tej pory wykazano jedynie inkluzje nieoznaczonych larw Mantispidae (Jepson 2015). Okaz reprezentuje nieznany dotąd gatunek z eoceńskiego lasu bursztynowego. Owad ma dobrze widoczne cechy pozwalające na opisanie go w przyszłości przez paleoentomologów.

- To niezwykle ciekawy okaz. W bursztynie dostrzeżemy tylko insekta, ale to parazytoid - czyli drapieżnik i pasożyt w jednym. Larwy współczesnych chwytówek są parazytoidami larw w gniazdach błonkówek społecznych, np. pszczół i os. Zjadają również jaja w kokonach pająków. Te niepozorne insekty są ciepłolubne i we współczesnej faunie Polski nie występują - objaśnił prof. Szadziewski.


. .

PAP/Adam Warżawa

Kolejny eksponat to pająk ptasznik, który mierzy ponad 4 cm i jest obecnie największą inkluzją tego typu na świecie.

- Linienie, czyli zrzucanie zewnętrznych warstw ciała, to naturalny proces. I taka też jest historia rekordowego pająka. W wypadku tej inkluzji mamy do czynienia z wylinką, czyli zewnętrzną powłoką chitynowego pancerza, ale wszystkie cechy diagnostyczne potrzebne do naukowego opisania taksonu są dobrze widoczne - podkreślił naukowiec Uniwersytetu Gdańskiego.

Pająk ten należy do grupy tzw. pająków niższych Megalomorphae, zwanych także ptasznikami. - To pająki prymitywne, a więc takie, których budowa nie zmieniła się przez miliony lat. Na ziemi są od ok. 350 mln lat i obecnie znamy 900 gatunków osiągających rozmiary od 3 do 40 cm. Współcześnie występują głównie w regionach o ciepłym klimacie - podsumował prof. Szadziewski.


. .

PAP/Adam Warżawa


***

Tytuł audycji: "W samo południe"

Prowadził: Krzysztof Grzesiowski

Data emisji: 29.06.2021

Godzina emisji: 12.40

kk

Zobacz więcej na temat: NAUKA Gdańsk archeologia

Czytaj także

Spektakularne sukcesy na pięciu kontynentach. Historia odkryć polskich archeologów

Ostatnia aktualizacja: 17.06.2021 12:00
Polscy archeolodzy należą do światowej czołówki badaczy starożytności. Od kilkudziesięciu lat odnoszą spektakularne sukcesy na pięciu kontynentach. Angażują się w międzynarodowe akcje ratowania zagrożonych zabytków między innymi w Egipcie, Sudanie, Syrii czy Libanie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dzikie zwierzęta w miastach. Jaki to ma wpływ na ich ewolucję?

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2021 20:50
Do niedawna badania w zakresie biologii ewolucyjnej były prowadzone w środowisku naturalnym. Nasza planeta staje się jednak w coraz większym stopniu zurbanizowana i sporo dziko żyjących gatunków na stałe związało się z miastami. Jaki jest wpływ osiedli ludzkich na żyjące tam kręgowce? Czy ewolucja w miejskim środowisku przebiega inaczej niż w naturalnych warunkach?
rozwiń zwiń