Święta - czas oczekiwany i niezwykły. Symbolika Świąt Wielkanocnych

Ostatnia aktualizacja: 05.04.2021 19:30
Wiele chrześcijańskich obrzędów i znaczeń ma przedchrześcijańskie korzenie, czasem słowiańskie, a czasem z innych kultur. - One oczywiście zostały później wchłonięte przez chrześcijaństwo i przetworzone przez kulturę kręgu judeochrześcijańskiego - mówi profesor Anna Malewska-Szałygin z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego.
Zdjęcie ilustracyjne
Zdjęcie ilustracyjneFoto: Shutterstock/Meshcheriakova Alla

Okno otwarte 1200.jpg
Święta - moment otwarcia okna do wieczności

Takim przykładem są wielkanocne palmy, święcone tydzień przed Wielką Nocą, a nawiązujące do wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. - Jest w nich echo różnych kwietnych i zielonych gałązek, które miały symbolizować moce przyrody, odrodzenie się przyrody i nowego życia - wyjaśnia naukowiec. Po śmierci, jaką jest w sensie wegetacyjnym zima, przychodzi wiosna i nowe życie, a z nim nadzieje na zmartwychwstanie powiedziane jeszcze nie w kategoriach ludzkich, ale przyrodniczych. 

Posłuchaj
20:38 Jedynka-5-04-2021-eureka.mp3 Symbolika świąt Wielkiej Nocy (Eureka/Jedynka)

 

Zmartwychwstanie Chrystusa.jpg
"Bez zmartwychwstania daremna byłaby nasza wiara". Ks. prof. Cisło o znaczeniu okresu wielkanocnego

Profesor zwraca uwagę, że inny zwyczaj, mianowicie święcenie wody i ognia oraz obmywanie nóg ubogim przez kościelnego dostojnika mają symbolicznie przekazać ideę odnowienia, oczyszczenia, powołania nowego ładu. - Za tym stoi koncepcja, że świat w przemijającym czasie codzienności odchodzi od ideału, psuje się, pojawia się coraz większy chaos i brud - mówi. Zauważa, że czas święta jest powrotem do początku i rozpoczęcia wszystkiego na nowo. A obmywanie nóg jest zakłóceniem porządku społecznego i odwróceniem hierarchii. - Każde święto to jest moment zawieszenia sztywnych podziałów społecznych - podkreśla. 

Różne postrzeganie symboli

Według prof. Anny Malewskiej-Szałygin do odbioru symboli ludzie są różnie przygotowani. Można symbol odebrać powierzchownie, jako dekorację świąteczną, ale można z niego odczytać treści chrześcijańskie, jak to robią osoby wierzące, a można odczytać treści przedchrześcijańskie, uniwersalne, do jakich nawiązują symbole na całym świecie. - Na ile człowiek jest przygotowany, na tyle symbol do niego mówi - zauważa. Zdaniem antropolog, rytualizacja jest potrzebna każdemu człowiekowi, choć według niej ludzie coraz częściej bardzo płytko postrzegają symbole, najczęściej w warstwie estetycznej.

Symbolem wspólnym dla wielu religii jest jajo, symbol witalności i nowego życia. Ale żeby jajo stało się symbolem, jest na różne sposoby w różnych kulturach przetwarzane, czyli barwione, malowane, wydrapywane.

Prof. Anna Zadrożyńska inspirowała badania antropologiczne

Inspiracją do rozmowy były badania obrzędów, jakie przeprowadziła prof. Anna Zadrożyńska, a wyniki których zawarła w książce "Powtarzać czas początku". Anna Zadrożyńska była etnologiem, profesorem w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej na Uniwersytecie Warszawskim, autorką i redaktorką kilkunastu książek, a także tłumaczką wielu prac etnologicznych i antropologicznych. Zajmowała się antropologią współczesności, pisała o przemianach obyczajowości i tradycji polskiej.

Profesor Anna Malewska-Szałygin przyznaje, że prof. Anna Zadrożyńska była postacią niezwykłą. Prowadziła badania we wsiach podlaskich i zajmowała się tradycyjną obrzędowością. - Ale zawsze pasjonowała się współczesnością, światem, który ją otaczał - mówi. Prowadziła też badania we wsiach popegeerowskich i w fabryce FSO na Żeraniu. Gość radiowej Jedynki podkreśla, że prof. Zadrożyńska pokazywała, jak zmienia się praca, zaś święta, które miały kiedyś wymiar religijny bardzo się zlaicyzowały.

Czytaj także:

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadził: Krzysztof Michalski

Gość: profesor Anna Malewska-Szałygin (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego)

Data emisji: 5.04.2020 

Godzina emisji: 19.30

ag


Czytaj także

Święconka. Tysiące lat tradycji w jednym koszyku

Ostatnia aktualizacja: 03.04.2021 06:00
W niewielu miejscach na świecie zachował się zwyczaj święcenia pokarmów w Wielką Sobotę, ale takiej święconki, jaką robią Polacy, nie ma nigdzie. Elementy tej tradycji poświadczone są już w średniowiecznych źródłach, a jej korzenie sięgają jeszcze dalej w przeszłość.
rozwiń zwiń