Geneza liberum veto i historia stosowania tego zapisu

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2021 19:55
W audycji pochyliliśmy się nad instytucją liberum veto, która często wymieniana jest jako jedna z głównych przyczyn nieszczęść spadających na Rzeczpospolitą w XVIII wieku.
Carowie Szujscy na sejmie warszawskim - reprod. fot. obrazu Tommaso Dolabella, ok. 1640. Obecnie w zbiorach Muzeum Historycznego we Lwowie
"Carowie Szujscy na sejmie warszawskim" - reprod. fot. obrazu Tommaso Dolabella, ok. 1640. Obecnie w zbiorach Muzeum Historycznego we LwowieFoto: Wikimedia Commons

Stanisław August Poniatowski 1200.jpg
W co zaopatrywał się król Stanisław August? Historia wyjątkowego sklepu

Liberum veto - zasada ustrojowa Rzeczpospolitej Obojga Narodów dająca prawo każdemu z posłów biorących udział w obradach Sejmu do zerwania go i unieważnienia podjętych na nich uchwał. W 1791 roku Konstytucja 3 Maja zniosła tę zasadę. 

Jak mówiono, liberum veto, samo w sobie, nie było uprawnieniem wadliwym. Jednak jak przekracza swoje granice, staje się najniebezpieczniejszym z nadużyć.


Posłuchaj
13:32 Jedynka/Eureka - 30.04 dr Jacek Kordel.mp3 Rozmowa z dr Jackiem Kordelem - historykiem z Wydziału Historii UW (Jedynka/Eureka)

 


Do połowy XVII wieku istnienie liberum veto nie paraliżowało funkcjonowania Sejmu, dopiero po raz pierwszy, w 1652 roku po raz pierwszy skutecznie zerwano obrady parlamentu. Przyczynił się do tego poseł ziemi trockiej - Władysław Siciński. - Nie bez przyczyny na kartach historiografii Siciński nazwany jest "Upiorem z Upity". Poseł ten nie wyraził zgody na przedłużenie obrad sejmowych - mówi w Programie 1 Polskiego Radia dr Jacek Kordel z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. - Sejm zbierał się raz na 2 lata na okres 6 tygodni. Siciński zgłosił protekcję przeciwko przedłużeniu obrad sejmowych - dodał. 

src=" //static.prsa.pl/b5b00b07-81c4-4345-a770-a45fe6df6726.file"

Czasy Stanisława Augusta 

Czy za czasów Stanisława Augusta nie zrywano obrad narzędziem jakim było liberum veto? - To prawda, dlatego, że można było powiedzieć, że staropolskie społeczeństwo w dobie panowania Augusta III zrozumiało, że liberum veto jest najbardziej niszczącym życie parlamentarne instrumentem - odpowiada gość audycji. - Przyczyniła się do tego rozprawa Stanisława Konarskiego "O skutecznych rad sposobie", opublikowana w połowie lat 60. XVIII wieku  - dodaje. 

Zobacz także: 

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Katarzyna Kobylecka

Gość: dr Jacek Kordel (Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego)

Data emisji: 30.04.2021 r. 

Godzina emisji: 19.30 

ans 

Czytaj także

Konstytucja 3 maja. Co przyniosła Rzeczpospolitej?

Ostatnia aktualizacja: 01.05.2018 09:00
W tym roku mija 227. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja. Była to druga na świecie i pierwsza w Europie ustawa zasadnicza.
rozwiń zwiń