Polska i trzy Rosje - biała, czerwona i nieimperialna

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2021 19:30
Na takie trzy Rosje, które istniały w tym samym okresie, dzieli ten kraj prof. Andrzej Nowak. W burzliwych latach I wojny światowej, rewolucji październikowej i wojny polsko-bolszewickiej w latach 1917-1920 - jego zdaniem - białą Rosję uosabiał gen. Anton Denikin, czerwoną Włodzimierz Lenin, a nieimperialną, bez carów i komitetów rewolucyjnych, Borys Sawinkow, pisarz, polityk, legenda terroryzmu antycarskiego.
Okładka książki prof. Andrzeja Nowaka Polska i trzy Rosje. Polityka wschodnia Piłsudskiego i sowiecka próba podboju Europy w 1920 roku
Okładka książki prof. Andrzeja Nowaka "Polska i trzy Rosje. Polityka wschodnia Piłsudskiego i sowiecka próba podboju Europy w 1920 roku"Foto: mat. promocyjne

85193_1.jpg
Wojna światów, czyli Bitwa Warszawska 1920 roku

120 lat temu, 14 maja 1901 roku, przywódca Polskiej Partii Socjalistycznej Józef Piłsudski uciekł z petersburskiego szpitala dla obłąkanych, z fikcyjnym rozpoznaniem choroby psychicznej i marzeniem wyrwania się z więzienia, jakim była "biała", carska Rosja. 20 lat później, 16 kwietnia 1921 roku, już jako naczelnik odrodzonej Rzeczypospolitej, ratyfikował Traktat ryski kończący wojnę o naszą granicę wschodnią z "czerwoną" Rosją.

Posłuchaj
24:06 2021_05_18 19_30_03_pr1_eureka.mp3 Trzy Rosje „Biała”, „czerwona” i „nieimperialna” (Eureka/Jedynka)

 

warszawa 1945 1200x600.jpg
1945 – rok wojny, ale i rok pokoju

Czy walki polsko-sowieckie z lat 1919-1920 były wojną imperialną dla obu stron, czy kolejnym polskim powstaniem przeciwko państwu, tym razem Rosji "czerwonej", która prowadzi politykę podboju wobec innych krajów? - Stalin w 1920 roku doznał upokorzenia - ocenia historyk i wskazuje, że późniejszy przywódca ZSRR miał nieść ogień rewolucji do Europy południowej, a nie udało mu się zdobyć nawet Lwowa i musiał się wycofać.

Ale późniejsze przemyślenia Stalina dotyczyły sposobu sowietyzacji Polski i Europy Wschodniej w perspektywie 20 lat. - Stalin zaczął układać to sobie w głowie właśnie jesienią 1920 roku - mówi profesor Andrzej Nowak. I ułożył sobie plan stworzenia wielkomocarstwowej Rosji sowieckiej, opanowania terenów bogatych w minerały i surowce, aby być ich dysponentem, a także stworzenia silnej armii, która miałaby dokonać tego, co nie udało się w 1920 roku.

Gość Programu 1 Polskiego Radia rozwiewa mit, jakoby Józef Piłsudski celowo wstrzymał ofensywę, aby umożliwić czerwonej Rosji pokonanie tej białej. Historyk wyjaśnia, że ten mit rozpowszechniał gen. Denikin, aby wytłumaczyć swoją klęskę, a został on podchwycony przez różnych historyków, również polskich, a ostatnio rozpowszechniany przez Władimira Putina. - Stosunek armii czerwonej i białej Rosji był jak dziewięć do jednego, więc siły polskie nie mogły zniwelować tej nierównowagi - mówi. Zwłaszcza że Denikin ani myślał porozumieć się z narodami nierosyjskimi, co mogło przyczynić się do pokonania bolszewików. Chciał powrotu dwugłowego orła i odtworzenia carskiej Rosji. - Nawet we Lwowie, choć Lwów nigdy do Rosji nie należał - podkreśla.

Historyk zwraca uwagę, że trzecia Rosja, Rosja Borysa Sawinkowa jest przykładem tego, że nie z każdą Rosją musimy być w konflikcie. - Nawet jeśli ta Rosja nie miała realnych szans na wygraną, bo miała zbyt małe poparcie, to pokazywała, że są Rosjanie, którzy reprezentują dobrze kulturę Tołstoja i Czechowa, a nie kulturę agresywnego szowinizmu i imperializmu, jakie symbolizują Dostojewski czy Puszkin - podkreśla.

Czytaj także:

Poza tym w audycji:

W tym roku mija setna rocznica Traktatu ryskiego kończącego wojnę polsko-bolszewicką 1919-1920. Uczestnikami zmagań z Armią Czerwoną byli także żołnierze z 22-tysięcznej armii ochotników rekrutujących się z Polonii amerykańskiej. Armia ta została zorganizowana i przeszkolona w Camp Kosciuszko - obozie szkoleniowym w kanadyjskim miasteczku Niagara-on-the-Lake na granicy ze Stanami Zjednoczonymi w latach 1917-1919. Ochotnicy przewiezieni do Europy weszli w skład Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Świetnie wyszkoleni, walczyli później m.in. ze słynną konnicą gen. Siemiona Budionnego właśnie w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920. Historię Camp Kosciuszko przypomniał Roman Baraniecki - działacz polonijny mieszkający w Toronto.

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 18.05.2021

Godzina emisji: 19.30

ag


Czytaj także

Virtuti Militari - najstarszy na świecie wśród ciągle nadawanych orderów wojskowych

Ostatnia aktualizacja: 28.04.2021 13:06
Słynny polski Order Wojenny Virtuti Militari (łac. Męstwu wojskowemu - (cnocie) dzielności żołnierskiej) to najstarszy order wojskowy na świecie pośród tych, które są nadal nadawane. 22 czerwca minie 229. rocznica jego ustanowienia przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Władca uczcił w ten sposób odniesione cztery dni wcześniej zwycięstwo wojsk polskich w bitwie pod Zieleńcami podczas wojny polsko-rosyjskiej w obronie Konstytucji 3 maja.
rozwiń zwiń

Czytaj także

450 lat temu powstał pierwszy polski regulamin służby okrętowej

Ostatnia aktualizacja: 11.05.2021 21:16
W 1571 roku Komisja Morska wydała zbiór przepisów, który stał się pierwszym polskim regulaminem służby okrętowej. Dokumenty spisane zostały po łacinie, a badacze ostatni raz widzieli je w XX wieku. Gościem "Eureki" był dr Marcin Kłodziński z Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, który sprowadził z Brukseli kopię tego zbioru.
rozwiń zwiń