"Camp Kościuszko" - kuźnia polskiej niepodległości

Ostatnia aktualizacja: 19.05.2021 09:01
W tym roku mija setna rocznica traktatu ryskiego kończącego wojnę polsko-bolszewicką. W zmaganiach z Armią Czerwoną brali udział m.in. ochotnicy rekrutujący się z Polonii amerykańskiej. Stali się oni później fundamentem polskiej armii we Francji.
Józef Haller
Józef Haller Foto: NAC

Czytaj też:
shutterstock_bitwa warszawska ossów rekonstrukcja 1200.jpg
"Bolszewickie natarcia, polskie kontrataki" - Bitwa pod Ossowem

"Błękitna Armia" zwana również "Armią Hallera" to ochotnicza formacja wojskowa powstała podczas I wojny światowej. Na wniosek Romana Dmowskiego powołał ją ówczesny prezydent Francji Raymond Poincaré. Nazwa wzięła się od koloru francuskich mundurów L’Armée bleue. W jaki jednak sposób zorganizowano tę armię? Kto wszedł w jej skład?


Posłuchaj
24:24 2021_05_18 19_30_03_PR1_EUREKA.mp3 Fundamentem "Błękitnej Armii" Hallera stali się ochotnicy z Polonii amerykańskiej (Eureka/Jedynka)

 

Głos z przeszłości

Dzięki archiwom dziś historię "Błękitnej Armii" możemy usłyszeć z ust Józefa Hallera, jej dowódcy. Formalnie stanowisko to objął on 4 października 1918 roku. "Możecie zapytać, skąd wzięła się ta ilość stu tysięcy Polaków we Francji. 25 tys. ochotników ze Stanów Zjednoczonych. I wszystkie wychodźstwo z całego świata zebrało się, żeby utworzyć tę liczbę stutysięcznej armii" - mówił generał w Radiu Wolna Europa, w roku 1956.

Ochotnicy przeszkoleni zostali w Camp Kościuszko, obozie szkoleniowym w kanadyjskim miasteczku Niagara-on-the-Lake na granicy ze Stanami Zjednoczonymi funkcjonującym w latach 1917-1919. Kolejnym etapem było przetransportowanie ochotników do Europy, gdzie weszli w skład "Błękitnej Armii". Świetnie wyszkoleni Hallerczycy walczyli później, podczas wojny polsko-bolszewickiej, m.in. ze słynną konnicą gen. Siemiona Budionnego.

YouTube/PolishEmbassyCA

Czytaj też:
władysławowo jachty nac 1200x660.jpg
Kształtowanie morskich granic II RP

Pielęgnowanie polskości

Historycy szacują, że w roku 1914 Polonia amerykańska liczyła około 3 milionów osób, w większości uciekinierów z zaboru rosyjskiego, pruskiego i Galicji. Do skuteczności obrony sprawy polskiej przyczyniła się organizacja polskich emigrantów w Ameryce. - Przy każdej parafii była szkoła, która oprócz duszpasterskiej prowadziła działalność oświatową. Podstawowymi organizacjami były wówczas Związek Narodowy Polski, Zjednoczenie Polskie Rzymsko-Katolickie oraz Związek Polek - wylicza Roman Baraniecki, działacz polonijny mieszkający w Toronto.

Organizacje te łącznie liczyły około 200 tys. osób, ale fundamentem Armii Polskiej było Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół". - Była to organizacja paramilitarna, niesamowicie prężna. Już w roku 1914 miała przeszkolonych członków. Ci członkowie od 1912 roku ćwiczyli z bronią. Niagara-on-the-Lake zamieniło się w polskie miasto - mówi gość "Eureki" i dodaje, że biblioteki zaczęły sprowadzać polskie książki, organizowano też liczne koncerty. W koszarach ulokowano 1200 rekrutów, pozostali mogli jednak liczyć na wsparcie mieszkańców, którzy przyjmowali ich we własnych domach.


Fb/1 Nasielska Drużyna Harcerzy "Błękitna Armia" im. gen. Józefa Hallera

Bez nich nie byłoby wolności

Początki "Błękitnej Armii" nie były jednak optymistyczne. W ciągu prawie roku do Armii Polskiej zgłosiło się zaledwie 800 żołnierzy. - Niektórzy francuscy politycy myśleli, żeby projekt zamknąć - mówi Roman Braniecki. Szczęśliwie, nastąpił przełom. - Pierwszy transport z żołnierzami z Niagara-on-the-Lake już w grudniu przybył do Bordeaux. Proces tworzenia się Armii Polskiej stał się bardzo energiczny - wyjaśnia gość audycji. Jego zdaniem bez żołnierzy generała Hallera nie byłoby niepodległej Polski.

Zobacz też:

W audycji ponadto:

prof. Andrzej Nowak w swojej książce "Polska i trzy Rosje. Polityka wschodnia Piłsudskiego i sowiecka próba podboju Europy w 1920 roku" dzieli Rosję na białą, czerwoną i nieimperialną. W burzliwych latach I wojny światowej, rewolucji październikowej i wojny polsko-bolszewickiej - jego zdaniem - białą Rosję uosabiał gen. Anton Denikin, czerwoną - Włodzimierz Lenin, a nieimperialną, tę bez carów i komitetów rewolucyjnych - Borys Sawinkow, pisarz i polityk, legenda lat antycarskiego terroru.

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski"), Roman Baraniecki, działacz polonijny

Data emisji: 18.05.2021

Godzina emisji: 19.30

mg

Czytaj także

Rok 1921 - pierwszy rok bez wojen w Niepodległej Polsce

Ostatnia aktualizacja: 15.12.2018 14:54
Sukces czy porażka, a może zdrada wobec sojuszników, czy najważniejsza dla II RP polityczna umowa międzynarodowa? 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Historia polskiego złota wywiezionego z kraju

Ostatnia aktualizacja: 27.08.2019 21:25
"Złota epopeja" to tytuł najnowszej książki Agnieszki Lewandowskiej-Kąkol. Jest to pierwsza powieść opowiadająca o niezwykłych losach polskiego złota w czasie II wojny światowej. Blisko 100 ton złota wartego 463,6 mln zł zostało wywiezione z okupowanej Polski. Co stało się z polskim skarbem?
rozwiń zwiń