Plan Dahlberga. Jak wyglądała Warszawa w 1655 roku?

Ostatnia aktualizacja: 17.07.2021 08:30
Najstarszy znany drukowany plan Warszawy pochodzi z 1655 roku. Jego autorem jest szwedzki kartograf i wojskowy Erik Jönsson Dahlberg. Nie powinno to dziwić, to bowiem czas potopu szwedzkiego i rok, kiedy Szwedzi wkroczyli do naszej stolicy.
Plan Warszawy 1655 Agnieszka Bartoszewicz i Paweł E. Weszpiński
"Plan Warszawy 1655" Agnieszka Bartoszewicz i Paweł E. WeszpińskiFoto: Muzeum Warszawy

Posłuchaj
24:05 2021_07_16 19_28_59_PR1_Eureka.mp3 1655 rok jest rokiem wyjątkowo trudnym dla Warszawy. Szwedzi wkraczają do Warszawy i wówczas powstaje plan miasta (Jedynka/Eureka)

 

warszawa barbakan pixabay 1200x660.jpg
XV-wieczna Warszawa. Jak wyglądało życie ówczesnych mieszkańców?

Cenny dokument dziejów warszawskiej kartografii

Ten cenny dokument znajduje się w zbiorach Muzeum Warszawy, które wydało właśnie publikację na ten temat. Książka "Plan Warszawy 1655". Punktem wyjścia wnikliwego opracowania jest plan XVII-wiecznej Warszawy, który znajduje się w zbiorach stołecznego muzeum. - To pierwszy drukowany plan Warszawy, jaki znamy z zapisów, a przede wszystkim z autopsji - mówi w Programie 1 Polskiego Radia geograf i kartograf  dr Paweł Weszpiński, współautor książki "Plan Warszawy 1655". - To pierwszy dokument drukowany, ale nie oznacza, że był pierwszym w ogóle, bo w książce poświęcono parę słów opowieściom o najstarszym znanym nam planie miasta, tylko nie drukowanym, ale piśmiennym - dodaje. 

Potop szwedzki 

1655 rok jest rokiem wyjątkowo trudnym dla Warszawy. Szwedzi wkraczają do Warszawy i wówczas powstaje plan miasta. - Tak naprawdę on powstał nieco później, ponieważ jest to plan, który opowiada o wkroczeniu Szwedów do Warszawy - opowiada gość audycji. - Erik Jönsson Dahlberg w czasie pierwszego oblężenia Warszawy, w 1655 roku przebywał na wojażach we Włoszech. Został wezwany na służbę króla szwedzkiego Karola X Gustawa rok później, czyli w 1965 r. Plan miał pokazać mapę, jaka była w 1655 roku, więc powstała przynajmniej po 12 miesiącach, albo nieco później - wyjaśnia dr Weszpiński. 

Przekazanie kluczy do bram Warszawy

Plan nie jest tylko samym rysunkiem ulic XVII-wiecznej Warszawy. U dołu umieszczona jest scena rodzajowa przedstawiająca moment poddania miasta i przekazania kluczy do bram Warszawy otoczonemu świtą wyższych oficerów królowi szwedzkiemu Karolowi X Gustawowi. - Wtedy jeszcze nie ma ukazanych zniszczeń, bo przekazanie kluczy miejskich do Warszawy to był gest, który w zamyśle włodarzy miasta miał uchronić je przed zniszczeniem, gwałtem i grabieżą - podkreśla gość audycji. - Panorama z kolei ukazuje ogrom zniszczeń, z których miasto podnosiło się dosyć długo - opowiada. 

***

Książka "Plan Warszawy 1655", która znajduje się w zbiorach Muzeum Warszawy, składa się z dwóch części. Pierwsza to esej historyczny prof. Agnieszki Bartoszewicz, w którym autorka przedstawiła czas gwałtownych zmian, jakie od końca XVI do połowy XVII wieku przeszła Warszawa. W drugiej części geograf i kartograf z Muzeum Warszawy dr Paweł Weszpiński dokonał analizy planu Dahlberga, prowadząc czytelnika ulicami zaznaczonymi na planie i rozszyfrowując jego kartograficzne i ikonograficzne tajemnice. 

Czytaj także:


Poza tym w audycji:

mikroskop_ok.jpg.jpg
"Eureka" w Programie 1

Stibadium - to miejsce uczt sakralnych na wolnym powietrzu. Takie biesiady, połączone ze spożywaniem mięsa ofiarnego i piciem wina, były w starożytności powszechnym zwyczajem. Odbywały się one na półkolistych platformach, których centralnym punktem było zagłębienie z odpływem. Służyło ono do dokonywania libacji ku czci bóstwa, czyli wylewania na ziemię cennych płynów.

Pierwsze takie miejsce na Cyprze odkryła właśnie misja prof. Jolanty Młynarczyk z UW.

Od 2017 roku zespół badaczy z Polski i Francji bada południową część wzgórza Fabrika na obszarze antycznego miasta Nea Pafos. Odsłonięto tam ruiny świątyni i rampę, która prowadziła do wykutego w skale stibadium. Miejsce to - podobnie jak świątynia - było użytkowane od II w. p.n.e po połowę II w. n.e. Jakiemu bóstwu oddawano tam cześć i jak przebiegały takie rytualne uczty? 

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadziła: Katarzyna Kobylecka

Goście: dr Paweł Weszpiński geograf i kartograf z Muzeum Warszawy, współautor książki "Plan Warszawy 1655"), prof. Jolanty Młynarczyk (UW) 

Data emisji: 16.07.2021 r. 

Godzina emisji: 19.30

ans 

Czytaj także

Dogonowie - jedno z najbardziej intrygujących plemion Afryki

Ostatnia aktualizacja: 18.06.2021 21:02
Dogonowie zamieszkują środkowe Mali. Słyną z zamaskowanych rytualnych tańców, ciekawej architektury swoich domostw i niezwykłej wiedzy astronomicznej, zawartej w kosmogonicznej mitologii. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Polscy naukowcy pierwsi na świecie zaobserwowali oznaki starości u dinozaura

Ostatnia aktualizacja: 19.06.2021 10:14
Bardzo rzadko w zapisie kopalnym znajdujemy kości sędziwych dinozaurów. A taki przypadek zanalizowali badacze z Instytutu Paleobiologii PAN, którzy wzięli pod lupę szczątki roślinożernego dinozaura odkrytego w 1963 r. w czasie jednej z polsko-mongolskich wypraw na Pustynię Gobi.
rozwiń zwiń